رفتن به محتوای اصلی

سایه استیضاح بر سر وزیر ارشاد

با شدت گرفتن انتقادات از سوی محافظه کاران, وزیر فرهنگ ایران که تاکنون دو کارت زرد را از آن خود کرده, در آستانه استیضاح قرار می گیرد.
RTXTL7O.jpg

یک سال پیش، در روزهای ماه رمضان، جلسه دیدار آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری‌اسلامی با شاعران برگزار شد. جلسه‌ای که رهبر ایران - به نوشته رسانه‌های اصول‌گرا - با "لحنی ویژه" خطاب به علی جنتی - وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی - گفت: "ما با شما خیلی حرف داریم. حرف‌های جدی داریم".  یک سال پس از آن دیدار به نظر می‌رسد وضعیت علی جنتی در پست خود، متزلزل شده است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت حسن روحانی، در آستانه استیضاح توسط مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است. در آخرین مورد از این دست ۱۸ نماینده اصول‌گرا نسبت به دستورالعمل وزارت ارشاد خطاب به رسانه‌ها پیرامون چگونگی پوشش اخبار مربوط به توافق هسته‌ای اعتراض کرده و خواستار توضیح علی جنتی در این زمینه شده‌اند.

این البته نخستین بار نبود که آیت‌الله خامنه‌ای از سیاست‌های فرهنگی ابراز نگرانی می‌کرد. زمستان دو سال پیش نیز او در جریان دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری ضمن اشاره به "نگرانی" خود از مسایل فرهنگی،‌ از مسئولان خواسته بود که "توجه داشته باشند که چه می‌کنند"، زیرا "در مسایل فرهنگی نمی‌توان بی ملاحظگی کرد". او تابستان گذشته نیز در دیداری "غیرمنتظره" با هیات دولت، گفته بود که "خطاها و اشتباهات فرهنگی به راحتی قابل جبران نیست" و به همین دلیل ضروری است که "در عرصه فرهنگی سیاست‌های نظام به درستی درک و اِعمال شود".

رهبر جمهوری‌اسلامی سال گذشته حتی در نمایشگاه کتاب تهران نیز شرکت نکرد. گرچه محمد محمدی‌گلپایگانی، رئیس دفتر آیت‌الله خامنه‌ای، گفته بود که "تراکم کارها و مسوولیت‌های فراوان" وقتی برای رهبر ایران باقی نگذاشته تا از نمایشگاه کتاب بازدید کند، اما اصول‌گرایان این مساله را به مخالفت او با سیاست‌های فرهنگی دولت روحانی تعبیر کردند.

این موضع‌گیری‌های آیت‌الله خامنه‌ای، یکی از مهم‌ترین دلایل فشارهای اصول‌گرایان و مخالفان دولت روحانی، به علی جنتی است. انتقادهای اصول‌گرایان به جنتی طیف مختلفی از مسایل را در بر می‌گیرد: از صدور مجوز برای رسانه‌ها [ی نزدیک به اصلاح‌طلبان و دولت روحانی] تا بحث آوازخوانی زنان و برگزاری کنسرت‌های موسیقی و از مجوز گرفتن فیلم‌های به گفته اصول‌گرایان"مساله‌دار" تا دیداری نوروزی سال گذشته وزیر ارشاد با محمد خاتمی.

علی‌اصغر رمضان‌پور، معاون وزیر ارشاد در دوران ریاست‌جمهوری محمد خاتمی، می‌گوید که علی جنتی با وجود پیشینه خانوادگی خود - او فرزند احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان قانون اساسی است - به عنوان چهره‌ای اصول‌گرا شناخته نمی‌شود: "او در زمان وزارت محمد خاتمی در وزارت ارشاد در شمار معاونان او بود". دورانی که به گفته رمضان‌پور، وزیر فعلی فرهنگ و ارشاد اسلامی "در پاره‌ای موارد نقش میانجی در تماس‌های میان اصلاح‌طلبان با اصول‌گرایان را بر عهده داشت".

معاون احمد مسجدجامعی در وزارت ارشاد دولت محمد ادامه می‌دهد: "به طور كلی مخالفت با ارشاد بیش از آن‌كه در نتیجه مخالفت با افراد باشد، ناشی از سیاست‌های وزارت ارشاد است كه به سیاست‌های اصلاح‌طلبان (البته با قدری احتیاط بیشتر) نزدیك‌تر است تا به اصول‌گرایان و تندروها. به ویژه آن‌كه حمله به بخش فرهنگ بیشتر بهانه‌ای است برای مورد حمله قرار دادن دولت".

شاید به همین دلیل باشد که جنتی از جمله معدود وزرایی است که با دو "کارت زرد" از سوی مجلس مواجه شده و کارت زرد احتمالی بعدی نمایندگان به معنای آن است که استیضاح او به جریان خواهد افتاد. در نتیجه تغییراتی که از زمان مجلس هشتم در آیین‌نامه داخلی مجلس ایجاد شد، هرگاه اکثر نمایندگان مجلس سه بار از پاسخ های یک وزیر به سوالاتی که از وی مطرح شده متقاعد نشوند، طرح استیضاح آن وزیر در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت. در ادبیات سیاسی ایران، قانع نشدن اکثریت مجلس از پاسخ های یک وزیر، به معنی دادن "کارت زرد" به اوست.

رمضان‌پور اضافه می‌کند که یکی از دلایل این مساله آن است که "با تغییر فضای سیاسی در دوره احمدی‌نژاد به تدریج هدایت گروه‌های فشار علیه برنامه‌های فرهنگی دولت، هرچه بیشتر به دست تندروها افتاد و دیگر چهره‌های نزدیك به راست سنتی، كه علی جنتی با آنان نزدیك بود، هدایت گروه‌های فشار را به ویژه در مجلس به دست ندارند".

با این حال به نظر می‌رسد که این کارت زردها نه عمل‌کرد جنتی را متوقف کرده و نه فشار نمایندگان مجلس را از روی او برداشته. برخی نمایندگان مجلس - نظیر حمید رسایی، عضو جبهه پایداری - بر این عقیده‌اند که این کارت زرد تاثیری بر عمل‌کرد جنتی نداشته و حتی خود وزیر ارشاد چندین بار "با ادبیات توهین‌آمیزی" گفته است که حتی گرفتن "ده کارت زرد از مجلس" هم برای او اهمیتی ندارد.

شاید دلیل اصلی نگرانی اصول‌گرایان از عمل‌کرد جنتی، ادامه روندی باشد که در دولت محمد خاتمی وجود داشت. در آن زمان آیت‌الله خامنه‌ای و عمده اصول‌گرایات منتقد روندی بودند که توسط عطالله مهاجرانی و سپس احمد مسجدجامعی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پیش گرفته شده بود. مساله‌ای که چندین بار موضع‌گیری‌های رهبر ایران را نیز در پی داشت.

جنتی در روزهای نخست آغاز به کار خود گفته بود که مسجدجامعی قبل و بعد از تشکیل دولت "کمک‌های فوق‌العاده‌ای" کرده و ابراز امیدواری کرده بود که این کمک‌ها "ادامه پیدا کند". احتمالا با توجه به همین سخنان جنتی بود که یک سال پس از روی کار آمدن دولت روحانی، یک وب‌سایت اصول‌گرا - نزدیک به علی‌رضا زاکانی، نماینده مجلس - نوشته بود که "پیش‌شرط" حضور جنتی در پست وزیر ارشاد، این بوده که "وزارت فرهنگ عملا سهم اصلاح‌طلبان در کابینه" بماند.

 این مساله‌ای است که رمضان‌پور نیز به آن اشاره می‌کند: "عمده نیروهایی كه جنتی در آغاز بر سر كار آمدن از آن‌ها استفاده كرد، از مدیران میانی نزدیك به اصلاح‌طلبان بودند و به تدریج فضای اصلاح‌طلبی در بخش های اجرایی ارشاد بیشتر شد".

این نکته‌ای است که احتمالا از جمله دلایل حساسیت اصول‌گرایان به این وزارت‌خانه است. به خصوص آن‌که آیت‌الله خامنه‌ای نیز از جمله منتقدان سیاست‌های وزارت ارشاد در دولت محمد خاتمی بود. برخی رسانه‌های اصول‌گرا چند سال پیش نوشته بودند که پس از روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد، آیت‌الله خامنه‌ای به محمدحسین صفارهرندی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت نهم، گفته بود: "شما فرش نجسی را تحویل گرفتید و روی همان نشستید. پس وزیر فرهنگ - هر که هست - باید ابتدا عین نجاست را برطرف کند و سپس فرش را آب بکشد و پاک کند".

علی جنتی اما در گفت‌وگویی با روزنامه شرق، بخشی از انتقادها نسبت به وضعیت فرهنگی دولت را ناشی از "بولتن‌سازی نهادهای ارزشی" دانسته بود که "در اختیار مقامات کشور" قرار می‌گیرد و "از طرف برخی نهادهایی است که از بودجه دولتی استفاده می‌کنند... سر تا پایشان دروغ است. وقتی نگاه می‌کنیم می‌بینیم از ابتدا تا انتها جعل و تحریف است".

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت روحانی، وضعیت مستحکمی ندارد. اصول‌گرایان در پی آن هستند تا به هر شکل ممکن سیاست‌های مورد پسند آن‌ها در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجرا شود، مساله‌ای که تاکنون تا حدی با مقاومت جنتی روبه‌رو شده. آیا جنتی و روحانی قادر خواهند بود مقابل این فشارها ایستادگی کنند یا آن‌که توافق هسته‌ای، بهانه‌ای می‌شود برای امتیاز دادن به اصول‌گرایان در زمینه فرهنگ؟ ماه‌های آتی احتمالا پاسخ این سوال را خواهد داد.

More from Arash Bahmani

Recommended Articles