رفتن به محتوای اصلی

نیاز انرژی هسته ای ایران چقدر است؟

ایران می تواند با ارائه یک برآورد به روز شده، نیاز هسته ای کشور جهت تولید انرژی و مآلا میزان غنی سازی را مشخص کند.
European Union foreign policy chief Catherine Ashton (L) and Iranian Foreign Minister Mohammad Javad Zarif arrive for a press statement after a conference in Vienna February 20, 2014. Iran and six world powers have agreed on an agenda for negotiations over Tehran's nuclear programme and will meet again in the second half of March in Vienna. REUTERS/Heinz-Peter Bader  (AUSTRIA - Tags: POLITICS ENERGY BUSINESS) - RTX195VO

دور جدید مذاکرات هسته ای روز ۲۰ فوریه پایان یافت. حاصل مذاکرات، توافق بین ایران و قدرت های جهانی بر روی چارچوبی بود  که طبق آن نحوه اقدام و برنامه زمانبندی مذاکرات، برای رسیدن به یک توافق جامع و نهائی ظرف چهار ماه آینده پیش بینی گردیده است. کاترین اشتون، رئیس روابط خارجی اتحادیه اروپا در این رابطه گفت: "ما سه روز بسیار پر ثمری را پشت سر گذاشتیم. (در خلال مذاکرات) توانستیم موضوعاتی را که باید برای رسیدن به یک توافق جامع و نهائی روی آن ها بحث شود شناسائی کنیم". 

یکی از چالش هائی که مذاکرات با آن روبرو خواهد گردید تعیین میزان واقعی انرژی هسته ای مورد نیاز ایران است. دلیل این امر آن است که طبق قرارداد موقت ژنو راه حل نهائی باید شامل "یک برنامه غنی سازی باشد که توسط طرفین تعریف می گردد، برنامه ای که شاخصه های آن با موافقت طرفین و منطبق با نیازهای عملی، با محدودیت های مورد توافق در خصوص دامنه و سطح فعالیتهای غنی سازی، ظرفیت غنی سازی، محل هایی که در آن غنی سازی انجام می شود و ذخایر اورانیوم غنی شده برای دوره زمانی که مورد توافق قرار می گیرد، تعیین می گردد" (تاکید از ماست).

انرژی هسته ای از شکافته شدن هسته اورانیوم یا پلوتونیوم، بر اثر شلیک یک نوترون به هسته عناصر مزبور ایجاد می گردد. بر اثر این فرآیند انرژی عظیمی بصورت حرارت و تشعشع آزاد می شود. این انرژی صرف تبدیل آب به بخار می گردد و سپس بخار ایجاد شده برای گرداندن توربین های بخاری برای تولید برق به کار گرفته می شود.  

انرژی هسته ای منبع مهمی برای تولید برق به شمار می رود و انتظار می رود تا آینده قابل پیش بینی هم چنان این جایگاه خود را حفظ کند.  رآکتور های هسته ای در سراسر جهان رو به افزایش اند. تا این تاریخ یعنی فوریه ۲۰۱۴، تعداد رآکتور های در حال کار در سراسر دنیا ۴۳۴ و ظرفیت تولید برق آن ها ۳۸۰۰۰۰ مگاوات است. در عین حال، ۷۰ رآکتور دیگر در حال ساخت و ۱۷۳ رآکتور نیز در حال طراحی است. بر اساس گزارش ژانویه ۲۰۱۴ انجمن جهانی هسته ای "بیش از ۴۵ کشور در حال شروع فعالانه برنامه های هسته ای به منظور تولید نیرو می باشند". 

تعیین نیاز عملی ایران محتاج بررسی و در نظر گرفتن سهم بهینه انرژی هسته ای از سبد انرژی کشور برای تحقق یک رشد پایدار است. مقامات مسئول ایران به من گفته اند که اساس تصمیم گیری تهران برای تولید انرژی هسته ای مطالعات متعددی است که میزان تولید را بر پایه سهم بهینه این انرژی از سبد تولید برق کشور تعیین می کند. 

مطالعات مختلف به نحوی پایدار بر اهمیت انرژی هسته ای تاکید دارند. بطور مثال مطالعه ای که توسط انستیتوی تحقیقاتی استانفورد در سال ۱۹۷۳ صورت گرفته بود نشان می داد که ایران تا سال ۱۹۹۴ به نیروگاه های هسته ای با ظرفیت ۲۰۰۰۰ مگاوات نیاز خواهد داشت. مطالعه مشترکی در سال ۱۹۹۴ توسط موسسه عالی پژوهش در برنامه ریزی و توسعه و دانشگاه صعتی شریف، برای یافتن سهم بهینه انواع گزینه های تولید برق، صورت گرفت. طبق مطالعه مزبور از کل مصرف ۵۲۰۰۰ مگاوات در شبکه سراسری، سهم بهینه برق هسته ای حدود ۱۱۰۰۰ مگاوات، معادل ۲۰ درصد ظرفیت شبکه تعیین گردیده بود.  موضوع قابل توجه این است که مطالعه مزبور بر اساس قیمت نفت بشکه ۳۰ دلار صورت گرفته بود. به این ترتیب می توان گفت که با افزایش بهای نفت به بیش از بشکه ای ۳۰ دلار سهم بهینه تولید برق با استفاده از سوخت های فسیلی کاهش یافته و سهم بهینه انرژی هسته ای افزایش خواهد یافت. 

در مطالعات سازمان انرژی اتمی ایران برای ارائه به شورای عالی انرژی، ظرفیت بهینه برق هسته ای برای سال ۲۰۲۱ معادل ۱۰۰۰۰ مگاوات یعنی ۵/۱۲ درصد کل برق مورد نیاز تعیین شده است. در آخرین بررسی ها با کمک توانیر و با استفاده از نرم افزار WASP که مدلی است کامپیوتری برای برنامه ریزی و توسعه سیستم تولید نیرو، سهم بهینه انرژی هسته ای در سال ۲۰۳۱ معادل ۸۰۰۰ مگاوات از مجموع ۱۲۰۰۰۰ مگاوات مصرف پیش بینی شده در آن سال، توصیه شده است. 

برخی چنین استدلال می کنند که محارج ساخت تاسسیات زیر بنائی و نیز هزینه های بالاسری در بوشهر اضافه کردن ۱۰۰۰ مگاوات به شبکه برق سراسری را توجیه نمی کند. این استدلال درستی است. بر اساس مطالعات انجام شده توسط سازمان انرژی اتمی ایران می باید بین دو تا چهار راکتور دیگر در بوشهر بنا گردد تا طرح، از نظر اقتصادی توجیه پذیر باشد. به همین دلیل هم بطور معمول در پروژه های تولید نیرو چهار تا شش راکتور در کنار یکدیگر بنا می شوند. بطور مثال ترکیه و امارات برنامه خود را با چهار رآکتور آغاز کرده اند. 

بر اساس این ملاحظات ایران تصمیم گرفت ساخت چهار نیروگاه دیگر را با همکاری روسیه در دستور کار قرار دهد. انتظار می رود که ساخت اولین نیروگاه از این سری، در سال ۲۰۱۴ و نیروگاه دوم نیز دو سال پس از آن در بوشهر آغاز گردد. پس از آن به فاصله هر دو سال ساخت یک نیروگاه دیگر شروع خواهد شد. 

یکی از بحث هائی که علیه برنامه هسته ای ایران ارائه می شود این است که ایران به عنوان کشوری با منابع عظیم نفت نیازی به انرژی هسته ای ندارد. اما وقتی ما به عقب باز می گردیم می بینیم که ایران در سال ۱۹۵۷ به تشویق دولت آیزنهاور برنامه هسته ای خود را آغاز کرد. در دهه هفتاد شاه برنامه های بلند پروازانه ای را در ارتباط با برنامه هسته ای پی گیری می کرد. وی در نظر داشت که تا سال ۱۹۹۴، با کمک آمریکا، ۲۳ نیروگاه در ایران برپا کند. مایه تعجب است که این بحث ها در آن زمان که جمعیت ایران یک سوم جمعیت امروز آن بود به میان کشیده نشد. 

در هر حال این استدلال که ایران نیازی به انرژی هسته ای ندارد، دو موضوع افزایش تصاعدی جمعیت و نیز اضافه شدن روز افزون اتوموبیل ها را در ایران نادیده می گیرد. مصرف داخلی ایران ظرف یک دهه، یعنی از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰ از ۳/۱ میلیون بشکه در روز به ۹/۱ بشکه افزایش یافت که این امر حکایت از یک افزایش ۵۰ درصدی دارد. از طرفی بعید نیست که وضعیت اندونزی،  که از یک صادر کننده نفت، امروزه به یک وارد کننده تبدیل شده در ایران نیز تکرار شود.

مطالعه ای که اخیرا توسط مجمع جهانی اقتصاد صورت گرفته کشور های جهان را برحسب امنیت انرژی رده بندی کرده است. جالب توجه است که ایران بین ۱۲۴ کشور در مرتبه ۱۰۲ قرار گرفته است. البته این به این معنا نیست که مشکلات ایران در رابطه با انرژی همگی از فقدان انرژی هسته ای سر چشمه می گیرد. اما واضح است که ایران در زمینه انرژی باید دست به اقدامات دامنه دار، از جمله بهینه سازی سهم انرژی هسته ای بزند. 

تصمیم عربستان برای ساخت نیروگاه های هسته ای ضربه سنگینی به هواداران این نظریه که غول های نفتی نیازی به انرژی هسته ای ندارند، وارد کرد. در آوریل ۲۰۱۰ حکومت عربستان اعلام کرد: "توسعه انرژی اتمی برای جوابگوئی به نیاز روزافزون پادشاهی (عربستات)، جهت تولید برق، تولید آب شیرین، و کاهش اتکا به منابع در حال تخلیه هیدروکربنی، امری است اساسی. بر اساس گزارش مجمع جهانی هسته ای عربستان ساخت ۱۶ نیروگاه هسته ای را ظرف بیست سال آینده در دستور کار خود قرار داده است. نخستین واحد قرار است که در سال ۲۰۲۲ راه اندازی شود.  

کشور صاحب نفت دیگری، یعنی امارات متحده عربی، با جمعیتی کمی بیش از پنج میلیون نفر، و مساحتی معادل ۸۵۰۰۰ کیلومتر مربع – در برابر ایران با جمعیت ۷۷ میلیون نفر و مساحتی معادل ۶/۱ میلیون کیلومتر مربع – نیز در حال پیمودن همان راه است. گزارشی که در ماه فوریه منتشر گردیده نشان می دهد که تا سال ۲۰۲۰ چهار نیروگاه اتمی، مجموعا معادل یک چهارم انرژی آن کشور را تولید خواهند کرد. ۳۵ درصد کار دو نیروگاه نخست تکمیل شده است. 

درچارچوب توافقنامه ژنو و در جهت رسیدن به توافق نهائی، مذاکرات آتی بین ایران و کشور های 1+5 بر روی نیاز واقعی ایران متمرکز خواهد شد. توجیه ایران باید بر پایه بهینه سازی هزینه تولید انرژی بنا شود. این امر برای تعیین سطح غنی سازی و میزان آن حائز اهمیت فوق العاده ایست. به این منظور ایران باید مطالعه ای به روز شده در باب میزان بهینه سهم انرژی اتمی کشور، برای تولید نیرو در سال های پیش رو، جهت تحقق یک رشد اقتصادی با ثبات تهیه و ارائه نماید. 

More from Seyed Hossein Mousavian

Recommended Articles