ABD’li Büyükelçi David Friedman 8 Haziran’da New York Times gazetesinde yayımlanan röportajında niçin Batı Şeria’nın bazı bölgelerinde olası bir İsrail ilhakına işaret etti? ABD Başkanı’nın danışmanları Jared Kushner ve Jason Greenblatt’ın iki devletli çözüme alternatif arayışından bahsetmelerinin sebebi ne? Bir iktidar kendi sınırları içinde yer almayan topraklara üzerinde egemenlik ilan etmeden nasıl hakim olabilir ve o topraklarda yaşayan insanlara vatandaşlık vermeme gibi tartışmalı bir kararı nasıl alabilir?

Görünen o ki böylesi bir senaryo pekalâ mümkün. Zira sözümona Yahudiler ile Araplar arasındaki sosyo-ekonomik eşitsizliği giderecek beş yıllık plan, Doğu Kudüs’ün önemli Arap mahallelerinin ilhakını ve ilave bir tedbir olarak, Kudüs ile diğer Filistin bölgelerini ayıran duvarın dışında kalan Kudüs mahallelerinin il sınırından çıkarılmasını öngörüyor.

İsrail devleti 1967’deki Altı Gün Savaşı’ndan bu yana geçen 50 yılı aşkın süredir Doğu Kudüs’e daha çok Yahudi yerleştirerek Filistinlileri bölgeden göndermeye çalışıyor ama sürekli duvara tosluyor. Kudüs Siyaset Araştırmaları Enstitüsü’nün 1967’deki “birleşme”nin yıldönümü olan Kudüs Günü vesilesiyle yaptığı bir araştırmaya göre “birleşik” Kudüs’ü 2017 yılında 17 bin kişi terk etmiş. Kente göçenlerin sayısı ise sadece 11 bin. Kentten ayrılanların yaklaşık yüzde 96’sı Yahudi. Araştırmaya göre 2017 itibarıyla kentin nüfusu 900 bin civarında ve nüfusun yüzde 62’si Yahudi. Bu eğilimin sürmesi durumunda Yahudilerin 2045’te azınlık olmaları muhtemel.

Dolayısıyla eldeki veriler ne Kudüs’ü “Yahudileştirme” planlarını ne de “birleşik Kudüs”e dair sevinç nidalarını destekler nitelikte. Zira tüm vatandaşlara eşitlik ve herkese kamu hizmetleri ve altyapı çalışmalarından eşit pay sağlanmadan gerçek bir “birlik”ten söz etmek mümkün değil. İsrail Kamu Denetçiliği Kurumu’nun Kudüs’ün kalkınması ve güçlendirilmesi kapsamında mayıs 2018’de hazırladığı bir rapora göre nüfusun yüzde 76’sı Doğu Kudüs’ün Arap mahallelerinde yaşıyor ve yoksulluk sınırının altında yaşayanların yüzde 85’i çocuk. Bu mahallelerde hane başına düşen aylık gelir son derece düşük ve Batı Kudüs’te yaşayanların gelirinin yalnızca yüzde 40’ına denk. Doğu Kudüs mahallelerinin hepsinde fiziki alt yapı dökülüyor, okul ya da kamu hizmeti veren kurum sayısı yetersiz.