Ana içeriğe atla

Folklor oyunları Gazze’deki gençlerin ekmek kapısı

Folklor grupları hem Filistinlilerin gururu hem de yaşamlarını kazanmak için bu gruplara katılan Gazze Şeridi’ndeki genç işsizlerin ekmek kapısı. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Palestinians perform a traditional dance during a mass wedding for 250 couples in Rafah, in the southern Gaza Strip December 19, 2012.  REUTERS/Ibraheem Abu Mustafa (GAZA - Tags: SOCIETY) - RTR3BR3U

GAZZE ŞEHRİ, Gazze Şeridi — Yalnızca erkeklerden oluşan ve davul çalarak geleneksel türküler söyleyen Fadus grupları Gazze Şeridi’nde düğünlerin vazgeçilmez parçasıdır. Yüzlerce işsiz genç de aylaklık ve yoksulluktan kurtulmak için bu gruplara katılıyor.

Filistin tarihi ve kültürel miras uzmanı olan Nasır El Yafavi Al-Monitor’a şu bilgileri veriyor: “Bu grupların adı yüzlerce yıl önce ilk grubu kuran Filistinli Fadus ailesinden geliyor ve Gazze’ye Osmanlı döneminde (1516-1924) gelen bir Türk geleneğini yansıtıyor.”

Gazze’deki Arap Aydınlar Girişimi’nin Genel Sekreteri de olan Yafavi, Fadus gruplarının genelde sevilen eski türküleri çaldığını ama gelin ve damadın taleplerine göre yeni şarkılar da icra ettiğini anlatıyor. Grup üyelerinin kıyafetleri Osmanlı dönemini yansıtan fesler, bölgeye özgün bol geleneksel giysiler ve Filistin kefiyesinden oluşuyor.

Gazze Şehri’nden Muhannad Ebu Zahir (25) 17 Temmuz’daki düğünü için bir Fadus grubuyla anlaşmış. Bir mobilya mağazasında çalışan Ebu Zahir Al-Monitor’a şöyle diyor: “Fadus grupları düğünlerimizin önemli bir parçası. Onlar yoksa bir şeyler eksik demek. Bize tarihimizi hatırlatıyor, müzikleriyle Filistin’e ait olduğumuzu hissettiriyorlar.”

Gazze’deki Fadus gruplarından Zohur’un başı Muhammed Ebu Hamda da Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Yazın düğün sezonu sırasında grupların işi artıyor ve bu sayede yüzlerce genç işsizlikten kurtuluyor.” Ebu Hamda kendi grubunun 29 üyesinin tamamının işsiz olduğunu da sözlerine ekliyor.

Dünya Bankası’nın son raporuna göre işsizlik oranının 2014’ün sonunda yüzde 43’e ulaştığı Gazze dünyada işsizliğin en yüksek olduğu yer.

Ebu Hamda grubunun dörde ayrılarak bir gecede dört düğüne gidebildiğini ve düğün başına 800 ila bin 200 şekel (215-320 dolar) kazandığını söylüyor. Fiyatlar damat ya da düğünü planlayan kişiyle önceden kararlaştırılan müzisyen sayısına göre değişiyor.

Ebu Hamda kullanılan enstrümanlara ilişkin ise şu bilgileri veriyor: “Eski Fadus grupları hayvan derisinden yapılmış darbuka ya da bambudan yapılmış zurna gibi basit aletler kullanırdı. Biz ise yeni tip davullar, zurnalar, tamburlar, trampetler ve gaydalar kullanıyoruz. Ayrıca değişik gösteriler için kılıçlar ve meşaleler de kullanıyoruz.”

Yafavi’nin verdiği bilgiye göre Fadus grupları eskiden Filistin’in sahil kesimlerinde, özelikle de Yafa’da yaygınmış. Ancak 1948’de İsrail devletinin kurulmasından sonra Filistinlilerle birlikte gruplar da şehri terk etmiş ve gelenek Gazze Şeridi’ne yayılmış. Fadus gruplarının eskiden bir ailenin ya da aşiretin düğünü sırasında üç ila yedi gün boyunca çaldıklarını anlatan Yafavi bugün ise düğün gününde sadece birkaç saat çaldıklarını söylüyor.

Gazze’nin Mısır yönetiminde olduğu 1948-1967 yıllarında Fadus gruplarının kaybolduğuna dikkat çeken Yafavi onların yerine düğünlerde oryantal müzik gruplarının ve dansözlerin çıkmaya başladığını belirtiyor. Fadusların tekrar ortaya çıkışı ancak 1967 İsrail işgalinden sonra olmuş: “İsrail’in Gazze’yi işgalinin ardından idare 1993’te Filistin Yönetimi’ne geçince Faduslar yeniden düğünlerde çalmaya başladı.”

Halk dansları ve dabke toplulukları ise düğünlerden daha ziyade damadın genellikle düğünden bir gün önce düzenlenen bekârlığa veda gecesinde sahne alıyor.

Al-Monitor Gazze’nin orta kesimlerinde bulunan Bureyc Mülteci Kampı’nda düzenlenen kutlama sırasında Ebu Husa Topluluğu’nun yöneticisi Ferid Ebu Husa’yla görüştü. Görüşme talebinin grubu tutmak için olduğunu zanneden Husa “Üzgünüm, önümüzdeki 20 gün doluyuz.” dedi. Bunun bir röportaj talebi olduğunu duyunca ise gülümsedi.

Ebu Husa (26) Al-Monitor’a grubunun 2013’te kurulduğunu ve aynı aileden tümü işsiz olan sekiz genç erkekten oluştuğunu anlatıyor. Halk müziğine duydukları sevgiden cesaret alan gençler şimdi gecede en az 1000 şekel (265 dolar) kazanıyor ve bu parayı aralarında eşit olarak paylaşıyor.

Grup üyelerinden biri Ferid’in kuzeni 23 yaşındaki Rami Ebu Husa. Gazze İslam Üniversitesi’nin ticaret fakültesinden 2014’te mezun olmuş. Ancak iş imkânlarının yokluğu onu kendisine ve yedi kardeşine bakabilmek için gruba katılmaya yöneltmiş. Zira babası da işsiz.

Rami Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Yoğun çalışma insanın fiziksel enerjisini tüketiyor. Aralıksız dört saat boyunca ayaklarınızı yere vurarak dans ettiğinizde kaslarınız çok yoruluyor ve toparlanmak uzun zaman alıyor. Ancak insanları mutlu etmek ve ailelerimize bakacak parayı kazanmak bizi kesintisiz çalışmaya motive ediyor.” Rami bahşişler de dâhil günde yaklaşık 140 şekel (40 dolar) kazandığını da sözlerine ekliyor.

Okullardan her yıl binlerce öğrenci mezun oluyor ama Gazze’nin iş gücü piyasası onlara neredeyse hiçbir imkân tanımıyor. Gazze Kadın Çalışmaları Merkezi’nin 24 Nisan 2013’te yayımladığı bir araştırmaya göre bölgede o dönem üniversite mezunu 150 bin işsiz bulunuyordu.

Yafavi’nin verdiği bilgiye göre Filistin halk dansı dabke, antik Kenanlıların ayaklarını yere vurarak tanrılara ibadet ettikleri bir dans ritüeline dayanıyor. Bu dans zaman içinde bir tür halay oyununa dönüşerek Filistin’in kuzey ve iç kesimlerinde kök salmış ve Filistin kültürel mirasının bir parçası hâline gelmiş.

Bu gelenekler ve kültürel sanatlar Gazze’deki gençlerin işsizliğine çare olup onlara bu alanda bir kariyer fırsatı sunuyor. Filistin toplumu da bu halk mirasını korumalı ve gelenekleri yaşatmalı.

Bu makale Ağustos 2015'teki Orta Doğu'nun kültürel mirası yazı dizimiz kapsamında yayımlanmıştır. Yazı dizisinde yer alan diğer makalelere buradan ulaşabilirsiniz.

More from Rasha Abou Jalal