Ana içeriğe atla

Kadın sarkıcılar İran’da artan baskı altında

İran Kültür Bakanı konser izinlerini artırmaya çalışsa da güvenlik birimleri kadın şarkıcı ve müzisyenlere karşı harekete geçti. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Iranian singer Googoosh, whose real name is Faegheh Atashin, salutes the audience during a rare concert she gave in the Iraqi Kurdish city of Arbil, 320 kms (200 miles) north of Baghdad, late on September 12, 2010. The popular Persian diva was banned from singing along with all female preformers in Iran after the establishment of the Islamic republic in 1979, but she resumed her performances abroad ten years ago.  AFP PHOTO/SAFIN HAMED (Photo credit should read SAFIN HAMED/AFP/Getty Images)

İran’da siyasi çekişmeler sürerken kadın şarkıcı ve müzisyenlere yönelik yazısız yasaklar da her geçen gün artıyor. 1979 İslam Devrimi’nin akabinde kadınların solo şarkı söylemesi yasaklanmıştı. Bugün, 36 yıl sonra aşırı muhafazakârlar kadınların müzik aleti çalmasını da yasaklamaya çalışıyor.

İran’ın geleneksel redif musikisinde ustalık derecesine sahip olan şarkıcı Fariba Davudi, karşılaştığı zorlukları Al-Monitor’a şöyle anlatıyor: “İran’da yeni albüm çıkaramadım. Ahmedinejad döneminde durum daha da kötüydü. Bir öğrencim tutuklandığında İran’da daha fazla kalamayacağımı anladım.”

Davudi bugün Kanada’nın Halifax şehrinde Dalhousie Üniversitesi Sahne Sanatları Okulu’nda çalışıyor. Öğrencilerine İran musikisinin makamlarında şarkı söylemeyi öğretiyor. Kendisi de bu sanatı aralarında meşhur İranlı sanatçı Muhammed Rıza Şecaryan’nın olduğu değerli müzik hocalardan öğrenmiş.

Davudi’nin dünyanın dört bir yanında erkek ve kadın öğrencileri var. Dersleri Skype üzerinden verdiğini anlatan sanatçı şöyle devam ediyor: “Hocam Muhammed Rıza Şecaryan’ın telkinleri doğrultusunda zamanımın çoğunu şarkı söylemeye ilgi duyan kadınlarla geçiriyorum. Öğrencilerimin yarısı kadın.”

Davudi, haftalık programlarına göre bilgisayarın başına geçiyor ve Şiraz, Tahran, Paris ve Washington’da yaşayan öğrencilerine şan dersleri veriyor.

Müzik alanında faal olan bir diğer İranlı isim Macit Derakşani, uzun yıllar Almanya ve başka Avrupa ülkelerinde yaşadıktan sonra öğrenci yetiştirmek üzere İran’a döndü. Yaklaşık iki yıl önce de çoğunluğu kadın şarkıcı ve müzisyenlerden oluşan Meh Banu adında bir müzik grubu kurdu. Bu grup, ekim 2013’te devrim niteliğinde bir şey yaptı. Kadın şarkıcıların sahne almasının yasaklandığı 1979 devriminden sonra ilk defa bir kadın şarkıcı erkek, kadın karışık bir seyircinin önünde sahne aldı.

Çeşitli din adamlardan gelen yorum ve fetvalara göre bir kadın kardeşi, babası veya eşi olmayan erkeklerin önünde şarkı söyleyemez. Bu yasaklara kafa tutan Derakşani, kadınları şarkı söylerken gösteren bir dizi video klip de yayımladı. Tutucuların öfkesini üzerine çeken sanatçı, ocak ayında İran’dan ayrılmak üzereyken durduruldu, pasaportuna el kondu ve mahkemeye çıkarılarak sorgulandı. Bunun akabinde yayımladığı kliplere ilişkin defalarca yeniden sorguya çekildi.

Derakşani, Al-Monitor’a yaptığı açıklamada “Meh Banu’nun üyeleri de defalarca mahkemeye çağrılıp sorgulandı. Benim hakkımda bir iddianame hazırlandı ve mahkemeye gönderildi.” dedi.

Bu olaylar, Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin Kültür ve İslami İrşat Bakanı Ali Cenneti ile tutucular arasında çatışmaların yaşandığı bir ortamda gelişiyor. Basına yaptığı bir açıklamada “Kadınların solo şarkı söyleyip söylemeyeceği konusunda âlimler arasında mutabakat yok.” diyen Cenneti, bu sözleriyle İran meclisinde tepki topladı ve 10 vekil kendisini resmi yoldan uyardı.

Son dört aydır ise her hafta Kültür Bakanlığı’nın izin verdiği ve hatta biletlerin satıldığı konserlerin iptal haberleri geliyor. İptallere ilişkin türlü açıklamalar yapılıyor. Bazen konserin ulusal yas dönemine denk geldiği, bazen dinen hassas bir kentte planlandığı söyleniyor. Müzik karşıtları, gerek polis içinde olsun gerekse gayri resmi gruplar olsun, bir şekilde üstün çıkıyor ve Bakanlığın üzüntülerini bildirmek dışında bir şey yapamadığı anlaşılıyor.

Aşırı tutucular bir konseri iptal ettiremedikleri zaman da etkinlik alanına gidip seyircilere saldırıyor. Bunun bir örneği geçtiğimiz günlerde Yezd şehrinde geleneksel bir müzik konserinde yaşandı. Aşırı tutucuların Batı sanatından ve pop müzikten hazzetmediği biliniyor ama geleneksel müzik konserlerine niçin saldırıyorlar? Bu sorunun cevabını kimse bilmiyor.

Görünen o ki son dönemde İran’ın bazı kentlerinde yazısız bir kanun yürürlüğe girdi. Buna göre geleneksel veya pop, hangi müziği icra ederlerse etsinler müzik topluluklarında kadınlar yer alamaz. Sahnede kadın müzisyen olacaksa güvenlik teşkilatı konseri iptal ediyor. Bu tarz olaylar Hürremabad, Meşhed, Buşehr, İsfahan gibi bir dizi kentte defalarca yaşandı. Öyle ki bugünlerde İran’da bir konser sorunsuz tamamlandığında ender rastlanan, olağanüstü bir olay muamelesi görüyor.

Müzik grupları Kültür ve İslami İrşat Bakanlığı’na ait bir konser salonunda seyirciyle buluşma olanağına sadece Tahran’da sahip. Tutucuların hâkim olduğu Belediye ise bir yılı aşkındır kendi mekânlarında kadın müzisyenlerin sahne almasını engelliyor. Kadın müzisyenler Tahran’da şu an çok sınırlı sayıda mekânda çıkabiliyor.

Derakşani bu konuda şöyle diyor: “Erkek sanatçılar, kadın meslektaşları engellendiğinde sahneye çıkmamalı. 36 sene önce de erkekler, kadınlara şarkı söylemek yasaklandığında şarkı söylemeyi bırakmalıydı. Kadınların şarkı söylemesine yönelik engeller yasal değildir ve ne olursa olsun kaldırılmalıdır.”

Peyman Hazeni’nin bestelediği “Seni Seviyorum Kadim Ülkem” isimli albüm çıktığında Kum’daki önde gelen din otoritelerinden Ayetullah Mükerrem Şirazi ve Ayetullah Nuri Hamadani albümü hiç dinlemeden sert eleştirilerde bulundu. İki din adamına göre Kültür Bakanlığı bir kadın sanatçının solo şarkı söylemesine izin vermişti. Ancak bu iddianın aksine albümdeki şarkıları bir erkek ve bir kadın birlikte seslendiriyordu.

Öyle görünüyor ki yargılanmakla dahi tehdit edilen Cenneti, hassasiyetleri fazla zorladı ve çeşitli grupları harekete geçirdi. İran’ın kadın şarkıcıları bavullarını toplayıp konser vermek için Avrupa’ya, Kuzey Amerika’ya gidiyor. İran’da ise tutucular Ruhani yönetiminin reformcularıyla çatışırken kadının sesi kısılıyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial