Körfez’deki ihtilaflarda güvenilir bir el: Kuveyt

By
p
Article Summary
Körfez ülkeleri arasındaki ihtilaflarda Kuveyt pragmatik yaklaşımı ve uzlaşı çabalarıyla kritik bir rol oynuyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov Riyad, Abu Dabi ve Doha’yı da içeren Körfez turu kapsamında 5 Mart’ta Kuveyt’e uğradığında basit bir nezaket ziyareti yapmıyordu. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn ve Mısır’ın Katar’a uyguladığı ablukayla bölünen Körfez İşbirliği Konseyi’nde (KİK) Kuveyt son iki yıldır kritik bir arabulucu ve köprü görevi üstleniyor.

Geçtiğimiz yıl KİK’in dönem başkanlığını yürüten Kuveyt, mevcut dönem başkanı Umman’la birlikte gerilimleri azaltmaya dönük politikalar izliyor ve bu kapsamda Katar ablukasının açık çatışmaya dönüşmesini engellemek, sorunu müzakereyle çözmek ve bu arada KİK’in güvenlik yapısından geriye kalanı kurtarmak için çabalıyor.

Kuveyt Emiri Şeyh Sabah El Ahmed El Sabah Katar krizinin başından itibaren güvenilir bir devlet adamı ve tarafların başvurduğu bir lider olarak öne çıktı. Krizin daha ilk günlerinde yoğun mekik diplomasisine girişen Emir, ABD Başkanı Donald Trump ile eylül 2017’de Beyaz Saray’da düzenlediği basın toplantısında bu çabalarıyla askeri adımların atılmasını engellediğine işaret etti. İlk günlerdeki “sıcak” kriz bugün hâlâ çözüm bekleyen uzatmalı bir zıtlaşmaya dönüşürken, Sabah ve kıdemli Kuveytli yetkililer taraflar arasında mesaj iletmeye devam ettiler, dolaylı iletişim kanalının açık kalmasını sağladılar.

Kuveyt KİK içinde Katar, Suudi Arabistan ve BAE arasındaki kavgalarda ilk kez arabuluculuğa soyunmuyor. Sabah 2004’te başbakan olduğu dönemde Suudi ve Katar yönetimleri arasında ortak zemin bulmak amacıyla Fransa’da düzenlenen müzakerelerde yer aldı. Suudi Arabistan El Cezire’nin bölgesel olayları yansıtma şeklinden duyduğu hoşnutsuzluğun da etkisiyle 2002’de Doha’daki büyükelçisini geri çekmişti. Sabah bu müzakerelerde başarılı olamadı ve Suudi büyükelçisi Katar’a ancak 2007’de döndü. 2014’e gelindiğinde artık emir olan Sabah, büyük bir sabırla aylarca yürüttüğü diplomasi sonucunda Katar, Suudi Arabistan, Bahreyn ve BAE arasındaki kavganın ilk faslını çözmeyi başarmıştı.

Kuveyt’in bölgesel diplomasiye yönelişi, zaman içinde evrilen birkaç nedene dayanıyor. Yabancı hâkimiyetine hiç girmemiş olan Suudi Arabistan’ı bir kenara koyarsak, İngiliz himayesindeki Körfez şeyhlikleri arasında bağımsızlığını ilk kazanan 1961’de Kuveyt oldu. Bahreyn, Katar ve BAE 10 yıl sonra bağımsız oldular. Ancak İngiliz askerleri Kuveyt’ten ayrıldıktan bir hafta sonra geri döndü. Zira Irak’taki askeri yönetim güney sınırına asker kaydırıyor ve Kuveyt’e girme hazırlığında görünüyordu. Neticede İngiliz güçlerinin yerine Arap Birliği asker gönderdi, Irak da toprak iddiasından vazgeçerek 1963’te Kuveyt’in bağımsızlığını tanıdı. Yine de bu olay, genişleme emelleri olan güçlü komşular karşısında küçük devletlerin ne kadar savunmasız olduğu konusunda Kuveyt yönetimi için sarsıcı bir ders oldu. Kuveyt küçük bir devlet olarak bölgesel işbirliğinin değerini ve uluslararası meselelerde taraf tutmaktan ya da sıfır toplamlı oyun anlayışından uzak, dengeli yaklaşımların önemini biliyor.

2003’te başbakan, ocak 2006’da emir olan Sabah, yaklaşık 40 yıl dışişleri bakanı olarak görev yapmıştı. 1963’ten 2003’e kadar yürüttüğü bu göreve sadece 1990’ların başında kısa bir ara verdi. 50 yılı aşkındır devlet görevlerinde bulunmak, haziranda 90. yaş gününü kutlayacak olan Sabah’a dış ilişkiler ve bölgesel meselelerde eşsiz bir deneyim kazandırdı, onu saygı duyulan kıdemli bir devlet adamı yaptı. 1990’da ülkesinin Irak tarafından işgalini birinci elden tecrübe eden Sabah’ın, 1990-1991 Körfez Savaşı’ndan sonra KİK’teki en ciddi kırılma olan ve haziran 2017’de başlayan Katar ablukasına bu kadar hızlı tepki vermesi şaşırtıcı sayılmaz.

Ayrıca KİK’in kurum olarak gördüğü zarar Kuveyt’te derin etki yaratıyor. Zira Kuveyt 1981’de kurulan KİK’in mimarlarından biriydi ve Kuveytli yöneticiler son 40 yıllarını Körfez’deki ortak kaygılara karşı müşterek politikaların oluşturulması ve güçlendirilmesine vakfettiler.

Sabah mayıs 2015’te Başkan Barack Obama’nın katılımıyla Camp David’de düzenlenen ABD-KİK zirvesine katılan iki KİK devlet başkanından biri oldu. Değeri de Katar Emiri Tamim Bin Hamad El Sani idi.

KİK’i “kurtarma” ya da canlandırma olanağı varsa eğer çok muhtemel ki bu olanak Sabah’ın ve Körfez’in diğer bilge adamı Umman Sultanı Kabus’un kalan ömürleriyle sınırlı.

Kuveyt’in bölgesel ve uluslararası diplomaside farklı yaklaşımlar arasında köprü kurabilmesi kritik önem taşıyor. Şu an BM Güvenlik Konseyi’nin 10 geçici üyesi arasında iki yıllık döneminin ikinci yılında olan Kuveyt, uluslararası örgütler ve diğer Güvenlik Konseyi üyeleriyle işbirliği yaparak Yemen, Suriye ve Irak’ta bir dizi diplomatik, insani ve yeniden inşa girişimine destek verdi. ABD’nin mevcut Körfez politikasına damga vuran savrulma havası görünen o ki Trump yönetiminin İran, Suriye veya barış süreciyle ilgili hedeflerine bölgesel destek sağlama çabalarını etkiliyor. Bu ortamda Kuveyt pragmatik angajman ve sessiz liderlik yaklaşımıyla, Suudi Arabistan ve BAE’nin hem KİK içinde hem İran’a karşı kutuplaşmayı derinleştiren, Yemen’deki savaş ve insani felakette kendini gösteren jeopolitik cendere yaklaşımından ayrı durmaya devam ediyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni

Kristian Coates Ulrichsen, PhD, is a Fellow for the Middle East at Rice University's Baker Institute for Public Policy and the author of four books about the political economy, security, and international relations of the Arab Gulf States.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept