Irak'ın Nabzı

İran’dan Irak’a dolarsız ticaret baskısı

By
p
Article Summary
ABD yaptırımlarının dolarla ticareti sekteye uğratması üzerine Irak’la ticaretini milli paralarla sürdürmek isteyen İran, Irak Merkez Bankası’yla anlaşma yapmak için bastırıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Orta Doğu’daki siyasetini değiştirmesi ve nükleer programından vazgeçmesi için ABD’nin yaptırımlarına maruz kalan İran, bu yaptırımlara uymaması için Irak hükümetine ciddi baskılar uyguluyor. Bu baskılardan biri, ikili ticari ilişkilerde Irak dinarı ile İran riyalinin kullanılmasına dönük.

Irak İran’ın ekonomik can damarlarından biri ve Irak’taki siyasi ve ekonomik karar verme süreçlerinde İran büyük etkiye sahip. Arap bölgesindeki çıkarları doğrultusunda Suriye’de Beşar Esad rejimine bağlı güçleri destekleyen İran, bu mücadelesinde de Irak topraklarını kullanıyor. Irak’ta buna itiraz eden bazı Şii kesimler var ve bunlar geçtiğimiz günlerde Basra’daki İran konsolosluğunu ateşe verdiler. Yaygın mali ve idari yolsuzluklara karşı düzenlenen gösterilerde de İran’ın Irak’ın iç işlerine müdahalelerine karşı sloganlar atıldı.

İran Merkez Bankası ikili ticarette dinarın veya İran riyalinin kullanılması için Irak’la anlaşmak için uğraşıyor. Ancak Irak bunun için ABD’nin onayını almak durumunda. ABD ise Irak’ın İran’dan yalnızca elektrik temini amaçlı kısa süreli doğal gaz almasında ısrarlı.

Irak Merkez Bankası’ndan bir kaynak adının açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a şu bilgileri verdi: “İçinde Irak Merkez Bankası’nın petrol ve elektrik bakanlıkları dâhil bazı bakanlıkların yöneticilerinin bulunduğu bir heyet aralık ayında ABD’ye giderek İran yaptırımlarından Irak’ın muaf tutulmasını görüştü. Heyet olumlu sonuçlar elde edemedi. Irak’ın İran’dan dinar karşılığı sadece elektrik santralleri için gaz almasına onay verildi. Hükümet buna uyacağını söyledi ve söz konusu İran şirketi için bir kamu bankasında dinar hesabı açtı.”

Kaynak sözlerini şöyle sürdürdü: “ABD Irak’ı yaptırımlardan tamamen muaf tutmayı kesinlikle reddediyor, İran’dan sadece doğal gaz ithalatına izin veriyor. Bu istisnaya önümüzdeki dönemde elektrik dâhil olabilir. ABD Irak’ı İran’ın ekonomik can damarlarından biri olarak görüyor. Irak’ın elektrik üretimi için doğal gazdan yararlanmasına imkân tanırken İran ürünlerine bağımlılığına son vermeye çalışıyor.”

İran-Irak ticaretinde ABD doları hâlâ kullanılıyor olsa da tüm transferler Irak bankacılık sisteminin dışında Suriye ve Lübnan’daki yabancı aracılar veya bankalar üzerinden yapılıyor. Dolar güneydeki vilayetlerden de İran’a ilkel yollardan kaçırılıyor. İkili ticaretin büyük bölümü İran’ın Irak’a yaptığı ihracattan oluştuğu için Tahran ticari işlemlerde Avro’yu veya riyali tercih eder.

Irak-İran Ticaret Odası Başkanı Fadıl El Hamdani Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Irak’la İran arasındaki ticaret devam ediyor, Irak’la ABD arasındaki görüşmeler sürdüğü için ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarından etkilenmiş değil. Mali işlemler de normal prosedüre göre devam ediyor. Bu işlemleri etkileyen değişiklikler olduysa, bunlar tüccarlardan kaynaklanıyor. Irak hükümeti İran’la ticarete ilişkin bazı kararlar alacak olursa Irak özel sektörü bu tür resmi kararlara uyar.” 

Al-Monitor ikili ticarette dinar ve riyalin kullanımına ilişkin Merkez Bankası’ndan defalarca yorum almaya çalıştı ama başarılı olamadı.

Ancak üst düzey bir Iraklı kaynak kimliğinin saklı kalması kaydıyla Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Merkez Bankası İran’a dolar satmamaya kararlı ve İran’ın bu yöndeki tüm girişimlerini reddediyor. Merkez Bankası, İran’la riyalin ABD dolarına çevrilmesine yönelik herhangi bir iş birliği yapılmasını da reddetti.”

Kaynağa göre Irak Merkez Bankası, bankacılık sektörünü etkileyebilecek yaptırımlardan, başka mali yaptırımlardan kaçınmak için İran’ı ziyaret etmek isteyen Irak vatandaşlarına bile dolar satmayı reddediyor.

Irak parlamentosunda görüşülen 2019 bütçe tasarısında yapılan son değişiklikle hükümet elektrik ithalatına tahsis ettiği kaynağı 424,6 milyar dinardan (yaklaşık 357 milyon dolar) 70 milyar dinara (yaklaşık 59 milyon dolar) düşürdü. Bu, İran’dan artık elektrik alınmayacağı anlamına geliyor. Bu durum, İran’ın geçtiğimiz yaz Irak’a elektrik vermeyi kesmesi üzerine bazı vilayetlerde patlak veren gösterilerin benzerini tetikleyebilir.

Konuyu Al-Monitor’a değerlendiren bağımsız araştırmacı yazar Ahmed Hasal şöyle konuştu: “İkili ticaretin son sekiz ayda 8 milyar dolara ulaştığı düşünülürse İran’la ticarette Irak dinarının kullanılması, talep artışı sonucu dinarın değerini yükseltir. Irak’ın döviz rezervleri de artar ve ileride dolara yüksek talep olursa Merkez Bankası dinarı destekleme bakımından daha iyi bir konumda olur. Kaldı ki nakit rezervler ülke ihtiyaçlarını dokuz aydan fazla bir süre için karşılıyor, dolayısıyla uluslararası finans kuruluşlarınca belirlenen standartları aşıyor.”

Ancak Hasal’a göre “Irak'ın İran’la ticareti başka bir para birimini, yani doları gerektiriyor. Dolayısıyla ABD tarafından reddedilecek.”

Irak’ın 35 milyar doları bulan yıllık ithalatında İran’ın payı yüzde 22’den fazla. Özel sektör İran mallarının ödemesini kambiyo şirketleri üzerinden dolar transferleriyle yapıyor ya da Merkez Bankası’nca akredite edilmemiş yollar kullanıyor. Bir başka yöntem de nakit paranın doğrudan araçlara konarak gönderilmesi. İran’ın Iraklı yetkililer üzerindeki hâkimiyeti de doların yasaklanmasını zorlaştırıyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: ekonomi ve ticaret, Rouhani in Iraq

Iraklı gazeteci Salam Zidane ekonomik konulara yoğunlaşmaktadır. Yazıları, yerli yayınların yanı sıra El Cezire ve The New Arab gibi uluslararası medya mecralarında yayımlanmıştır.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept