İsrail'in Nabzı

İsrail-Suudi ilişkilerinde yeni bir döneme mi gidiliyor?

By
p
Article Summary
Suudi Veliaht Prensi Muhammed Bin Salman ve Abu Dabi Prensi Muhammed Bin Zayid İsrail’le ilişkileri çarpıcı bir şekilde değiştiriyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

İsrail Genelkurmay Başkanı Gadi Eizenkot’un Suudi Elaf sitesine verdiği sürpriz mülakat, Mısır eski Cumhurbaşkanı Enver Sedat’ın Kudüs’e yaptığı tarihi ziyaretin 40’ıncı yıl dönümünden birkaç gün önce, 16 Kasım’da yayımlandı. Bu iki olayı kıyaslamak zor ama İsrail’de iki olay arasında bağ kuranlar var.

Sedat 1977’de tarihi bir Mısır-İsrail barış anlaşmasına hizmet edecekse uçağa atlayıp Kudüs’e gitmeye, Knesset’te konuşma yapmaya hazır olduğunu açıklamış ve bu ani kararıyla sadece Orta Doğu’yu değil tüm dünyayı şaşkınlığa uğratmıştı. Suudi medyasına konuşan İsrail’li ilk genelkurmay başkanı olan Eizenkot’un mülakatı da uzun zamandır perde arkasında süren İsrail-Suudi flörtünün artık kamuoyuna duyurulduğunun işareti olabilir. Suudi Arabistan’la – en azından şimdilik – tarihi bir barış anlaşması olmayacak ama belki arka planda bir tür normalleşme yaşanacak. Belki.

Sedat olayı çok daha sarsıcıydı. Sedat İsrail’den resmi davet aldığını açıkladıktan sonra uçağa atladı ve Ben Gurion Havaalanı’nda şeref kıtasıyla karşılandı. Hemen ertesi gün Knesset’te konuşma yaptı, iki gün sonra da İsrail sağının lideri Başbakan Menahem Begin ile tarihi barış anlaşmasını imzaladı.

Başlangıç kolay olmamıştı. Mısır liderinin açıklamasına İsrail’de inanmayanlar oldu. Dönemin genelkurmay başkanı Mordehay Gur, her şeyin bir tezgâh olduğunu, uçak Ben Gurion Havaalanı’na ulaştığında içinden Sedat’ın inmeyeceğini söylüyordu. Gur’a göre uçaktan o günlerde İsrail’in boykot ettiği FKÖ lideri Yaser Arafat inecekti. Kimilerine göre ise uçaktan Mısırlı komandolar fırlayacak ve Sedat’ı karşılamaya gelen devlet erkânına ateş açacaktı. Bunlar kendi düşünce kalıplarına hapsolmuş, cesur Mısır lideri etrafında oluşan yeni havayı anlamayan insanlardı. Sedat ciddiydi ve Menahem Begin’in şahsında aynı ciddiyette bir ortak bulma şansını yakalamıştı. İki ülke arasındaki barış hâlâ gergin ve soğuk olabilir, halklar buna dâhil olmamış olabilir ama 40 yıldır zamanın testine dayanıyor.

İsrail ve Suudi Arabistan’dan tarihi barış haberi yakında gelmez. Ancak Suudi Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman’ın önderlik ettiği Sünni ittifakta İsrail gayri resmi olarak yer alıyor. Genç prens peş peşe attığı cüretkâr adımlarla son iki yıldır Orta Doğu’yu ateşe atıyor.

İsrail’in Suudi Arabistan ve Körfez devletleriyle üstü kapalı olarak sürdürdüğü ilişkiler artık sır olmaktan çıktı. İsminin açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a konuşan üst düzey bir İsrailli kaynak Eizenkot'un mülakatını şöyle değerlendirdi: “İsrail-Suudi Arabistan ilişkilerinin uzun vadede kamuoyuna açıklanacağı aşikâr. Bu süreç Mısır’la olan ‘tam barış’ modeline dayanmayabilir, daha ziyade ilişkilerin ‘kısık ateşte’ tutulduğu ‘Fas modeline’ benzer. İlişkiler resmiyet kazanmayabilir ama alttan alta serpilir.”

Mülakatın hikâyesi aslında aylar önce başladı. Suudi sitesinin mülakat talebi İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) Sözcüsü Tuğgeneral Ronen Manelis’in masasında bekliyordu. Sözcü ne yapacağını düşünürken üç ay geçmişti. Kimliğinin gizli kalması kaydıyla Al-Monitor’a bilgi veren askeri bir kaynağa göre ekimde Washington’daki genelkurmay başkanları konferansından dönen Eizenkot Manelis’e şöyle dedi: “İnanmayacaksın ama orada (İngilizce bilmeyen) Suudi genelkurmay başkanı adına konuşan Suudi bir generalin söylediklerini dinlerken o sözlerin tıpatıp aynısını ben de söylerdim diye düşündüm. Her kelimesine katıldım. Suudi general sanki benim değerlendirmemi okuyordu.”

Kuşkusuz söz konusu değerlendirme İran’ın artan nüfuzu ve Şii ittifakının Bağdat, Şam, Beyrut ve Akdeniz’e doğru genişlemesiyle ilgiliydi. Manelis “O zaman Suudi sitesiyle mülakatı yapalım.” diyor, Eizenkot’un cevabı da “Yapalım!” oluyor.

Elaf sitesi tesadüfen seçilmiyor. Sitenin sahibi kıdemli Suudi gazeteci Osman El Umeyr. Kendisi daha önce Suudi bir kraliyet mensubunun sahip olduğu Londra merkezli El Şark El Avsat gazetesinin genel yayın yönetmenliğini yapmıştı. Elaf’ın İsrail’de bir muhabiri var: Daha önce Kanal 1’de çalışmış olan kıdemli ve saygın gazeteci Mecdi Halebi.

Dürzi azınlığın mensubu olan Halebi Al-Monitor’a şöyle diyor: “Bunca yıl İsrail televizyonunda çalıştım ama Genelkurmay Başkanı’nın odasında bulunma, İsrail savunma teşkilatının kutsal kalbinde, yücelerin yücesi o makamda bizzat Genelkurmay Başkanı’nın karşısında oturma ayrıcalığına hiçbir zaman ulaşamadım. Bu ayrıcalığa Suudi medyasının temsilcisi olarak, Suudi basın mensubu konumundayken ulaştım.”

Elaf’ın sahibi Osman El Umeyr, Suudi kraliyet ailesine en yakın isimlerden biri olarak görülüyor. Kral’ın oğullarından biriyle sınıf arkadaşı olan Umeyr, Kral’ın yakın çevresiyle samimi ilişkilere sahip ve Saray’ın fahri üyesi sayılıyor. Halebi, birkaç ay önce bir yazı işleri toplantısında İsrail Genelkurmay Başkanı ile mülakat yapmak için Umeyr’den izin istediğini anlattı. Umeyr hemen kabul etmiş, “İsrail’deki adamımız sensin, ne istiyorsan yap.” demiş.

Eizenkot'un makamından gelen sürpriz kabul haberinden sonra Halebi hemen Umeyr’i arayarak sorulacak sorular hakkında danışmış. Umeyr “Sen İsrail’i biliyorsun. Hangi soruları uygun buluyorsan onları sor.” demiş. Halebi mülakatın uyandırdığı yankıya gelince “Bugüne kadar yaşadığım hiçbir şeyle kıyaslanamaz. Dünyanın dört bir yanından tepkiler geldi.” diyor.

Halebi, İsrail savunma teşkilatının “yüceler yücesi” makamında açık mülakat yapan ilk Suudi medya temsilcisi olarak tarihe geçti. İsrail-Suudi ilişkisinin hikâyesi, Lübnan Başbakanı Saad Hariri’nin istifasından sonra bölgenin en sıcak konusu haline geldi. İsrail ortalığı yatıştırmaya çalışsa da Suudi Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman ile Birleşik Arap Emirlikleri’nin en güçlü kişisi olarak görülen Prens Muhammed Bin Zayid’in İsrailliler tarafından yakından takip edildiği gözlerden kaçmıyor.

Bu iki prens Suudilerin, Körfez’deki Sünni devletlerin Orta Doğu’ya yaklaşım tarzını değiştiriyor ve bunu adeta bir çırpıda yapıyor. Üst düzey bir İsrail güvenlik yetkilisi Al-Monitor’a şöyle diyor: “Katı tutuculuk, ihtiyatlı karar verme, statükoyu sürdürme ısrarı artık son buldu. Karşımızda ikisi de nispeten genç olan iki prens var. Bin Selman, olağanüstü bir gözü peklik sergiliyor ki buna aşırı maceracılık da denebilir. Aldığı kararlar bir iki sene önce çılgınca sayılırdı. Bin Selman Suudi diplomasisini yepyeni mecralara sokuyor. Bunun nereye varacağını izlemek ilginç olacak.”

İsrail’in mülakat için Elaf’ı seçmesi sitenin kraliyet ailesine yakınlığıyla ilgiliydi. Al-Monitor’a konuşan askeri bir kaynak “İran, Suriye, Hizbullah ve kuzey cephemizdeki durumla ilgili bizim için önemli olan mesajları iletmiş olduk.” dedi. Suudi sarayından herhangi bir tepki gelip gelmediği sorusuna karşılık kaynak şöyle dedi: “Direkt bir geri bildirim olmadı ama dolaylı yollardan oldu. Anladığımız kadarıyla mülakatı çok derinlemesine okumuşlar.”

Şimdi Suudi Arabistan’ın yakında Riyad’da düzenlenecek uluslararası satranç turnuvasına İsrailli oyuncuların katılacağını teyit etmesi bekleniyor. Bu gerçekleşirse iki tarafın da nasıl bir ilişki istediğinden emin olmadığı bu uzun, sürüncemeli tangoda bir adım daha atılmış olacak.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: Savunma ve güvenlik iş birliği

Ben Caspit, Al-Monitor’un İsrail’in Nabzı bölümünde köşe yazarıdır. İsrail basınının kıdemli köşe yazarı ve siyasi yorumcularından olan Caspit, ülkenin siyasi gündemine ilişkin günlük bir radyo programı ve düzenli televizyon programları yapmaktadır. Twitter hesabı: @BenCaspit

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept