Irak'ın Nabzı

Irak’ın kurtarılmış kentleri yeniden imar edilmeyi bekliyor

By
p
Article Summary
Irak’ta İslam Devleti’nden temizlenen bölgelere verilen yeniden imar sözleri kaynak yetersizliği nedeniyle yerine getirilemiyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

2015’te Irak’ın Selahaddin ve Anbar vilayetlerindeki bazı bölgeler İslam Devleti’nden (İD) kurtarıldı. Bu kapsamdaki operasyonlar devam ediyor. Ancak kurtarılan bölgelerin yeniden imarına yönelik tek bir proje başlatılmış değil. Irak hükümeti zorlu bir görevle karşı karşıya: Terörü ortadan kaldırmak sadece askeri çabalarla olmuyor, bölgelerdeki altyapı yeniden inşa edilmeden önce yerel halkın durumunu da iyileştirmek gerekiyor.

İD’in sürpriz bir taarruzla saldırdığı Musul, Irak ordusu ve diğer güvenlik güçleri kentten çekilince 10 Haziran 2014’te düşmüştü. Hızlı bir şekilde Bağdat’a doğru ilerleyen İD, günler içerisinde başkentin çevresinde bir dizi bölgeyi ele geçirdi. Bağdat’a 40-60 kilometre mesafede bulunan bu bölgeler kuzeydeki Selahaddin vilayetinde ve batıdaki Anbar’da yer alıyordu. Büyük Ayetullah Ali El Sistani’nin 13 Haziran 2014 tarihli fetvasıyla birlikte Halk Seferberlik Birlikleri gibi çok sayıda gönüllü savaşçı güvenlik güçlerine katıldı ve İD’in ilerleyişi ancak o zaman durdurulabildi. ABD önderliğindeki koalisyonun ağustosta başlattığı hava harekâtı sonucunda İD eylülden itibaren işgal ettiği bölgelerden yavaş yavaş çekilmeye başladı.

2015 İD’in Irak’ta önemli ölçüde gerilediği, belli başlı kentleri ve büyük toprak parçalarını kaybettiği bir yıl oldu. Bunların bazıları martta kurtarılan Tikrit, kasımda kurtarılan Sincar ve 28 Aralık’ta kurtarılan Ramadi. Irak güçleri şu an Ramadi’deki son İD yuvalarını temizliyor.

İşgal edilen bölgelerde altyapı, yerel ekonomi ve özel mülkiyet büyük tahribata uğradı. Parlamento Hizmetler Komitesi’ne göre nisan 2015 itibarıyla toplam zarar 25 milyar dolar düzeyindeydi.

O günden bu yana bu rakam fazlasıyla arttı. Anbar ve Diyala’daki yerel yöneticilerin tahminine göre köprüler, elektrik ve su şebekeleri, sağlık ve eğitim gibi temel hizmet sektörleri de dâhil iki vilayetin altyapısı yüzde 80 oranında tahribata uğradı. Ayrıca ekilebilir arazinin bol olduğu bölgelerde devletin tarımdaki kaynakları da zarar gördü.

Kurtarma harekâtları netice vermeye başladığında Irak hükümeti yeniden imara dönük planlar açıkladı. 11 Mart’ta inşaat projeleri ve yerinden edilmiş insanların dönüşü için bir fon oluşturuldu. Hükümet 2015 bütçesi kapsamında bu fona 500 milyar dinar (451 milyon dolar) ayırdı.

Bakanlar Kurulu Genel Sekreterliği de Tikrit’in kurtarılmasının hemen ardından 17 Mart’ta yaptığı açıklamada kurtarılmış bölgelerde yeniden imar çalışmaları için iki kulvarlı bir yaklaşımın benimsendiğini duyurdu: güvenlik, su, elektrik, gıda, barınma, sağlık ve eğitim hizmetlerine odaklı kısa vadeli kulvar ve altyapının yeniden inşasına yönelik uzun vadeli kulvar.

Bakanlar Kurulu Genel Sekreteri Hamid Halef Ahmed yeniden imar çalışmalarında uluslararası örgütler ile bağışçı ülkelerin iş birliğine ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Ayrıca uzun vadeli kulvar kapsamında “süratle koordinasyon yapılması ve bakanlıklar düzeyinde yeniden inşa çalışmalarını hızlandırmakla görevli kriz masalarının kurulması gerektiğini” söyledi.

Hükümet yeniden imar projelerinin hemen başlayacağına dair defalarca söz verdi ama bugüne kadar tek bir proje hayata geçmedi. Aslına bakılırsa yeniden inşa projeleri kapsamında herhangi bir detaylı plan da açıklanmış değil. Hizmet bakanlıklarının görevi olan planların hâlen yapılmamış olması 19 Ekim’de Parlamento Hizmetler Komitesi tarafından eleştirildi. Komite ayrıca projeleri başlatmak için gerekli olan ödeneklerin tahsis edilmediğini belirtti.

Diyala Valisi de 21 Kasım’da şu açıklamayı yaptı: “Vilayetteki kurtarılan bölgelere yönelik yeniden imar planları aylardır hazır bekliyor ve tüm sektörleri kapsıyor. Valilik, inşaat çalışmalarına başlayabilmek için hükümetin yeniden imar fonuna tahsis ettiği kaynakların dağıtılmasını bekliyor.”

Ancak ne Diyala’da ne başka bir yerde herhangi bir proje başlamış değil. Verilen sözler ertelenip duruyor. Diyala Valiliği de en son 21 Aralık’ta net bir tarih vermeden yeniden imar projelerinin 2016’da başlayacağını söyledi.

Üç yıldır bütçe açığı veren Irak son derece zorlu ekonomik koşulların içinde. Vatandaşa sağlanması gereken normal hizmetlerin yanında petrol fiyatlarının düşmesi, İD’le mücadelenin devasa maliyeti ve milyonlarca mültecinin maruz kaldığı vahim durumun idaresi bu sıkıntıların başlıca nedenleri. ABD dâhil kimi ülkeler insani krizin hafifletilmesi için Irak’a maddi destek sözü verdi ama bu yardımlar Irak’a henüz ulaşmış değil.

Bunun dışında uluslararası mali kuruluşlar da savaş sona erdikten sonra Irak’a yatırmak üzere fonlar ayırdı. Örneğin Asia Frontier Capital isimli kuruluş 26 Haziran’da savaş sonrası dönemde Irak ekonomisini destekleyecek bir kalkınma fonu kurdu.

Sonuç olarak kurtarılan bölgelerin yeniden imarı için ne hükümetin ne yabancı kuruluşların ivedi bir planı söz konusu. Oysa acı koşulların hâkim olduğu bu bölgeler terör tehdidine karşı ekonomik olarak da korunmalı. Bu da kapsamlı yeniden imar projelerini gerektiriyor. Bu projelerin hayata geçmesi sadece kurtarılan bölgelere değil, ülkenin tamamına da Irak hükümetine de olumlu yansıyacak. Zira başka bölgeleri de ağır şekilde etkileyen sığınmacı krizi çözüme kavuşacak ve Irak’ın genel ekonomik durumu iyileşecek.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: salahuddin, reconstruction, iraqi government, is, financing, diyala province, budget, anbar province

Mustafa al-Kadhimi, demokrasi savunuculuğu alanında uzmanlaşmış Iraklı bir yazardır. Baskıcı uygulamalara ilişkin tanıklık toplama ve belgelendirme konusunda geniş tecrübeye sahip olan Kadhimi, bu alanda bir dizi kitap kaleme almıştır. “Humanitarian Concerns” isimli kitabı, 2000 yılında Avrupa Birliği’nce bir mülteci tarafından yazılan en iyi kitap seçilmiştir.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept