Türkiye'nin Nabzı

Türk ordusu çok hassas bir konuda sessiz ama önemli bir adım attı

By
p
Article Summary
TSK, tepki alan eşcinsellerin askerlik muayeneleri konusunda değişiklik yaparak önemli bir iyileştirmeye imza attı.

İstanbul’da Al-Monitor’a konuşan Ahmet K. 27 yaşında bir eşcinsel. Türkiye’de her erkeğin vatandaşlık görevi olan 12 aylık zorunlu askerlik hizmeti onun ve onun gibiler için diğerlerinden farklı anlamlar içeriyor.

Geçen yıl askerliğini bitiren Ahmet “12 aylık askerlik herkes için zordur ama biz gay’ler için çok daha zordur’ diye söze başlıyor ve devam ediyor: ‘Türkiye’de gay olmak çok zor. Ama askerlik çağı gelmiş bir gay için bu zorluk bir cehenneme dönüşüyor. Çünkü en başta askerlik için gireceğiniz sağlık muayenesi belki de hayatınızın gay kimliğiniz ve toplumsal gerçekler arasında seçim yapmanız gereken ilk meydan okuması. Askerlik için ilk sağlık muayenesinde bizim pembe teskere olarak adlandırdığımız çürük raporunu almanız mümkün. Ancak bu raporu alırsanız gay kimliğinizi açıklamış, belgelemiş oluyorsunuz. Bu da sonraki hayatınızda toplumdan dışlanma, iş imkânlarının gitmesi, devlet memuru olamama, çevrenizden gelen tepki ve baskıların artması kısaca hayatınızın mahvolması demek. Diğer yandan gay kimliğinizi gizlemek için ilk muayenede doktorlarla pazarlık yapmanız gerek. Çünkü ancak onların vereceği sağlam raporu ile sorunsuz askerlik yapabilirsiniz. Ayrıca 12 aylık askerlik sürecini gay kimliğinizi saklayarak sorunsuz geçirmeniz gerekir. Bu sayede topluma ve çevrenize erkekliğinizi ispatlamış evlenmeden tutun da iş imkânlarına kadar askerliğini yapmış genç bir erkek olarak bunları hak etmiş sayılırsınız.”

Gerçekten de Türkiye’de bir eşcinsel için askerlik, hayatının belki de en büyük sınavı. Yine bir eşcinsel olan Kaan Arter bir gazete röportajında “Bazı arkadaşlarımızın çürük raporu alma ihtimali yok” diyor ve devam ediyor: “Devlet memuru olarak çalışacaklar mesela. Ya da gay olduklarını açıklamak istemiyorlar. Kaldırabilecek güçte değiller. O zaman büyük bir ikileme giriyorlar. Askere gitmeleri gerekiyor ama korkuyorlar.”

Askerlik öncesi sağlık muayenesi nedeniyle eşcinsel kimliğini açıklamak zorunda kalan, bu nedenle mesleği futbol hakemliğinden ayrılmak zorunda kalan H.İ.D’ın avukatı Fırat Söyler buradaki temel sıkıntının Türk ordusunun eşcinsel erkeklere "psikoseksüel bozukluk" tanılı çürük raporu vermesi olduğunu savunarak, "Artık bunun değişmesi gerekiyor. Tabii ki buna bağlı olarak da iş hayatında bu insanların çok ciddi sıkıntıları oluyor. En bariz örneği de müvekkilimdir. Hakemlik yapamıyor. 16 yıl radyo programcılığı yapmasına rağmen şu anda yapamıyor. Sosyal çevreden de dışlanmış durumda. Bu da tamamen eşcinsellere olan önyargıdan kaynaklanıyor" diye konuştu.

Türkiye’deki eşcinsellerin cinsel tercihleri konusundaki kimliklerini açıklamak ve bir sağlık raporu fişlenmesine veya 12 ay süreli askerlik hizmeti boyunca kimliklerini gizlemek zorunda kalmasına yol açan temel neden TSK’nın sağlık açısından elverişliliği tespit etmeye yönelik yaptığı ilk sağlık muayenesi.

1986 yılında yürürlüğe giren TSK’nin Sağlık Yetenekleri Yönetmeliğinde eşcinsellik “ileri derecede psikoseksüel bozukluk” yani aslında psikolojik bir hastalık olarak tanımlanıyordu. Bu nedenle eşcinseller Türk ordusunun ülke geneline yayılmış askeri hastanelerine veya sivil hastanelere gidiyor. Askerlik hizmetine elverişli olmayanlar toplumda “çürük raporu” olarak bilinen “askerliğe elverişsizlik” raporu alabiliyor. Bu yönetmeliğin “Sağlık muayenesi” başlıklı 5. maddesinde, “Ruh ve beden durumları ile iç organları dikkatle gözden geçirilir, nabız sayılır, kan basıncı ölçülür, çıplak olarak belirlenen boy ve kilolar tespit edilir” düzenlemesi yer alıyordu. Ayrıca eşcinsellerden “Askerliğe elverişsiz” raporu alabilmeleri için “fotoğraflı kanıt” sunmaları isteniyor ve bu kanıtlar askerlik süresi boyunca arşivde saklanıyordu.

Eşcinsellerin sağlık muayenesi esnasında kendi beyanlarını yeterli görmeyen, onları çıplak muayene ve cinsel ilişki anında çekilmiş bir fotoğraf kanıtı sunmaya zorlayan bu düzenlemeler çok tartışılıyor ve temel insan haklarını ihlal ettiği için eleştirilere konu oluyordu.

İşte TSK bir yandan Türkiye’de hala toplumsal kabul görmeyen diğer yandan temel insan hakları ile doğrudan ilişkili eşcinsellerin sağlık muayeneleri ve askerliğe elverişsizlik raporlarını nasıl alacakları konusunda hassas bir denge gözetmeye çalışıyor. Ancak geçen hafta Türk ordusu sessiz sedasız bir düzenleme ile Sağlık Yetenekleri Yönetmeliğindeki sıkıntılı maddeleri değiştirdi ve eşcinsellerin sağlık muayenelerindeki sorunları giderdi. Bu TSK’nın temel insan haklarına saygı konusunda attığı çok önemli bir adım.

Peki, yönetmelikte neler değişti? Aslında bu yönetmelikte zaten 2013’te yapılan değişiklikle eşcinselliği bir hastalık olarak tanımlanan “psikoseksüel bozukluk’ tanımı yumuşatılmış ve yerine “Cinsel kimlik ve davranış bozuklukları” başlığı getirilerek eşcinselliğin kimlik tercihi olduğu vurgusu yönetmeliğe girmiş oldu. Bu değişiklikle artık Türk ordusunun eşcinselliği bir hastalık olarak görmediğini, bir kimlik olarak kabul ettiğini söylemek mümkün. Yeni düzenlemedeki “Cinsel tutum ve davranışlarının askerlik ortamında uyum ve işlevsellik sorunu yaratan ya da yaratacağı değerlendirilen olgular” olarak tanımlanmasından da anlaşılacağı üzere bu yeni yaklaşımda TSK’nın eşcinselliği bir hastalık olarak görüp kategorik bir reddetme yerine onu “askerlik ortamında uyum ve işlevsellik sorunu yaratan bir kimlik” olarak tanımlaması dikkat çekiyor.

Geçen hafta yapılan değişiklikle de askerlik yükümlüsü gençlerin çırılçıplak soyunarak sağlık muayenesi yapılması uygulaması değişti. Değişen bu kararla eşcinsellerin askerlik muayenesi sırasındaki davranışları ve kendi ifadeleri doktorlar için yeterli olacak. Yani bir eşcinsel şayet isterse kendi rızası ile eşcinsel kimliğini doktora açıklayacak veya açıklamayacak. Şayet açıklarsa da doktor çıplak muayene yapmadan onun ifadelerini esas alacak. Diğer bir değişiklikle de çok tepki alan cinsel ilişki anında fotoğraf kanıtı sunma uygulaması zorunlu olmaktan çıkarıldı. Yani artık TSK muayenede fotoğraf kanıtını zorunlu tutmayacak ve bu fotoğrafları arşivlemeyecek. Ancak yine kişi kendi rızası ile belge sunmak isterse bu belgeler de kabul edilecek.

Aslında bu düzenlemelerle Türk ordusu askerlik öncesi sağlık muayenelerinde bir devrime imza atarak eşcinsel asker adaylarının kendi rızaları ile kimliklerini açıklama veya gizli tutma imkânı vererek bir nevi “sorma, anlatma” (don’t ask, don’t tell)’ politikasına geçmiş oluyor.

Peki ya eşcinsellerin Türk ordusunda hizmeti? TSK’nın bu konudaki hukuki düzenlemeleri hala çok sert. TSK Disiplin Kanununa göre eşcinsellik subay ve astsubayların ordudan ayrılma nedeni olarak tanımlanıyor. Yine aynı kanuna göre askeri okullarda da eşcinsellik okuldan atılma nedenlerinden.

Doktora çalışmam sırasında 1300’e yakın subayla yaptığım ankette de “Eşcinsellerin TSK’da hizmet edebilir mi?” sorusuna verilen yüzde 96,3 oranındaki ‘Hayır’ cevabı bu konuda TSK’da algısal düzeyde ezici çoğunlukta bir karşıtlık olduğunu söylemek mümkün.

Sonuç olarak, şu an için TSK’da eşcinsellik bir atılma sebebi ve eşcinsellerin TSK’da hizmeti konusunda ezici oranda bir karşıtlık var. Ancak TSK’nın her yıl 4 dönemde askerlik çağı gelen yaklaşık 500 bine yakın genç erkeği kapsayan ilk sağlık muayenelerinde yapmış olduğu son düzenlemeler, bir yandan eşcinsel gençlerin temel insan hakları konusunda önemli iyileştirmeler sağlarken diğer yandan TSK’yı insan hakları konusunda önemli bir eleştiri alanından kurtarmış oluyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: turkish military, turkey, human rights in turkey, human rights, homosexuals, gay rights, gay
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept