Türkiye'nin Nabzı

10’ncu eylemsizlikte gözler devlette

By
p
Article Summary
Temmuz ayından itibaren Türkiye’deki eylemlerini arttıran PKK siyasi partiler ve sivil toplum örgütlerinden gelen çağrılara olumlu yanıt verdi. Siyasi analistlere göre adım atma sırası devlette. Yaygın görüş ‘Devlet adım atmazsa şiddet meşrulaşır.’

DİYARBAKIR -- Tarihler 20 Mart 1993’ü gösteriyordu. Lübnan’ın Bar Elias Kasabasında bir evde basın toplantısı vardı. Kameraların karşına geçen PKK lideri Abdullah Öcalan’dı. Türkiye kamuoyu onu ilk kez takım elbiseli kravatlı görecekti. Toplantının konusu ateşkesti. Türkiye’de çatışmalar ve şiddet olaylarının tırmanması üzerine dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Kürdistan Yurtseverler Birliği lideri Celal Talabani aracılığıyla PKK’yı ateşkese ikna etti. 15 Nisan 1993 tarihine kadar tek taraflı ateşkes ilan edildi. Öcalan ikinci toplantısında ateşkesin süresini mayısa kadar uzattığını açıkladı. Açıklama barış umutlarını yeşertti. Ancak bu arada Özal’ın, hala tartışılan ani ölümü, 33 silahsız askerin PKK saldırısında öldürülmesiyle ateşkes sona erdi.

Çatışmalar, şiddet olayları artarak devam etti. 2013 yılında kadar PKK tamamı tek taraflı 9 ateşkes ilan etti. Son olarak 2012 yılında başlayan eylemsizlik, 2013 yılında süresiz ateşkese dönüştü. Bu süre zarfında Türkiye Kürt sorununun çözümü için Öcalan’la görüşmeye başladı. 7 Haziran’da yapılan seçimde Kürt siyasetinin öncülüğünde kurulan HDP 80 milletvekili kazandı.

Tam her şey yoluna girdi derken, Türkiye yeniden şiddet sarmalına kapıldı, hem de eskisinden farklı olarak. Daha önce kırsalda süren çatışmalar şehirlere yayıldı. Yerleşim birimleri savaş alanına döndü. PKK militanları ve güvenlik güçleriyle birlikte siviller ölmeye başladı. Özellikle çocukların ölümü birçok kesimden tepki topladı. Sivil toplum kuruluşları, siyasi partiler, yazarlar, aydınlar PKK’ya ateşkes çağrısı yapmaya başladı. İlk kez Kürt siyasetinden net cümlelerle çağrı yapıldı.

Çağrıya yanıt PKK’nın da bünyesinde bulunduğu üst yapı olan KCK’dan geldi. KCK yönetimi hem çağrılara yanıt olması, hem de yaklaşan seçimler nedeniyle demokratik siyasetin önünü açmak amacıyla eylemsizlik kararı aldığını duyurdu. Açıklamada, eylemsizliğin operasyon yapılmaması halinde uygulanacağına vurgu yapılarak “Hareketimiz, halkımıza ve gerilla güçlerine saldırılmadığı müddetçe gerilla güçlerimizin eylemsizlik konumuna çekme kararına varmıştır. Gerilla güçlerimiz bu süreçte planlı eylemler yapmaktan uzak duracak, mevcut konumunu koruma dışında bir hareketlilik içinde olmayacak, eşit ve adil bir seçimin yapılmasını engelleyecek veya sakatlayacak hiçbir girişimde bulunmayacaktır” denildi.

Açıklamanın yapıldığı gün, Ankara’da barış mitingine düzenlenen bombalı saldırıda 100’e yakın kişinin ölmesi bir kez daha hayal kırıklığı yarattı. Saldırının özellikle HDP grubunu hedef alması üzerine, insanlar PKK’nın ateşkesten vazgeçebileceği endişesine kapıldı.

Ancak örgütün silahlı kanadı HPG’nin başındaki isim Murat Karayılan’ın açıklaması endişeleri sonlandırdı. Karayılan, militanlara yönelik telsiz konuşmasında Ankara’da gerçekleşen bombalı saldırıda hayatını kaybedenlerin anısına duyulan saygı nedeniyle eylemsizliğin süreceğini söyledi. Karayılan, militanların yollardan üs bölgelerine çekilmesi talimatı verdi.

Ancak örgütün eylemsizlik kararından bir gün sonra Diyarbakır’ın Lice İlçesindeki PKK mezarlığının çevresine hava operasyonu düzenlendi. Görgü tanıklarına göre son ayların en ağır bombardımanı yapıldı. Olayda 8 PKK militanı hayatını kaybetti. Diyarbakır’ın Sur ilçesinde başlayan operasyon ise geride ölü ve yaralılar bırakarak sürüyordu. İşte tüm bu gelişmeler eylemsizlik kararının geleceğini tartışmaya açıyordu.

Kürt siyasetçi ve avukat Sedat Yurtdaş, ölümleri sona erdirdiği için her türlü eylemsizliğin önemli olduğunu söyledi. Al-Monitor’a konuşan Yurtdaş, operasyonların süreci zora sokmasından endişe ediyor. Yurtdaş, “Çatışmalar, ölümler ve operasyonlar sürerse alınan tek yanlı eylemsizlik kararı belki bir süreliğine, seçim sürecinde bağlantılı olarak devam eder, ardından koşulları yeniden ortadan kalkmış olur. Operasyonların devamı bu sürecin kalıcılaşmasına değil, ancak geçici bir süre devamına olanak tanımış olur. Bu tek başına sürecin önünü açmaz ama halklar, taraflar kalıcı çözüm için çok net duruş sergilemeli. Görüş ve düşüncelerini netleştirmeliler. Onun bir ilk adımı olarak eylemsizlik süreci bir katkı sağlar. Yoksa hükümet görüldüğü gibi bunu toparlanma süreci gibi değerlendiriyor. Bundan vazgeçecek tutum izlenmeli. Bu coğrafya ölümün çatışmanın üzerinde barışın gelmeyeceğini görmüş oldu. Kamuoyuna, aydınlara düşen çatışmasız şiddetsiz çözümün önünü açacak her adımı desteklemek” dedi.

Yurtdaş’ın dikkat çektiği hükümetin tavrını Başbakan Yardımcısı Yalçın Akdoğan’ın sözleri ortaya koydu. Akdoğan, daha eylemsizlik kararı açıklanmadan, yaptığı "Terör örgütü sıkıştığı zaman, kış üslenmesine gideceği zaman veya siyasi uzantısının işine yarasın diye bu tür siyasi taktik hamleler içerisine girdiğini çok gördük. Buna karnımız tok” açıklaması, eylemsizliğe sıcak bakılmadığının bir işareti gibiydi.

Merkezi Diyarbakır’da bulunan Dicle Toplumsal Araştırmalar Merkezi’nin (DİTAM) Başkanı Mehmet Kaya, ilk kez Kürt siyasetçilerin çağrısıyla eylemsizlik kararı verildiğine dikkat çekti. Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Kaya, “90’lı yıllardaki çatışması tabanında bir meşruiyet kazanmıştı çünkü tamamen demokratik kanallar kapalıydı ama bu seferki bundan daha farklı. Bu önemli, çünkü bu çağrıyı kendisine bu çağrıyı yapan, uymaya zorlayan, kendisinin belki de ileride demokratik olarak katılacağı siyasi yapıdır, bunu önemini görmek lazım. Eylemsizlik süreci her ne kadar seçimlere yönelik gibi görünse de, bunun seçim sonrasında da, çıkacak tablo ne olursa olsun, sürdürüleceği ile ilgili bir inancım var. Çünkü Türkiye’de artık AK Parti tek başına iktidara gelse, AK Parti-CHP koalisyonu da olsa, bu sürecin bir şekilde demokratik bir sürece çatışmasız bir sürece evrilmesi gibi bir zorunluluk ortaya çıkıyor” diye konuştu.

Eylemsizlik kararının, 1 Kasım’dan sonra kurulacak hükümetin önünü açacağını savunan Kaya, hükümetin de adım atması gerektiğine dikkat çekti. Hükümetin operasyonları sürdürmesi halinde şiddetin meşru hale geleceğini savunan Kaya, “Eğer hükümet operasyonlara devam ederse, süreç içerisinde ister istemez PKK’nin şiddete başvurmayla ilgili yöntemi toplumda meşrulaşacaktır. Sürekli savunmada kalamaz. Süreç ister istemez bu çatışmanın daha da derinleşmesine, daha da zor bir barış sürecinin yakalanmasına sebep olacaktır. Sivil aktörlere yeni bir görev düşüyor. Hükümetin operasyonları durdurması gerekiyor. Tamamen kamu güvenliği ile ilgili boyutu aşan bir durum var, tamamen çatışmayı sürdüren bir durum var. Kamu güvenliği başka bir şey. Dağlara operasyon yapmak, Kandil’e operasyon yapmak olayın başka boyutu, çatışmayı sürdürme boyutu. Buna devam ederse kaybeden Türkiye olacak. O zaman PKK’nin 90’lardaki gibi şiddete yönelmesi toplum tarafından meşru karşılanacaktır. Hükümet bunu devam ettirmeyecek, bunu devam ettirdiği takdirde PKK ile HDP’yi birleştirten, şiddet sarmalında gösteren anlayış zafiyete uğrayacak” şeklinde konuştu. Kaya, çatışmaların sürmesine rağmen hükümette geri adım atacağını düşündüğünü sözlerine ekledi.

Kararın ardından Diyarbakır’daki 9 sivil toplum kuruluşu ortak bir açıklama yaparak, eylemsizlik kararına olumlu yanıt verilmesi ve operasyonların durdurulması çağrısı yaptı.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: turkish-kurdish relations, suicide bombing, kurds in turkey, kurdistan workers party, is, civil society, cease-fire, ankara

Mahmut Bozarslan gazeteciliğe 1996 yılında Diyarbakır’da başladı. Sabah Gazetesi, NTV ve El Cezire Türk’te muhabirlik yaptı. Bu sırada Fransız Haber Ajansı AFP’ye de serbest muhabir olarak katkıda bulundu. Bozarslan Kürt sorununun çeşitli yönleri, Irak Kürdistanı, kadın sorunu, mülteciler, yerel ekonomi gibi konularda haberler yaptı. Twitter hesabı: @mahmutbozarslan

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept