واکنشها به تصمیم دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، برای خروج از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در نقاط مختلف دنیا یکسان نبوده است، درست مثل شورای همکاری خلیج. در حالی که امارات متحده عربی، بحرین و عربستان سعودی از این حرکت ایالات متحده حمایت کردهاند، دیگر کشورهای منطقه از گرفتن موضع محکم در این ارتباط طفره رفتهاند. به عنوان مثال، کویت تکرار کننده حرف سعودیها نبود و فقط اعلام کرد که خروج ایالات متحده از توافق هستهای را درک میکند. موضع کویت نسبت به برجام از این منظر دارای اهمیت است که این کشور، از یک سو با عربستان سعودی رابطهای بسیار نزدیک دارد و از سوی دیگر، متحد ایالات متحده است.
کویت از زمان بهدست آوردن استقلال از بریتانیا در ۱۳۴۰،به دنبال تضمین بقای خویش بوده است. به عنوان مثال، کویت روی حمایت بینالمللی برای محافظت از دست همسایگان حساب ویژهای باز کرده است، همان روندی که بعد از اشغال این کشور از سوی عراق اهمیت بسیاری پیدا کرد و حیاتی هم شد. از سوی دیگر، کویت با ایجاد تعادل در ارتباطش با کشورهای همسایه از خودش محافظت میکند ــ البته با این استثنا که در جنگ هشت ساله میان ایران و عراق، کویتیها طرف عراق را گرفتند. کویت بعدها از میانجیگری به عنوان یک حربه در سیاست خارجی خود استفاده کرد. البته این ابزار جدیدی نیست، اما در سالهای اخیر بهوسیله کویت بیشتر از پیش به کار گرفته شده، به ویژه برای پایان دادن به جنگ جاری در یمن. ایجاد اختلاف شدید میان عربستان، بحرین و امارات از یک سو و قطر از سوی دیگر، جایگاه کویت به عنوان میداندار برای میانجیگری را ارتقاء بخشیده است. کویت از این رفتار بهره میبرد، چرا که اهمیت این کشور را چه در ابعاد منطقهای و چه در پهنه بینالمللی و جهانی به نمایش میگذارد. در نتیجه، ایجاد تعادل میان رابطه این کشور با عربستان و نیز با جمهوری اسلامی ــ دو رقیب منطقهای ــ برای جلب اعتماد برای فرآیند میانجیگری، اهمیت دارد. از همین روی، واکنش این کشور به خروج ایالات متحده از برجام هم باید در چارچوب همین استراتژی بندبازانه برای حفظ تعادل، دنبال شود.
هم جمهوری اسلامی و هم عربستان سعودی به دنبال دستیابی به برتری منطقهای هستند ــ و هر دو باعث نگرانی کویت هم میشوند. نظام حاکم بر ایران از ابتدای دهه ۸۰ میلادی به دنبال صدور انقلاب به کویت بود، و هنوز هم صدای کسانی که به دنبال آن هدف اولیه هستند، به گوش میرسد. به علاوه، نفوذ جمهوری اسلامی در سوریه، عراق و یمن با استقبال کویتیها روبهرو نشده است. علاوه بر این، دخالت جمهوری اسلامی در کویت بعد از کشف گروههای متهم به ارتباط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان یک تهدید ارزیابی شده است. از سوی دیگر، با وجود نزدیک بودن روابط میان کویت و عربستان سعودی، کسانی در کویت اعتقاد دارند که اگر سعودیها در فشار روی قطر موفق عمل کرده بودند، کویت در نوبت بعدی قرار داشت.
درک این نکته مهم است که سیاست خارجی کویت با قطر از جهات مختلف تفاوت دارد. کویت در سالیان اخیر از انقلابها در کشورهای عربی حمایت نکرده و یا بازیگر پشت پردهشان نبوده است. امیر کویت، سال پیش در اجلاس این مساله را در اجلاس گروه کشورهای عربی در اردن مورد انتقاد قرار داد و گفت: «آنچه از آن تحت عنوان بهار عربی یاد میشود، یک توهم است، که امنیت برادران ما را به خطر انداخته و مانع رشد و توسعه شده است.» علاوه بر این، و برخلاف قطر، کویت یک شبکه تلویزیونی(الجزیره) ندارد که به دنبال تحول و ایجاد تغییر در منطقه باشد و به عربستان سعودی نیز حمله کند. همچنین، بر خلاف امیر جوان قطر، امیر کویت و پادشاه عربستان از یک نسل هستند از حفظ روابط فردی هم سود میجویند. با وجود همه اینها، تفاوتهای موجود میان کویت و قطر به این معنی نیست که آنچه بر سر قطر آمد، بر سر کویت نازل نخواهد شد! مجموعه عواملی وجود دارد که میتواند عربستان را به اقدام علیه کویت ترغیب کند.
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
