۲۰ اکتبر امسال، چهارمین سالمرگ معمر قذافی، رهبر سابق لیبی است. چگونگی کشته‌شدن قذافی به دست شورشیان تحت حمایت ناتو، در حالی که او همراه با کاروانی در حال ترک شهر سرت در نواحی مرکزی لیبی بود، رازآلود مانده است. هیچ مدرک معتبری در دست نیست که توضیح دهد وی چگونه و به چه علت کشته شد، اما دیده‌بان حقوق بشر بر این باور است که کاروان قذافی ابتدا از سوی یک هواپیمای ناتو بمباران شد تا او و ۲۵۰ تن از وفادارترین همراهانش زمین‌گیر شوند و پناه بگیرند. یک ویدیو آماتور ساعت‌های پس از آن را نشان می‌دهد که قذافی مجروح اما زنده است و به داخل یک اتومبیل انداخته می‌شود تا به مصراته واقع در ۲۵۰ کیلومتری شمال‌ غربی سرت برده شود. اندکی بعد، مرگ وی اعلام می‌شود.

مقام‌های لیبی علیرغم وعده‌هایشان، هیچ‌گاه تحقیقات کاملی را درباره این جنایت انجام ندادند و هیچ گزارش رسمی درباره این‌که واقعاً چه اتفاقی افتاده، هرگز منتشر نشد. عمران بن شعبان، یک شورشی که بازداشت قذافی به نام او ثبت شده است، سال ۲۰۱۲ پس از وقایعی مبهم، هنگامی که در بیمارستانی در فرانسه تحت درمان بود، درگذشت.

مرگ قذافی به یک وجه مشخصه، احتمالاً از نوع بد آن تبدیل شده است. این واقعه به سختی می‌تواند نماینده ایده‌آل‌های ملتی باشد که می‌خواست از خشونت و جنگ به سوی بهبودی پس از انقلاب رود و برقراری عدالت و حکومت قانون جزئی از آرزوهایش بودند. تمام این‌ها یک پرسش ساده را مطرح می‌کنند: آیا لیبی بدون قذافی به جای بهتری تبدیل شده است؟

بسیاری از لیبیایی‌ها دوست داشتند قذافی را در برابر یک دادگاه ببینند تا به سوالاتی جواب دهد که پاسخ آن‌ها را فقط او می‌دانست. به هر روی، او بیش از چهار دهه حکومت کرده بود. حال شهروندان بیشتری، حتی در میان رهبران میانی شورشیان سابق، بر این باورند که قذافی دقیقاً به همین دلیل کشته شد که فرصتی برای حرف زدن نداشته باشد.