رفتن به محتوای اصلی

آمریکا می تواند به اعراب و اسرائیل درباره توافق با ایران اطمینان دوباره دهد؟

مریکا می تواند برای مقابله با تخاصم ایران سلاح و همکاری امنیتی و اطلاعاتی بیشتری در اختیار کشورهای حوزه خلیج فارس بگذارد اما قادر نیست حاکمیت این کشورها را در مقابل تهدیدهای داخلی خودشان محافظت کند.
U.S. President Barack Obama (L) shakes hands with Saudi Arabia's King Salman at the start of a bilateral meeting at Erga Palace in Riyadh January 27, 2015. Obama sought to cement ties with Saudi Arabia as he came to pay his respects on Tuesday after the death of King Abdullah, a trip that underscores the importance of a U.S.-Saudi alliance that extends beyond oil interests to regional security. REUTERS/Jim Bourg (SAUDI ARABIA - Tags: POLITICS TPX IMAGES OF THE DAY) - RTR4N5LG

 بهار امسال، رهبران شورای همکاری خلیج به کمپ دیوید، اقامتگاه جنگلی ریاست جمهوری آمریکا واقع در منطقه کوهستانی کاتوکتین در شمال واشنگتن گرد هم می آیند که تاکنون صحنه وقوع چندین توافق صلح تاریخی بوده است. 

.در این دیدار باراک اوباما خواهد کوشید تا به پادشاهان نگران سنی اطمینان دهد که توافق احتمالی اتمی با ایران شیعه، به معنای هیزم ریختن به آتش تمایلات ایران برای تسلط بیشتر در منطقه نیست 

.آقای اوباما به دنبال چارچوب توافق هسته ای ایران که دوم آوریل اعلام شد در مصاحبه با رسانه ها گفت ایالات متحده به متحدان کلیدی خلیج فارس، تضمین های رسمی خواهد داد

رئیس جمهوری آمریکا چهارم آوریل به تامس فریدمن از روزنامه نیویورک تایمز گفت،‌ «ما حامی دوستانمان هستیم. می‌ خواهم ببینم چطور می توان روابطمان را از آنچه که اکنون هست رسمیت بیشتری بدهیم و همچنین به آن ها کمک کنیم ظرفیت سازی کنند تا احساس امنیت بیشتری به حفاظت از خود در مقابل حمله خارجی داشته باشند.»

اما اوباما در عین حال گفت که این حکومت های خودکامه باید به دنبال راهی برای کنار آمدن با مشکلات عمیق داخلی خود باشند و این که آمریکا نمی تواند از این حکومت ها در مقابل عواقب سیاست های داخلی تبعیض آمیز و سرکوب گرانه محافظت کند. 

این امر چالشی عمده است چرا که ایران تاکنون به کشورهای همسایه خود حمله نکرده است. در عوض، همواره این سیاست را داشته که از گروه ها و جوامع محلی ناراضی از حکومت ها، بخصوص گروه هایی که از مذهب شیعه ایران طرفداری می کنند، حمایت کند. این برای ایران هم نوعی سیاست بازدارنده است و هم به این ترتیب ایدئولوژی مقاومت انقلابی خود را بیان می دارد. 

سوال باز این است که آیا یک توافق اتمی به واقع گرایان ایرانی در طبقه بالای قدرت جرات می دهد تا دخالت های اینچنینی خود را کم رنگ کرده و به دنبال راه حل های بر اساس مذاکره برای حل مشکلات منطقه ای باشند و یا این که این توافق به عوامل تندرو آزادی عمل بیشتر می بخشد. اگر مورد دوم صحیح باشد، در این شرایط دولت اوباما باید چه کند؟

به گفته یک مقام دولتی آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، بودجه دفاعی شورای همکاری خلیج- متشکل از ۱۳۵ میلیارد دلار در سال است حال آن که بودجه دفاعی ایران سالانه ۱۸ میلیارد دلار است. جت های اف-۱۶ که آمریکا به امارات متحده عربی فروخته پیشرفته تر از  جت هایی است که خلبانان آمریکایی استفاده می کنند و دهه ها از فانتوم های اف-۴ متعلق به زمان شاه که هم اکنون مورد استفاده نیروی هوایی ایران است، جلوتر هستند. 

اما کشورهای حاشیه خلیج فارس از نظر همکاری داخلی، دفاع موشکی و مشارکت اطلاعاتی و امنیتی خوب عمل نمی کنند. بنابراین جت های اف-۱۶ کمکی به دولت بحرین در آرام کردن اکثریت شیعه نمی کند و بعید است که حوثی های یمن را متقاعد کند تا عبد الربه منصور هادی، رئیس جمهور تحت الحمایه عربستان سعودی را بپذیرند.

ایالات متحده آمریکا می تواند کمک بیشتری از نظر دفاع در مقابل حملات سایبری به کشورهای حاشیه خلیج فارس ارائه کند که جمهوری اسلامی ایران به عنوان ابزاری برای مقابله به مثل علیه همسایگانش در پیش گرفته است. ایران همواره اتهامات مبنی بر حملات متعدد به شرکت آرامکو عربستان سعودی در سال ۲۰۱۲ را رد کرده است. این حملات اطلاعات بیش از ۳۰ هزار کامپیوتر را پاک کرد و درست پس از وضع تحریم های شدید اقتصادی بر ایران رخ داد. 

آمریکا همچنین حمایت اطلاعاتی و امنیتی زیادی از تلاش های عربستان سعودی علیه حوثی های یمن می کند. اما واشنگتن در عین حال که کنایاتی مبنی بر این که هنوز در حال بررسی برقراری منطقه پرواز ممنوع در مرز سوریه و ترکیه برای حمایت از آوارگان و اپوزیسیون میانه رو بشار اسد است، پاسخی برای جنگ چند طرفه و فاجعه بار سوریه ندارد. 

برخی کارشناسان، گستردن چتری اتمی بر فراز کشورهای شورای همکاری خلیج و دیگر متحدان منطقه ای آمریکا را به عنوان تمهیدی در جهت اعتمادسازی پیشنهاد کرده اند که آن ها را به عدم توسعه و تولید ظرفیت های تسلیحاتی اتمی خود متقاعد کند. هرچند، ریچار لبارون، سفیر سابق آمریکا در کویت در یکی از گردهمایی های اخیر در واشنگتن این را نظری نامناسب توصیف کرد زیرا به نظر او چنین تضمین هایی تنها نصیب کسانی می شود «که با ما منافع خیلی نزدیک و ارزش های مشترک دارند.» 

ایلان گلدنبرگ، یک مقام سابق آمریکایی که اکنون در مرکز امنیت نیو امریکن مشغول به کار است گفت در گردهمایی فوق گفت چنین ائتلافی باید اول مورد تایید کنگره آمریکا قرار گیرد که بعید است حاضر باشد «ریچموند (ویرجینیا) را با ریاض عوض کند.» گفته می شود که ایران در حال توسعه و ساخت موشک بالیستیک قاره پیمایی است که بتواند تا پایان دهه حاضر، مواضعی را در خاک آمریکا هدف قرار دهد. 

متیو کرونیگ، کارشناس امنیت منطقه در شورای آتلانتیک در گفت و گو با المانیتور تاکید کرد که «با ایده گسترش چتر اتمی بر سر کشورهای شورای همکاری خلیج مخالف است زیرا چنین طرحی پیشنهاد می کند که ایران در نهایت به سلاح اتمی دست خواهد یافت. به گفته او، بهتر آن است که شفاف شود ایران هرگز به سلاح اتمی دست نخواهد یافت، و آن که اگر ایران بر سر توافق اتمی تقلب کند، ما استراتژی بازگرداندن تحریم ها را داریم و یا در صورت لزوم آماده استفاده از زور هستیم.» 

کرونیگ همچنین پیشنهاد کرد که آمریکا فراتر از گزارش های دوره ای آژانس بین المللی انرژی اتمی برود و اطلاعات بیشتری درباره برنامه اتمی ایران را با کشورهای حاشیه خلیج فارس در میان بگذارد. به گفته او ایالات متحده همچنین می تواند تجهیزات بیشتری از دفاع موشکی، از جمله باتری های پاتریوت را در اختیار این کشورها بگذارد و سعی کند همگرایی بیشتری میان سیستم های آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس ایجاد کند.

اظهارات اخیر مقامات عربستان سعودی در حمایت محتاطانه از توافق با ایران به نظر می رسد که تاییدی باشد بر ناتوانی عربستان سعودی در جلوگیری از امضای توافق. علی رضا نادر، کارشناس امنیت خلیج در مرکز رند به المانیتور گفت که کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس«نفوذ چندانی در کنگره آمریکا ندارند.»

نگرانی بزرگتر اسرائیل است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر این کشور بارها توافق با ایران را به عنوان یک «توافق بد»  که بقای کشورش را تهدید می کند، محکوم کرد. در گذشته اسرائیل به ترور دانشمندان هسته ای ایران و خرابکاری در سانتریفوژهای ایران از طریق فرستادن ویروس کامپیوتری متهم شده است. اگر توافق با ایران، اسرائیل را این همه ناخشنود کند، آیا این کشور باز هم سعی خواهد کرد با اقداماتی مشابه توافق را فلج کند و انحصار خود به عنوان تنها کشور اتمی خاور میانه را حفظ کند؟

اوباما سعی کرده انتقادات نتانیاهو را برطرف کند و از طریق تاکید بر عملکرد دولتش برای افزایش امنیت اسرائیل، از دخالت یک جانبه اسرائیل در توافق اتمی با ایران جلوگیری کند. 

اوباما در مصاحبه با ان پی آر، در تاریخ هفتم آوریل گفت، «مهمترین چیز برای اسرائیلی ها این است که بدانند می توانند از خود دفاع کنند، و این که آمریکا - قدرتمندترین کشور جهان - را دارند که در ارتش و عملیات اطلاعاتی دوشادوششان ایستاده است. و همانطور که قبلا نیز گفته ام، اگر به سابقه من از زمانی که رئیس جمهوری آمریکا شدم نگاه کنید، ما بیش از هر دولت قبلی دیگری در واشنگتن، با اسرائیل همکاری نظامی و اطلاعاتی و امنیتی داشته ایم.» 

شلومو بروم، ژنرال بازنشسته نیروی دفاعی اسرائیل و مشاور ارشد پژوهشی در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل به المانیتور می گوید که اسرائیل نیز می تواند زندگی با توافق اتمی ایران را یاد بگیرد و احتمالا به دنبال راه هایی برای حفظ برتری نظامی خود بر کشورهای همسایه و گروه های فعال در منطقه خواهد بود. 

بروم گفت، «پول و سلاح بیشتر» در نهایت به دولت نتانیاهو کمک می کند تا توافق با ایران را هضم کند.