Ana içeriğe atla

İsrail-Türkiye ilişkileri güvenlik alanında da ısınıyor

İsrail Cumhurbaşkanı İsaac Herzog’un Ankara ziyareti öncesinde Türkiye’nin İsrail’e yönelik jestleri çoğalıyor.
Senior Turkish delegation hosted at the Foreign Ministry in Jerusalem for bilateral talks, Feb. 17, 2022.

Geçtiğimiz yaz temkinli jestlerle başlayıp canlı bir cilveleşmeyle süren İsrail-Türkiye aşkı, İsrail’de ilk başta geçici bir flört olarak değerlendirilmişti. Türkiye’nin ilgisinin başlıca öznesi olan Cumhurbaşkanı İsaac Herzog işleri ciddiye aldı. Herzog mahir bir siyasetçi, o kadar sıcakkanlı ki Nil’deki timsahlarla bile dostluk kurabilir. Türkiye’nin kendisine biçtiği rolü baştan itibaren enerjik ve samimi bir şekilde üstlendi. Gelinen noktada Türklerin kısa süreli bir ilişki peşinde olmadığı anlaşılıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açıklamaları ve attığı adımlar, onun istikrarlı, verimli, karşılıklı faydaya dayalı bir ilişki istediğine işaret ediyor. 

Herzog’un mart ayı ortalarında Türkiye’ye resmi ziyarette bulunması planlanıyor. Bundan tam 30 yıl önce babası merhum Cumhurbaşkanı Haim Herzog eşi Aura ile birlikte Türkiye’yi ziyaret etmişti. Kimliğinin saklı kalması kaydıyla Al-Monitor’a konuşan Kudüs’teki üst düzey bir diplomatik kaynak Hergoz’un Türkiye’de “krallara yakışır şekilde ağırlanacağını” söyledi. 

Herzog Türkiye ziyaretinden önce Yunanistan ve Kıbrıs’a gidecek ve İsrail’in onlarla olan ittifakının sürdüğüne dair güvence verecek. Herzog geçtiğimiz günlerde Al-Monitor’a yaptığı açıklamada, “Yunanistan ve Kıbrıs’taki dostlarımız olanlardan haberdar ve onayları var. Orta Doğu’da yaşanan gelişmelerin tüm tarafların yararına olacağını herkes görüyor” dedi. 

Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın ve Dışişleri Bakanı Yardımcısı Sedat Önal başkanlığındaki üst düzey bir Türk heyeti, Herzog’un ziyaretine hazırlıklar kapsamında 17 Şubat’ta İsrail’deydi. Temaslarına Kudüs’teki Dışişleri Bakanlığı’nda başlayan heyet, daha sonra Dışişleri Müsteşarı Alon Ushpiz’la birlikte cumhurbaşkanlığı konutuna geçerek İsrailli yetkililerle görüşmelere devam etti. Herzog da toplantıya “uğrayarak” Türk konukları onore etti. 

Yıllardır soğuk seyreden İsrail-Türkiye ilişkilerindeki ısınma, Herzog’un Temmuz 2021’de cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmasından kısa bir süre sonra başladı. Cumhurbaşkanlığı İsrail’de ağırlıkla sembolik bir makam olsa da Erdoğan Herzog’la diyalog kurmaya çalıştı, o da hevesle karşılık verdi. Herzog, Kudüs’teki yemin törenine katılan Türkiye Büyükelçiliği maslahatgüzarına törende bulunmasını çok güzel ve asil bir jest olarak gördüğünü, Erdoğan’la görüşmekten memnuniyet duyacağını söylemişti.  Herzog bu tür diplomasiye “işaret dili” diyor. Herzog’la yakın çalışan bir isim, İsrail Cumhurbaşkanı’nın dünyadaki pek çok liderle yakın diyalogu olduğuna işaret ederek “ortak dostların” Herzog’u Erdoğan’a övdüğünü söyledi. 

Temmuz 2021’de gerçekleşen ilk telefon görüşmesi, pek çok İsrailli yetkilinin beklentisini aştı. Erdoğan’ın gayet özenli, cana yakın ve dostane konuştuğu,  ekonomiden, enerjiden ve ikili ilişkileri güçlendirmekten bahsettiği belirtildi. Herzog’un çalışma arkadaşlarına göre Erdoğan, İsrail ekonomisine ile İsrail-Türkiye ticaretine derinlemesine vakıf olduğunu gösterdi. Erdoğan’ın yakından ilgilendiği bir diğer konu da başında bulunduğu Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile bağları olan İslamcı Raam Partisi’nin İsrail’de koalisyon hükümetine katılan ilk Arap partisi olmasıydı. 

Diplomatik ilişkiler yıllardır gergin olsa da İsrail Türkiye için stratejik ticari ortak konumunda. COVID-19 salgını İsrail’den Türkiye’ye turist akışını vurduğu halde ikili ticaret hacmi yaklaşık 6 milyar dolar seviyesinde. Erdoğan Herzog’a ikili ticarette halen geliştirilecek potansiyel olduğunu söylemiş ve Herzog buna katılmış.

Bu ilk görüşmeden sonra iki lider dört kez daha telefonda görüştü. Herzog geçtiğimiz günlerde vefat eden annesinin cenazesinde yaptığı konuşmada annesinin ailesinin 20. yüzyılın başlarında dönemin Osmanlı yöneticisi Cemal Paşa tarafından Filistin’den Mısır’a sürüldüğünü anlattı. Erdoğan taziye için aradığında iki lider bu travmatik tarihsel olayı da  konuştular. Herzog’un Erdoğan’a, “Babam 1992’de Türkiye’ye resmi ziyarette bulunduğunda ona eşlik eden annemin ne kadar heyecanlı olduğunu anlatamam” dediği belirtiliyor. Ardından Erdoğan koronavirüse yakalandı ve Herzog acil şifalar dilemek için telefon etti. Gerçekten de sıcak bir ilişki…

İki lider arasında filizlenen dostluk İsrail’de hem Başbakanlık hem de savunma ve dışişleri bakanlıkları tarafından yakından izleniyor. Onların bakış açısı biraz daha ihtiyatlı. Herzog da saf değil, Türkiye’deki stratejik yön değişimini İsrail’in yararına kullanmak istiyor. 

Üst düzey diplomatik kaynak, “Türkler bir anda yine bize karşı dönebilir ama işler şu anda ciddi görünüyor” dedi. Aynı kaynağa göre Türkiye son aylarda İsrail’in tüm talepline duyarlı davranıyor. Buna güvenlikle ilgili konular da dâhil. Kaynak, “Bu, görülmemiş bir şey sayılır. Bir şey yapamadıkları zaman bile konuyla ilgileniyor ve bize ayrıntılı bir yanıtla dönüş yapıyorlar” dedi.

Açıkça dile getirilmese de İsrail’in en büyük kaygısı, Batı Şeria’da terörist saldırılara talimat veren İstanbul’daki Hamas bürosu. Kıdemli bir İsrailli güvenlik kaynağı kimliğinin saklı kalması kaydıyla Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Bu büroyu kapatacaklarına ihtimal vermiyorum. Ancak [faaliyetlerini] azaltarak, kısıtlayarak ve izleyerek bize yardımcı olabilirler. İşler bu hızda ilerlerken bunu gayet makul bir ihtimal olarak görüyorum.”

Kudüs’teki bir diğer üst düzey diplomatik kaynak gelişmeleri tetikleyen  faktörleri “koşullar ve menfaatler” diye özetledi. Kaynak şöyle devam etti: “Kulağa garip gelebilir ama İsrail ve Türkiye önemli stratejik meselelerde ortak menfaatlere sahip. Erdoğan neredeyse bizimle aynı ölçüde İran’ı tehdit olarak görüyor. İran’ın Suriye’deki varlığını tıpkı bizim gibi tehdit olarak görüyor. Dahası Washington’da gözden düştüğünün farkında.”

ABD’nin Türkiye’ye F-35 jetlerini vermeme kararını anımsatan kaynak, bu kararın geri alınması için Türkiye’nin İsrail’den yardım istediğini söyledi. Kaynak sözlerini şöyle sürdürdü: “Türkiye ekonomisi sıkıntıda ve seçimler yaklaşıyor. Erdoğan komşularla ‘sıfır sorun’ umarken sıfır sorunsuz komşusu kaldı. Bizimle ilişkilerini somut menfaatler nedeniyle düzeltiyor ve sadece bizimle değil. Emirlikler ile de aynısını yapıyor, Mısır’a, başka devlet ve unsurlara karşı da öyle…”

Kimliğinin açıklanmamasını isteyen kıdemli bir İsrailli analist ise şöyle konuştu: “Türkiye Orta Doğu’da çok önemli bir oyuncu, İran ve İsrail’le birlikte Arap olmayan üç bölgesel güçten biri. İsrail İran’ın etrafında çemberi daraltmak istiyorsa Türklere ihtiyacı var. İran üzerinde diplomatik, ekonomik ve askeri baskı Türkiye olmadan başarılı olamaz.” İsrail yönetiminin bu gerçeği kavradığını belirten kaynak, “Herzog adındaki mahir diplomat da işi kotarmaya çalışacak” dedi.

İsrail ve Türkiye’nin ortak bir sorunu daha var. Rusya ile Ukrayna ve Batı arasında savaş çıkarsa her iki ülkenin taraf seçmesi gerekecek. Türkiye’den farklı olarak İsrail’in Rusya ya da Ukrayna’ya bağımlılığı oldukça kısıtlı. Rusların askeri etkisi Türkiye’nin kuzey sınırına kadar uzanıyor. Yine de Türkiye kadar İsrail’in de dikkatli davranması gerekiyor. 

İsrail’in beklentilerine değinen kaynak, “Hedeflerimizden biri, Rusya ile İsrail ordusu arasında [Suriye’de] çakışmayı önlemek için kurulan kırmızı hattın bir benzerini de Ankara ile Kudüs arasında kurmak. Böyle bir hat güvenlik ve istihbarat konularının anında görüşülmesini sağlar, taraflara işbirliğini güçlendirme imkânı verir” dedi.

Türkiye kırmızı hat olmadan da geçtiğimiz günlerde İsrailli işadamı Yair Geller’e yönelik bir suikast planını önledi ve bunu muhtemelen istihbarat bilgisiyle sağladı. Kıdemli bir İsrailli istihbarat yetkilisi, “Bu, aramızda nasıl bir potansiyel olduğunu gösteriyor. Evet, bir anda bize karşı dönebilirler. İlişkilerin geçmişteki stratejik ittifakın seviyesine dönmeyeceği de doğru. Ancak tüm bunlar Erdoğan’la çalışma konusunda ciddi olmadığımız anlamına gelmez” şeklinde konuştu.

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial