Ana içeriğe atla

Türkiye ve Rusya’dan kuzeydoğu Suriye’de SDG’ye elektrik baskısı

Suriye Demokratik Güçleri Fırat Nehri’ndeki su seviyesinin düşmesini gerekçe göstererek kuzeydoğu Suriye’de Türkiye destekli muhaliflerin kontrolündeki bölgelerin elektriğini kesti.
A man tries to fix electrical wires in the Salahuddin neighborhood, Aleppo, Syria, Jan. 27, 2014.

Suriye Demokratik Güçleri (SDG) 17 Nisan’dan bu yana Suriye’nin kuzeydoğusunda Türkiye-destekli muhaliflerin kontrolünde olan bölgelere verilen elektriği kesmiş durumda. Haseke’nin kuzey kırsalındaki Resulayn ve Rakka’nın kuzey kırsalındaki Tel Abyad’ı da kapsayan bölgeye yönelik elektrik kesintisine Fırat Nehri’ndeki su seviyesinin Türkiye yüzünden düşmesi gerekçe gösteriliyor.

SDG’nin 4 Mayıs’taki saldırısıyla zarar gören Tişrin Barajı’ndan elektrik taşıyan 230 kilovatlık yüksek gerilim hatları onarılmış olsa da bölgede halen elektrik kesintileri yaşanıyor. Onarımın ardından SDG Barış Pınarı bölgesine sabah saat altı ilâ akşam 10 arasında günde 30 megavat elektrik vermeyi kabul etmişti. Ancak mutabakata uymadı ve iki gün boyunca Resulayn yakınlarındaki Alok tesislerinden gelen suyu ve Haseke’den gelen elektriği kesti.

Resulayn’da muhaliflere bağlı yerel yönetimin başındaki Muhammed Ali El Hoşo Al-Monitor’a şunları aktardı: “Yerel yönetimde Tel Abyad ve Resulayn’daki elektrik kesintilerinin sebebine dair bir bilgi yok. Türk tarafı ile Rus tarafı arasındaki doğrudan görüşmeler sürüyor. SDG bölgeye elektrik veren merkezi bombaladıktan sonra onarımını da engellediği için onarım çalışmaları zaten 10 gün gecikmeli başlamıştı. Yüksek gerilim hattı ihtilafı bölgede yer aldığı için onarım çalışmaları Rusya ve Türkiye arasında eşgüdümle gerçekleştirildi. Türkiye anlaşma kapsamında onarım çalışmalarının ardından elektrik akışının başlayacağını bildirmişti, ancak başlamadı.” 

Hoşo şöyle devam etti: “SDG kesintinin Fırat Nehri’ndeki su seviyesinin düşmesinden kaynaklandığını söylüyor. SDG’ye göre elektrik üreten türbinlerin çoğu Fırat suyunun Türk tarafından kesilmesi nedeniyle durdu. SDG’nin kontrolündeki Derbesiye elektrik tesisine su temin eden Haseke’deki Alok su tesislerindeki su seviyesinin ne olduğunu biz bilemiyoruz. Türkiye Alok tesislerinin çalışanlarını işten çıkardı. Eskiden bu çalışanlardan kuyuların durumu ve tesisten pompalanacak suyun miktarı hakkında bilgi alıp, bunları bölgenin farklı yerlerine paylaştırabiliyorduk. Türkiye şimdi buraya doğrudan kendisine bağlı çalışanlar atadı. Resulayn ve Tel Abyad bölgedeki su sıkıntısından ciddi şekilde etkileniyor. Zirai alanlardaki sulama kuyulardan elektrikle yapılıyor.”

Türkiye muhaliflerin kontrolündeki bölgelerin yerel yönetimlerine destek verse de yerel yönetimlerle her konuda, bilhassa da SDG’yle ilgili güvenlik konularında ayrıntılı bilgi paylaşmıyor. 

Hoşo çalışmalara ilişkin şu bilgileri verdi: “Bölgeye elektrik temininde SDG ve Suriye rejiminin tekelini yıkmak için bir Türk şirketiyle anlaştık. Tel Abyad’daki elektrik hatlarının genişletilmesine yönelik çalışmalar başladı. Şirketin Ramazan Bayramı’nın ardından Resulayn’da faaliyete geçmesi bekleniyordu. Ancak Rusya ve Türkiye sorunu çözemezlerse Resulayn faaliyet başlayıncaya kadar elektriksiz kalacak. Türkiye ve Rusya SDG’nin bölgeye elektrik vermeyi kabul etmesi için uğraşıyorlar.”

Hoşo şöyle konuştu: “Su sıkıntısı bölgeyi tehlikeli bir viraja soktu. Yaklaşık 350 bin insanın yaşadığı bölgedeki [Tel Abyad ve Resulayn] sağlık hizmetleri durumdan ciddi şekilde etkilendi. Sıkıntı yaza giriş zamanında, hava sıcaklıklarının arttığı, mikrop ve salgınların yaygınlaştığı bir dönemde yaşanıyor. Uluslararası insan hakları hukukuna göre silahlı bir çatışmada tüm taraflar su, hijyen, beslenme, gıda, barınma ve sağlık hizmetleri gibi konularda asgari standartları sağlamakla yükümlüdürler.” 

Su seviyesindeki düşüş Tişrin ve Fırat barajlarını besleyen akarsulardaki su rezervlerini düşürdü. Su sıkıntısı nedeniyle iki baraj üzerinde bulunan elektrik türbinlerinin çoğu durdu. Bu da Suriye’nin kuzeydoğusundaki pek çok bölgede elektrik kesintilerine yol açıyor. Fırat Nehri’nin su seviyesinde, kuraklık ve Türkiye’nin güneyinde yağmurların azalması nedeniyle düşüş yaşandığını Ankara da kabul ediyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün nisanda yayınladığı bir haritada Türkiye’nin, kuzeydoğu Suriye’ye komşu güney kesimlerindeki kuraklık seviyesinin arttığı gözleniyor.

SDG destekli Kuzey ve Doğu Suriye Özerk İdaresi’ne bağlı baraj idaresinin yetkilisi Al-Monitor’un konuyla ilgili sorularını yanıtlamayı reddetti. 

İstanbul merkezli Jusoor Araştırma Merkezi’nden Enes Şavak ise Al-Monitor’a şunları aktardı: “SDG Türkiye’yi bölgeye daha fazla su göndermeye zorlamak için elektriği kesiyor. Türk tarafı 27 Ocak’ta Suriye’nin Fırat Nehri üzerindeki payını saniyede 500 metreküpten 200’e düşürdü. Bu da barajı besleyen su kaynaklarındaki su derinliğini 320 metreye indirdi. Tişrin Barajı bu seviyede elektrik üretemiyor.”

Bunun, “SDG’nin bölgedeki elektrik kesintileri için öne sürdüğü bir bahane” olduğunu söyleyen Şavak, “SDG kesintilerin sadece muhaliflerin kontrolündeki bölgeleri değil kendi kontrolündeki bölgeleri de etkilediğini iddia ediyor” dedi.

Şavak şöyle devam etti: “Bu arada su seviyelerinde her yıl aynı dönemde gerçekleşen düşüşten de bazı nedenlerden dolayı SDG sorumlu. Baraj idaresinin barajı besleyen nehirlerin stratejik rezervlerini yanlış kullanması su seviyelerindeki düşüşü artırıyor. İdare yağmur sularının elektrik üretimi ve satışında kullanılması için barajları doldurmasına izin veriyor, yağmur sularını bu tür krizler karşısında önlem amacıyla nehirlerde depolamıyor. Muhaliflerin kontrolündeki bölgelere giden elektriğin kesilmesinin teknik olarak Fırat’taki su seviyesinin düşmesiyle bir ilgisi yok. Özerk idaredeki kaynaklarımıza göre türbinlerin büyük bölümü halen çalışmaya ve özerk idarenin kontrolündeki alanların büyük bölümüne elektrik üretmeye devam ediyor.”

More from Mohammed Hardan