Ana içeriğe atla

Bağdat yönetimi ile Kürtler arasında yeni çatlak: Federal Bütçe

Bağdat parlamentosunun Irak Kürdistanı’nın merkezi bütçedeki payını azaltması iki taraf arasındaki gerginliği körükledi. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Iraq's Kurdistan region's President Massoud Barzani waits to receive French Foreign Minister Jean-Yves le Drian and the French Defence Minister Florence Parly in Erbil, Iraq, August 26, 2017. REUTERS/Azad Lashkari - RC1FFD902C00

BAĞDAT — Irak Parlamentosu, 4 Mart’ta 2003’ten bu yana bağlı kaldığı oy birliği ilkesini rafa kaldırarak Kürtlerin boykotu ve bazı Şii ve Sünni kesimlerin itirazlarına rağmen merkezi bütçeyi onayladı.

Esasen geçen yılın sonunda onaylanması gereken bütçede Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) merkezi bütçeden aldığı yüzde 17’lik pay yüzde 12.5’e düşürüldü.

Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) lideri Mesud Barzani kesintiyi “ortaklık ilkesinin açık bir ihlali” diye niteledi.

Bütçede Irak Kürdistanı’na bağlı Peşmerge güçleri ile Halk Seferberlik Birlikleri’ne (HSB) ayrılan paya da yer verilmedi. İki grubun da İslam Devleti’yle mücadeleye katıldığına dikkat çeken kimi kesimler kararı adaletsiz buldu.

Kürt partiler, şimdi federal bütçenin Bağdat hükümeti ile Erbil’deki KBY yönetimi arasındaki ilişkileri nasıl çıkmaza soktuğunu anlatmak için Irak Cumhurbaşkanı Fuat Masum ile bir araya gelmeyi planlıyor. İki taraf arasındaki ilişkiler, Kürtlerin eylül 2017’deki bağımsızlık referandumunu ezici bir üstünlükle kabul etmesinin ardından kopma noktasına gelmişti. Bağdat bu referanduma askeri müdahaleyle yanıt vermişti. Cumhurbaşkanı Masum şimdi, aradaki görüş farklılıklarına rağmen ortak bir noktada uzlaşılabilmesi için Kürt Parlamentosu’yla temaslarını sürdürüyor.

Parlamentodaki Kürdistan İttifakı’nın vekillerinden Ahmet Hama Al-Monitor’a şu değerlendirmeyi yaptı: “Bu müzakereler durum düzeltilinceye kadar sürecek. Tek itiraz eden biz değiliz. Diğer partilerin de itiraz ettikleri bölümler var. Bütçeyi değiştirmenin yasal yolları mevcut.”

Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) milletvekillerinden Rezan Delir de 6 Mart’ta Kürtlerin talepleri karşılanıncaya kadar siyasi süreçlerden çekilebileceklerini açıkladı.

Parlamentonun Hukuk Komisyonu üyelerinden Kürt İttifakı Milletvekili Muhsin Sadun ise Kürt partilerin bütçenin veto edilmesi için Masum’a güvendiklerini aksi takdirde bütçe kanununu Irak Anayasa Mahkemesi’ne götüreceklerini açıkladı.

Sadun şöyle konuştu: “Bütçenin Anayasa’yı ihlal eden maddeleri var. Mesela KBY bütçesini doğrudan KBY hükümetine göndermek yerine Irak Kürdistanı’ndaki dört vilayete ayrı ayrı gönderiyor. KBY’nin bütçesinin azaltılmasının yasal bir dayanağı yok, nüfus sayımıyla belirlenmiş bir orana dayanmıyor.”

Hukuk Komisyonu’nun bir diğer üyesi Bedir El Mürşidi ise Badr gazetesine 4 Mart’ta Kürtlerin Anayasa Mahkemesi’ne gitme kararıyla ilgili şu açıklamayı yaptı: “Taleplerinin kanuni bir dayanağı yok, bilhassa geçmişteki yüzde 17’lik payın siyasi görüş birliği ilkesi sayesinde verildiği düşünüldüğünde. Hukuk siyasi uzlaşıların da anlaşmaların da üzerindedir. Cumhurbaşkanı’nın bütçeyi veto etme yetkisi yok. Cumhurbaşkanı’nın onayı sadece sembolik bir formaliteden ibaret. O onaylamaya yanaşmasa da onaylaması için tanınan yasal süre dolduğunda bütçe resmi geçerlilik kazanmış olacak.”

Bütçeyi azaltmak veya değiştirmek için hükümetin parlamentoya yeni bir yasa önermesi gerekiyor. Kürtler ancak o zaman yasada değişiklik yapılmasını müzakere edebilir ya da KBY’nin bütçe açıklarını çözmek için Başbakan’ın harcamaları azaltması gibi başka çözümler aranabilir ki bu da Bağdat-Erbil ilişkilerini daha da bozmaktan başka işe yaramaz.

Masum, BM Irak Temsilcisi Jan Kubis ile görüşmesinin ardından tüm tarafları harekete geçmeye çağırarak “Merkezi hükümet ve KBY’nin bütçeyi görüşmek için ivedi bir şekilde bir araya gelmeleri elzemdir.” diye konuştu.

İki taraf arasındaki kriz, Bağdat yönetiminin havaalanlarını ve kendi kontrolüne almak istediği sınır geçişlerini kapatmasıyla hâlihazırda derinleşmiş durumda. Dahası Bağdat, Kürt vilayetlerinden çıkarılan petrolün tüm gelirini de talep ediyor.

Ancak mayısta yapılması planlanan genel seçimler nedeniyle bütçe kanunu da giderek daha da büyük bir pazarlık konusuna ve seçim sonrasındaki siyasi uzlaşılar için bir koza dönüşmeye başladı.

Başbakan Haydar El Ebadi, HSB’nin bütçe payının kesilmesi üzerine muhtelif HSB gruplarından yükselen tepkileri ve protesto tehditlerini yatıştırmak için 8 Mart’ta bir açıklama yaparak HSB savaşçılarına Irak askerleriyle aynı miktarda maaş ödeneceğini duyurdu.

HSB’ye bağlı İran destekli Asaib Ehl El Hak örgütünün lideri Şeyh Kais El Hazali ise Twitter’dan şu açıklamayı yaptı: “HSB savaşçılarının tüm fedakârlıklarına ve dini liderlerin konuya ilişkin tüm telkinlerine rağmen güvenlik gücü değil taşeron addedilmeleri kelimin tam manasıyla bir ihanettir.”

Irak’ın 2018’deki federal bütçesi yaklaşık 88 milyar dolar. Bu kapsamda varili 46 dolardan günde 3,8 milyon varil petrol ihraç edilmesi bekleniyor. Bunun 250 bin varili KBY topraklarından çıkarılıyor ve devletin petrol rafinerisi olan Sumo’ya aktarılıyor. KBY’deki bütçe açığının ise yaklaşık 10 milyar dolar düzeyinde olduğu tahmin ediliyor.

Irak’ın yeni bütçe kanunu, seçim öncesi parlamento, cumhurbaşkanlığı, bakanlar kurulu ile başbakanlık ve ilgili kurumlara yeni atamalar yapılmasının engellenmesini de öngörüyor. Ayrıca cep telefonu ve İnternet hizmetlerine uygulanan vergilerin yüzde 20 oranında artırılması ve gelirin kamu hazinesine aktarılması planlanıyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial