Ana içeriğe atla

Suudi diplomasisi savunmaya çekiliyor

Geleneksel olarak Müslümanların savunucusu konumunda olan Suudi Arabistan, izlediği dış politikayla bu konumunu riske atarken ABD Başkanı Donald Trump ile kurduğu yakınlıktan da bir gün pişman olabilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
RTX36R3E.jpg

ABD yönetiminin aralık ayında Kudüs ve Yemen konusunda yaptığı açıklamalar Suudi Arabistan’ı zor durumda bıraktı. Suudiler hâlâ Başkan Donald Trump’a sarılmış durumda ama Saray ne yapacağı belli olmayan ABD yönetimiyle yakın olmanın dezavantajlarını artık net bir şekilde görmeye başladı.

Trump’ın Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıyan ve ABD büyükelçiliğinin Tel Aviv’den taşınacağını duyuran açıklamasına Suudilerin tepkisi yavaş ve adeta formalite şeklinde oldu. Bu da Washington’un bu kararı alırken Veliaht Prens Muhammed Bin Selman’la gizlice anlaştığı yönünde bölgede yaygın olan kanıyı pekiştirdi. Doğru veya yanlış bu algı, Suudi Arabistan’ın Müslümanların Kudüs’teki haklarının en faal savunucusu olma iddiasını zayıflatıyor, buna bağlı olarak kraliyet ailesinin otoritesinin özünü oluşturan kutsal kentler Mekke ve Medine’nin koruyucusu olmaktan gelen meşruiyetini de zedeliyor.

Kudüs konusunda Suudi Arabistan’a hem geleneksel rakibi İran hem de Türkiye çalım attı. Dahası Ürdün de Arap ve Müslüman dünyasının Kudüs’e yönelik hak iddialarının baş savunucusu olarak öne çıkmaya çalışıyor. Hicaz ve iki kutsal kenti bir asır önce Haşimilerden alan Suudiler için Kudüs konusunda Haşimilerden daha zayıf görünmek son derece aşağılayıcı bir durum. Suudiler, Ürdün Kralı Abdullah’ı Müslüman ülkelerin Türkiye’deki zirvesine gitmekten vazgeçirmeye çalıştı, sonra da Ürdün ekonomisini tehdit ederek Filistin kökenli önemli bir Ürdünlü iş adamını gözaltına alıp Abdullah’a gözdağı verdiler. Sabih El Masri’nin gözaltına alınması Lübnan Başbakanı Saad Hariri’nin kasım ayında alıkonulup istifaya zorlanmasını hatırlattı.

Abdullah geri adım atmazken Ürdün-Suudi ilişkilerinde soğuk rüzgârlar esiyor. Suudi kralının ABD yönetimiyle ilişkileri de sıkıntılı. Trump’a Kudüs kararını geri alması için çağrı yapıldı ama Trump elçiliği taşımak için adım attıkça ve Guatemala gibi ülkeler onun peşinden gittikçe Suudiler ancak güçsüzlük görüntüsü verebilir.

Suudilerin bir tepkisi de satranç alanında geldi. Riyad’da düzenlenecek bir satranç turnuvasına İsrail’den katılımı engelleme kararı kendi içinde önemsiz bir adım ama Kudüs krizi bağlamında Selman’ın İsrail’le yakın görünmemek için nasıl çırpındığını gösteriyor. İsrail’le normalleşme görüntüsü vermemek için Suudi Arabistan’dan başka adımlar da gelebilir.

ABD yönetiminin Yemen politikası Suudiler için daha da büyük bir hayal kırıklığı yaratıyor. Trump yönetimi Yemen’de bugüne kadar Riyad’a açık çek vermiş, Suudilerin hava operasyonlarına destek artırılmıştı. İran’ın Husi milislere yardım ettiğine dikkat çeken Washington savaşın sorumluluğunu tümden İran ve Hizbullah’a yıkmıştı.

Ancak Yemen’de baş gösteren kitlesel açlık tehlikesi karşısında ABD yönetimi İngiltere’yle iş birliğine gitti ve gecikmeli de olsa kuzeydeki Suudi ablukasının kaldırılmasını, Hudeyde limanının açılmasını istedi. Riyad bu talebi gönülsüzce kabul etti. Yardımların girişine ne kadar izin verileceğini ise zaman gösterecek. Yine de bu gelişme ABD ve İngiliz baskısının sonuç verdiğini gösteriyor. Bu devam etmeli.

Suudi yönetimi savaşa siyasi çözüm bulunmasını hâlâ kabul etmiyor. İyi haber alan Suudi yorumcular kalıcı ateşkes çağrılarına karşı çıkıyor, El Kaide ile eşdeğer tuttukları Husiler ile müzakere edilemeyeceğini söylüyor, İslam Devleti’nin bertaraf edilmesine benzer askeri bir çözümü savunuyor.

Bu strateji gerçekçi değil. İsyancı ittifakını bölmek için eski Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih’le yapılan planların başarısız olması Suudi önderliğindeki koalisyonu zor durumda bıraktı. Salih’in ölümü partisini zayıflatırken koalisyonu da Yemen’i açlığa mahkûm etmek hariç her türlü strateji kisvesinden yoksun bıraktı.

Her şeye rağmen Kral ve oğlu kendilerini Trump yönetiminin kaderine bağlamış durumda ve Trump’ın yanında durmaya devam ediyor. Özel savcı ve FBI’ın yürüttüğü soruşturmaların 2018’de Beyaz Saray için yeni skandallar yaratma ihtimali karşısında Kral ve oğlu oldukça zayıf bir konumda. Suudilerin Washington’da enerjik ama tecrübesiz bir büyükelçisi var ve geçmişteki örnekler demokratik siyaseti izleyip anlamakta zorlandıklarını gösteriyor.

Veliaht prens özellikle hassas bir konumda. Kendisi Trump’ın damadı Jared Kushner ile yakınlığıyla hava atıyordu. Yemen’deki hezimet de veliaht prense ait ve insan hakları örgütleri kendisine yönelik yaptırımlar istiyor. Veliaht prens İsrail’e kafa tutan veya Kudüs’ü savunan bir isim olarak da bilinmiyor, hatta İsrail’i ziyaret ettiği söylentisi İsrail basını tarafından şevkle yayılıyor. Veliaht prensin çok sayıdaki düşmanı onu Trump ile İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun maşası olarak resmediyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial