Ana içeriğe atla

Yerli tankları kim üretecek?

Koç Grubu’na bağlı Otokar şirketi 2008 yılından bu yana 1 milyar dolarlık harcamayla milli tank Altay’ın prototipini hazırladıktan sonra ilk etapta 250 tankın seri üretimi için başvuruda bulundu. Ancak başvuru reddedildi. Üretici şirket yeni bir ihaleyle belirlenecek. Katarlıların yüzde 50’sine ortak olduğu BMC tank üretimine talip.
People stand near by military vehicles displayed by Turkish company Otokar on June 13, 2016 during the the Eurosatory defence and security international exhibition in Villepinte, near Paris. / AFP / Jacques DEMARTHON        (Photo credit should read JACQUES DEMARTHON/AFP/Getty Images)

Türkiye’nin en büyük holdinglerinden Koç’un iştiraki olan Otokar şirketi dokuz yıldır üzerinde çalışarak prototipini hazırladığı “Altay” isimli milli muharebe tankının üretim aşamasında büyük bir şok yaşadı. Savunma Sanayii Müsteşarlığı, Otokar’ın seri üretim için verdiği teklifi reddetti. Altay tankı için yeni bir ihale yapılacak.

Peki teklif neden reddedildi?

Otokar şirketi 9 Haziran günü Borsa İstanbul seansı kapandıktan sonra Kamuoyunu Aydınlatma Platformu’na gönderdiği yazıda şu bilgiyi verdi: “Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) tarafından şirketimize bugün tebliğ edilen yazıda teklifin idari, mali ve teknik tüm yönleri ile değerlendirildiği, ancak fiyat başta olmak üzere sözleşme şartlarında anlaşma sağlanamaması nedeniyle teklifin uygun bulunmayarak ihtiyacın ihale yöntemiyle karşılanmasına karar verildiği bildirilmiştir.”

Altay tankının prototipini üretmek için SSM’in mali desteğiyle yaklaşık 1 milyar dolar harcama yapıldı. Otokar Yönetim Kurulu Başkanı Ali Koç seri üretim tekliflerine olumlu yanıt verilmesi durumunda beş yıl içerisinde 250 tankı teslim edebileceklerini açıklamıştı.

Ali Koç’un “Seri üretim için gerekli bütün altyapıyı, planlama ve programlamayı yaptık. Düğmeye basıldığı andan itibaren 18-22 ay arasında seri üretime geçebileceğiz” şeklindeki sözleri Savunma Sanayi Müsteşarlığı’ndan gelen “ret” kararının şirkette nasıl bir hayal kırıklığı yarattığı konusunda fikir veriyor.

Oysa Savunma Sanayi İcra Komitesi 30 Mart 2007 tarihinde yerli tank Altay’ın üretim projesi hazırlıklarını yapmak üzere Otokar’ı görevlendirilmiş ve şirket 2008 yılından itibaren proje üzerinde çalışmaya başlamıştı.

Bugüne kadar Cumhurbaşkanı, Başbakan, Milli Savunma Bakanı ve Genelkurmay’dan hep övgü alan, destek gören yerli bir projeydi Altay tankı. Son olarak kasım 2016’da Cumhurbaşkanı Erdoğan, Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği tarafından düzenlenen savunma sanayi ve iş geliştirme platformunda Otokar standını ziyaret ederek Ali Koç ve diğer yöneticilerden bilgi almıştı.

Devletin yakın ilgisi ve övgüler piyasada “Otokar seri üretime geçecek” diye algılandığı için şirket son bir yılda hızla değer kazandı. Geçen yıl haziran ayı başında 95 liradan işlem gören Otokar hissesi şubat 2017’de 149 lirayla zirve yaptı. Hissenin değeri -iptal kararı açıklanmadan önceki son işlem günü olan- 9 Haziran’da 126 liraydı. Ancak Otokar’ın seri üretim teklifi reddedildikten sonraki ilk işlem günü olan 12 Haziran 2017’de hisse yüzde 10’luk kayba uğrayarak 113 liraya geriledi.

Bu arada belirtmek gerekir ki, Koç Grubu ve piyasa açısından şok yaratan iptal kararı gazete ve televizyonlarda küçük haber olarak adeta geçiştirildi.

Otokar’ın yeni ihaleye katılıp katılmayacağı belli değil. Öncelikle ihale şartlarının ortaya çıkması bekleniyor. İptal kararı incelendiğinde önerilen fiyatın yüksek bulunduğu anlaşılıyor. Buna karşılık daha düşük bir teklif Otokar tarafından yeterince karlı görülmeyebilir. Bu durumda ihale için savunma sanayi alanında üretim yapan diğer yerli firmalar öne çıkıyor.

Nitekim ret kararından sonraki ilk işlem gününde Otokar’ın hisseleri düşerken, Katmerciler isimli şirketinin hisseleri prim yaptı.

Ticari ve askeri araç üretimi alanında faaliyet gösteren bir şirket daha var ki, halka açık olmadığı için borsada işlem görmüyor, ama kulislerde adı hızla prim yapıyor: BMC Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Medya patronu ve AK Parti Merkez Karar Yönetim Kurulu Üyesi Ethem Sancak’ın sahibi ve Yönetim Kurulu Başkanı olduğu BMC şirketinin yüzde 50’si yaklaşık üç yıl önce Katar Silahlı Kuvvetleri Endüstri Komitesi’ne satılmıştı.

Ethem Sancak şirketin izleyeceği yolu 16 Aralık 2016 tarihinde Akşam gazetesine şöyle anlatmıştı: “Türk Silahlı Kuvvetleri’nin kara alanındaki her türlü ihtiyacına yüzde 100 yerli ürün üreterek cevap verecek bir strateji yaptık. Tanktan füzeye her şeye talip olacağız. (...) Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) Türkiye’nin güzide şirketlerinden birine üç-dört yıl önce 500 milyon dolar sübvansiyon yaparak beş tane tank modeli ürettirdi. Altay tankı. Bu firma prototipleri başarıyla üretti ve teslim etti. SSM seri üretim için ihale açacak. Biz de ihaleye girmek için hazırız ve talibiz.”

Şimdi yanıtı beklenen soru şu:

İhaleyi kim kazanır?

Türkiye’nin tirajı en yüksek muhalif gazetelerinden Sözcü’nün yazarı Murat Muratoğlu, Altay tankının üretim sürecini özetlediği yazısının sonunda ihaleyi alacak şirket için “Bence BMC” diyor.

BMC’nin şansı oldukça yüksek. Hatta Otokar ihaleye katılmazsa, dokuz yıl boyunca elde ettiği birikimle BMC şirketine teknik destek verebilir. Otokar yöneticilerinden gelen “diğer şirketlere destek sağlayabiliriz” şeklindeki açıklamaların arkasında bu ihtimal yatıyor olabilir.

Ethem Sancak’ın geçen yıl yaptığı açıklamada Otokar için “Türkiye’nin güzide şirketlerinden biri “Prototipi başarıyla üretti” gibi övgü dolu sözler söylemesi de “iş birliği” ihtimalini güçlendiriyor.

Öte yandan, Otokar teklifinin reddedilmesi Koç Grubu ile Hükümet arasındaki ilişkilerin bir kez daha sorgulanmasına neden oldu. Çünkü bu grubun yaşadığı üçüncü şok.

Koç Holding ve ortaklarının 5.7 milyar dolarla kazandığı köprü ve otoyol işletmeciliğinin özelleştirme ihalesi 22 Şubat 2013 tarihinde iptal edilmişti.

Toplam 1,5 milyar Euro değerindeki Milli Gemi Projesi (MİLGEM) ihalesini de Koç Grubu kazanmış, ancak iki gemi üretildikten sonra, Başbakanlık Teftiş Kurulu ihalenin uygunsuz yapıldığı yönünde rapor hazırlayınca SSM ihalenin iptaline karar vermişti.

Milli gemi, otoyol - köprü ihalesi ve son olarak milli tank… Türkiye’nin en büyük iki holdinginden biri olan Koç, dev projelerde ardı ardına devre dışı bırakılıyor.

Bu gelişmeleri “tesadüf” olarak nitelendirmek mümkün mü?

More from Mehmet Cetingulec