Ana içeriğe atla

Suriye: ABD ve Rusya nüfuz bölgelerini mi belirliyor?

Rusya ve ABD Suriye’yi “nüfuz bölgelerine” ayırdıklarını reddediyorlar ama askeri tesisleriyle buna zemin hazırlıyor olabilirler. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Syria's President Bashar al-Assad speaks during an interview with Croatian newspaper Vecernji List in Damascus, Syria, in this handout picture provided by SANA on April 6, 2017. SANA/Handout via REUTERS ATTENTION EDITORS - THIS IMAGE WAS PROVIDED BY A THIRD PARTY. EDITORIAL USE ONLY. REUTERS IS UNABLE TO INDEPENDENTLY VERIFY THIS IMAGE. - RTX34BQA

Rus parlamentosunun üst kanadı olan Federasyon Konseyi, 22 Nisan’da Şam’a “öncelik esasında” hava savunma sistemi temin edilebileceğini açıkladı. Konuya ilişkin herhangi bir ayrıntı verilmedi. Bu açıklamanın bir gün öncesinde de Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad, Rusya ile hava savunma sistemleri de dâhil yeni silah alımları için görüşmeler yapıldığını belirtmişti.

Konu aslında daha 7 Nisan’da, Suriye’nin kendi halkına karşı kimyasal silah kullandığı iddiası üzerine ABD’nin Şayrat hava üssünü vurmasından kısa süre sonra gündeme gelmişti. Rus Savunma Bakanlığı Sözcüsü Tümgeneral İgor Konaşenkov Suriye’deki altyapının korunması maksadıyla bu ülkenin savunma sistemlerinin güçlendirilmesine destek olunacağını söylemişti.

Eleştirel açıdan bakıldığında bu açıklamalara şüpheyle yaklaşmak mümkün. Zira Suriye’nin hava savunmasını güçlendirmek Rusya’nın işine gelmez. Bunun yerine Rusya’nın ABD tehdidini kullanarak Şam ve Tahran’a siyasi çözüm yönünde baskı yapması, ayrıca Suriye Hava Kuvvetleri’ni kontrol etmek için Suriye uçaklarının dağınık hâlinden yararlanması beklenir.

Bu arada Rus ordusu ve uzmanlar, Barada Vadisi ve Doğu Guta’daki çatışmalara müdahil olan İran’ın Astana görüşmelerini rayından çıkardığını kabul etmek istemiyor. İran bu müdahaleyi Şam Fetih Cephesi ile mücadele bahanesiyle yapmıştı. Oysa bahsi geçen bölgelerde bu örgüt faal değildi ya da çok az savaşçıya sahipti. Bu müdahale, hükümet yanlısı güçlerin Şam dışındaki muhalif bölgeler üzerindeki baskısını kaldırmak isteyen ılımlı muhalif grupları cihatçı Heyet Tahrir El Şam örgütüne katılmaya itti.

Tahran’ın sebep olduğu sonuçlardan Kremlin’in nasıl bir ders çıkardığını söylemek zor. Washington’a “eşit koşullarda diyalog” dayatmaya çalışan Moskova, bu uğurda hem Suriye’deki askeri varlığı konusunda hem Suriye muhalefetine yönelik defalarca tutum değiştirdi. Rus basını, ekim ayında Suriye’ye stratejik önemdeki askeri ve sivil hedefleri korumak için tasarlanan kısa menzilli Pantsir-S1 hava savunma sisteminin gönderilebileceğini yazmıştı. Moskova şimdi ABD’nin olası yeni saldırılarını gerekçe göstererek daha önce “perde arkasından” yürüttüğü askeri altyapı güçlendirme çalışmalarına hız verebilir.

Suriye’ye yeni asker göndermek veya Suriye’nin altyapısını kullanmakla ilgili bilgilere medyanın abartması deniyor. Rus ve Amerikalı komutanlar karadaki askerler hakkında ayrıntı açıklamak istemiyor, bu konudaki söylenti ve haberleri yalanlanıyor. Örneğin Konaşenkov 2015’te Şayrat’a bir Rus görev gücünün konuşlandırılmasından bahsederken “kanepe stratejistleri ne öngörmüş olursa olsun Suriye’de yeni askeri üsler kurmak için hiçbir operasyonel ihtiyaç bulunmadığını” vurgulamıştı. Ancak Rusya’nın Şayrat’ı havaalanı olarak kullandığı uydu görüntüleriyle defalarca teyit edildi.

Rusya’nın Suriye’deki askeri varlığı Hmeymim hava üssü ile Tartus deniz üssünün ötesine geçiyor. Uluslararası medya ve uzmanlar Lazkiye’deki Hmeymim hava üssüne büyük ilgi gösterse de Rusya’nın buraya İskender-M tipi kısa menzilli balistik füzeler yerleştirdiği hâlen kanıtlanmış değil. Bununla birlikte İskender füze sistemine ait taşıma-yükleme lançer araçlarının görüldüğü doğru.

Kimi Rus uzmanlar, bilhassa Türkiye’nin öngörülmezliği nedeniyle füzelerin caydırıcı etkisini vurgularken kimileri de İskender ile Rusça kısaltmasıyla MOBD olarak bilinen, yeni, modifiye edilmiş muharebe destek aracı arasında bağ kurma eğiliminde. Temmuz 2016 tarihli iki fotoğraf, üste iki adet İskender-M taşıma ve fırlatma aracının bulunduğunu ortaya koysa da kanıtlar anlaşılmaz bir şekilde göz ardı ediliyor.

Dahası Suriye ordusu tarafından kasım 2015’te geri alınan ve mart 2017’de tam kullanıma alınan Halep’teki Kuveyris hava üssünde Rusya’nın yürüttüğü faaliyetler de gözden kaçıyor. Ocak 2016’da Rusya’nın buradaki askeri varlığını artırdığı ve alana hava savunma gücü konuşlandırdığı söylentisi yayılmıştı. Bu iddialar temmuz 2016’da somutlaştı. Farklı yıllara ait uydu görüntülerini kıyaslayan analistler, havaalanının kuzeybatı kısmında arazinin S-200 fırlatma rampaları için hazırlandığını ve akabinde rampaların yerleştirildiğini tespit ettiler.

Rus uzmanların bu konuda yardım ettiği muhakkak. Bu gelişkin sistemler yıllar önce, daha Sovyet döneminde Humus’a ve Şam’ın güneyine yerleştirilmişti. Beton tabanları ve bazısı bir kilometreyi aşan kabloları nedeniyle bu sistemleri başka yerlere taşımak mümkün değil.

Kuveyris üssünde Pantsir-S1 hava savunma sistemleri de tespit edildi. Ancak uzun menzilli füze atabilen MiG-31 süpersonik avcı uçaklarının bölgede devriye görevi yapmak üzere Kuveyris üssüne konuşlandırılıp konuşlandırılmadığı hâlâ muamma. Al-Monitor’a konuşan bir kaynak, savaş uçaklarına ait fotoğrafların aslında Hmeymim’de değil Kuveyris’te çekildiğini ancak Rus hava savunmasını güçlendirmek için uçakların kaydırılması gerektiğini belirtti.

Öte yandan Rus topçu birliklerinin, özel harekâtçıların, askeri polislerin ve özel Wagner grubuna mensup savaşçıların başka vilayetlerde bulunması onların buralarda sürekli olarak konuşlu olduğu anlamına gelmiyor. Rus askeri uzmanlar, bazen taktiksel amaçlı çatışmalara giriyor ancak çoğunlukla Suriye’nin Beşinci Ordusu’na yeni katılanları eğitiyor veya mevcut askerlere yeni eğitimler veriyorlar. Bunun yanı sıra insani yardım dağıtıyor ve muhaliflerle müzakere ediyorlar. Al-Monitor’un edindiği bilgiye göre hükümet yanlısı güçlerle Kürtler arasında çatışmaların patlak verdiği ağustos 2016’dan bu yana Rus ordusu ‘barış gücü’ olarak da hareket ediyor. O günden beri Kamışlı’da bir keşif birliği bulunduruluyor.

Medya Rus Hava ve Uzay Savunma Kuvvetleri’ne fazlasıyla ilgi gösteriyor ama Kuveyris, Şayrat ve Tiyas hava üslerindeki helikopter hareketliliği gözden kaçıyor. Helikopter birlikleri, Hmeymim üssünü koruma, İslam Devleti (İD) ile çatışan Rus askerleriyle hükümet yanlısı Suriyeli güçleri destekleme gibi görevler icra ediyor.

Bu arada ABD de İD’in kalesi Rakka’yı alma operasyonunu tamamlamak için Suriye’deki askeri varlığını güçlendiriyor, yeni uçak pistleri yapıyor. Kaç pistin yapılacağını, bunların ne kadar kullanılacağını zaman gösterecek. Ancak Rusya’daki genel kanı, Rakka ve Deyrizor vilayetleri Suriye Demokratik Güçleri (SDG) tarafından kurtarıldıktan sonra ABD’nin Suriye Kürdistanı’ndaki askeri altyapısını terk etmek istemeyeceği yönünde. Aslında bu altyapı sayesinde ABD bölgenin göbeğinde kalabilecek ve İncirlik Hava Üssü’nün kullanımını kısıtlama tehdidinde bulunan Erdoğan’ı simetrik bir yanıtla rahatsız edebilecek.

Resmiyette ABD ordusu kuzey Suriye’deki tesisleri sadece İD karşıtı müttefiklere gönderilen kargolar için kullandığını söylüyor. Ancak Kobani’de konuşlu, kolay taşınabilir topçu roket sistemleriyle İD gruplarına en az iki taktik füze atıldığı biliniyor. ABD’nin bu bölgede iki tesisi var. AH-64 Apache, Black Hawk ve CH-47 helikopterlerinin görüldüğü birinci tesis eski Lafarge fabrikasının arazisinde bulunuyor, iniş pisti olan yeni bir tesis de Kobani’nin 30 kilometre güneyinde inşa ediliyor. ABD güçleri şubat sonunda Türkiye destekli Özgür Suriye Ordusu’nun ilerleyişini Menbiç’te durdurmuşu. ABD ve NATO müttefikleri SDG savaşçılarını eğitmek için Menbiç’in yanı sıra Ayn İsa’daki tesisleri, ayrıca Rimelan bölgesindeki Ebu Hacer havaalanını kullanıyor. Mart sonunda İD’in elinden alınan Takba hava üssü de Amerikalı mühendisler tarafından yenileniyor ve Irak’taki Kayyare üssüne benzer bir lojistik merkeze dönüştürülüyor.

Dış oyuncular, bilhassa da ABD ve Rusya Suriye’nin fiilen nüfuz bölgelerine ayrıldığını reddediyor ancak ayrı askeri tesislerin kullanılması bunun tersine işaret ediyor. Yine de taraflar krizi siyasi kulvara sokabilirse Rus ve ABD’li askerler Suriye’nin ‘Dayton Anlaşması’nın garantörü olarak görev yapabilir.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial