Ana içeriğe atla

İsrail istihbaratı İslam Devleti’nin geleceğini nasıl görüyor?

İsrail istihbaratına göre İslam Devleti Musul ve Rakka’yı kaybettikten sonra başka bir bölgeye yerleşme niyetinde. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Militant Islamist fighters take part in a military parade along the streets of northern Raqqa province June 30, 2014. Militant Islamist fighters held a parade in Syria's northern Raqqa province to celebrate their declaration of an Islamic "caliphate" after the group captured territory in neighbouring Iraq, a monitoring service said. The Islamic State, an al Qaeda offshoot previously known as Islamic State in Iraq and the Levant (ISIL), posted pictures online on Sunday of people waving black flags from cars

Irak ordusunun tepe kademelerinden gelen son değerlendirme, İslam Devleti (İD) lideri Ebu Bekir El Bağdadi’nin şu an Musul’da olduğu ve kenti kaybetmemek için verilen umutsuz mücadeleye bizzat önderlik ettiği yönünde. Ancak İsrail Savunma Kuvvetleri’nin (IDF) istihbarat birimi bu değerlendirmeye katılmıyor.

IDF Analiz ve Araştırma Dairesi’nde Küresel Cihat Masası’nın başında bulunan Yarbay N. şöyle diyor: “Bizim değerlendirmemize göre (Bağdadi) orada değil. Tam olarak nerede olduğuna dair farklı bazı değerlendirmeler var ama biz Musul’da olmadığını düşünüyoruz.”

İsrail istihbaratına göre Musul’un düşmesi artık zaman meselesi, hatta İD’in Suriye’deki kalesi Rakka da tehlikede. Yarbay bu konuda şöyle diyor: “Rakka’ya yönelik tehdit artıyor. Ağırlıkla Kürt savaşçılardan oluşan Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Rakka’ya yaklaşıyor ve giderek yerel aşiretlerin desteğini alıyor. Bizim şimdi odaklandığımız soru şu: Musul ve Rakka düştükten sonra İD ne olacak?”

Doğal olarak İsrail Rakka cephesiyle daha çok ilgileniyor. Zira İsrail coğrafi olarak Irak’ın kalbinde yer alan Musul’a göre Rakka’ya daha yakın.

Yarbay N. sözlerini şöyle sürdürüyor: “Rakka’ya kim hâkim olacak? Esad rejimi mi, Kürtler mi, yerel unsurlarla birlikte başka güçler mi? İslam Devleti topraklarının çoğunu kaybedince nasıl bir şekil alacak? Biz, bölge bölge aşiretleri ve yerel güçleri analiz eden bir araştırma yöntemi geliştirdik. Bunlar kimlerle iş birliği yapıyor? Bağlılıkları kime? Menfaat ağları ne şekilde? İD’in İslam devleti (halifelik) anlayışını sürdürmek için ihtiyaç duyduğu her şeyi detaylandırıyoruz. Bu değişkenlere göre de önümüzdeki dönemde neler olacağını değerlendirmeye çalışıyoruz.”

İsrail son yıllarda İslam Devleti’nin iki “kolu” ile kuzeyde ve güneyde sınır komşusu oldu. Güneydeki kol İD’in Mısır’daki “Sina Sancağı”. Kuzeydeki ise Golan Tepeleri’nin güney tarafında İsrail, Suriye ve Ürdün sınırlarının kesiştiği noktada bulunan “Yermük Sancağı”.

Yarbay N. Yermük kolu hakkında şu bilgileri veriyor: “Bu unsurlar, Şüheda El Yermük (Yermük Şehitleri Tugayı) adı altında isyancı bir grup olarak ortaya çıkmıştı. İlk başlarda, isyancıların Özgür Suriye Ordusu koalisyonunda faaliyet gösteren, pragmatik ve laik bir milis grubuydular. Zamanla İD büyüdükçe İD’in ‘Şam Sancağı’ kuruldu. Bizim ‘dış radikaller’ dediğimiz bir grup güney Golan Tepeleri bölgesine geldi ve İD anlayışını yaymaya başladı. Bölgede kontrol sağladılar, şeriat kurallarını dayattılar ve bu kuralları yerel halka demir yumrukla uygulattılar. Ayrıca yerel halktan adam toplamaya başladılar. Bu noktada Şüheda El Yermük kimlik değiştirdi ve İD’in Yermük koluna dönüştü. Hâlen zaman zaman isim değiştiriyorlar. Şu an zamanında Yermük Nehri’nde büyük bir savaşı kazanan Müslüman bir komutana atfen kendilerine Ceyş El Halid İbn Velid diyorlar.”

İsrail bugüne kadar İD’i kendisi için büyük tehdit sınıfına koymamış olsa da İsrail istihbaratı örgütle ilgili epey çaba, enerji ve para harcıyor. Yarbay N. şu bilgileri veriyor: “Yermük kolundaki savaşçıların sayısı bini geçmiyor. Bunların bazıları muharebe destek görevleri yapıyor, bazıları da henüz 20’sine gelmemiş gençler. Burada büyük bir cazibe unsuru var: Bir maaş ve bir Kalaşnikov sahibi oluyorlar. Başka seçenekleri de zaten pek yok.”

Yermük ücra bir bölge olarak görülüyor ve Esad rejimi bile buraya fazla bir efor harcamıyor. Ancak İD’in Yermük kolu oldukça güçlenmiş durumda. Yarbay N. durumu şöyle özetliyor: “Son aylarda doğuya doğru ilerlediler ve kontrol ettikleri toprakları ikiye katladılar. Halkı kazanma konusunda önemli bir başarı elde etmiş değiller. Ancak büyük bir toprak parçasını kontrol ediyorlar. Ellerindeki bölgenin fiziki büyüklüğü eskiye göre iki katına çıktı.”

Yermük bölgesi bir yana Suriye’deki Kürt güçleri ile Irak’taki Irak güçleri ilerledikçe İD hızla eriyor. Yarbay N. “İşin içine Rusların girmesi ve ABD önderliğindeki koalisyonun hava operasyonlarını yoğunlaştırmasıyla İD hızla toprak kaybetmeye başladı.” diyor.

Peki, Musul ve Rakka düştükten sonra ne olacak? Yarbay N. bu soruya net bir cevap vermeden şöyle diyor: “Halifelik sadece topraktan ibaret değil. Halife El Bağdadi ile Şura Konseyi’nin bugün ikinci nesil halifeliğe hazırlık yaptığını biliyoruz. Neler olup bittiğinin farkındalar ve sonrası için hazırlık yapıyorlar. Halifelik için farklı bir bölge bulma niyetindeler. Daha rahat, kamuoyunun ilgi odağında olmayan, daha ücra bir bölge… İD’in çekirdek yapısını böyle bir bölgeye taşıyıp fiziki varlıklarını sürdürme imkânı verecek bir altyapı oluşturmak istiyorlar.”

İsrail istihbaratı bu değerlendirme doğrultusunda iki seçenek üzerinde duruyor: Güney Suriye’de Yermük bölgesinin bitişiğindeki bölge ya da Suriye ve Irak sınırlarının kesiştiği bölge.

İsrail istihbaratının İD’le ilgili kritik bilgilerine vakıf olan Yarbay N. örgütün güney Suriye’ye kayma ihtimalini zayıf görüyor. Zira altyapısı yetersiz ve neredeyse hiçbir gelir kaynağı olmayan bu bölgede örgütün ayakta kalması, faaliyetlerini finanse etmesi son derece zor olacak.

Yarbay şöyle devam ediyor: “Buna karşılık Suriye ve Irak sınırlarının kesiştiği bölge kamusal-ekonomik temellere sahip. Burada petrol sahaları ve hâlen üretimi süren doğal gaz var. İD bu bölgeyi ele geçirirse silahlı faaliyetlerini, yönetme gücünü sürdürebilir; ayrıca küresel cihadın devamını finanse etme seçeneğine sahip olur.”

Müslümanlar arasında İD’in cazibesi azalıyor olsa da örgüt anlayışını ve hedeflerini koruyor, hâlâ destekçi bulabiliyor.

Yarbay N. gelinen noktayı şöyle değerlendiriyor: “Gönüllü sayısında, yeni güç akışında önemli bir azalış var. İD’in sözcüsü ve halife yardımcılarının en önemlisi olan (Ebu Muhammed) El Adnani mayıs 2016’da yaptığı konuşmada dışarıdaki sempatizanlara seslenerek halifelik topraklarına artık göç etmemelerini, ‘Haçlı ülkelerde’ kalıp terör eylemlerini orada yapmalarını söylemişti. Ancak o günden bu yana işler değişti. Adnani öldürüldü ve onun yerine geçen (Ebu El Hasan) El Muhacir, bu nisan ayının başında ateşli bir konuşma yaparak sempatizanları yine halifelik topraklarına çağırdı. Belli ki insan gücü sıkıntısı çekiyorlar, muharip savaşçıya ihtiyaç duyuyorlar. Bunu güney Suriye’nin içlerinde, eskiden büyük bir İD varlığının olduğu çöllük bölgelerde görebiliyoruz. Buradaki güçler daha önemli kazanımları korumak için kuzeye kaydırıldı. Genel gidişat küçülme, gerileme ve yıpranma yönünde. Yine de henüz örgütü ölü ilan etme noktasında değiliz.”

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial