Ana içeriğe atla

Şirinlere ve Sünger Bob’a terör suçlaması

Binlerce Kürt aileye çocuklarının Kürtçe öğreniminde yardımcı olan Zarok TV, 19 aylık yayın hayatının ardından OHAL kararları kapsamında kapatıldı.
ZarokTvSealed.jpg

DİYARBAKIR -- Ekranlarda birden herkesin bildiği bir sahne beliriyor: Masallardaki kötü adamların yaşadığı bir kale ve hemen ardından küçük sevimli mavi adamalar… Kötü adam Gargamel 1981 yılından beri yaptığı gibi yine küçük mavi Şirinleri kovalıyor. Bu sahneleri dünyadaki milyonlarca çocuk çok iyi biliyor. Belçikalı çizer Pierre Culliford'un kaleminden çıkan ve 1981'de çizgi filme uyarlanan Şirinler’di bunlar. Ancak bu sahneler Şirinler için ilkti. Çünkü dünyaca ünlü bu yapıt, ilk kez Kürtçe ile çocukların karşısına çıkıyordu. Gargamel, Şirin Baba ve Şirinler bu kez “Şinok” adıyla ekranlardaydı.

Derken ekranlarda bu kez sevimli bir balarısı beliriyor, arkadaşı Willy ile çocukları eğlendiriyor. Bu da herkesin bildiği Arı Maya. 1912 yılında çizgi roman olarak yayımlanan Arı Maya, 1975 yılında ilk kez Japonya’da çizgi dizi olarak ekrana çıktı. Çizgi film tam 40 yıl sonra bir ilkle yeniden ekranda. Bu kez Arı Maya Kürt çocukları için Kürtçe ile ekranda. Tıpkı Sifinc Bob yani Sünger Bob gibi... Bunların hepsi son bir yıldır Kürtçe olarak izleyenlerle buluşuyor. Yayın adresi ise Zarok TV, yani Çocuk TV. 21 Mart 2015 tarihinde yayın hayatına başlayan Zarok TV Türkiye’de bir ilki gerçekleştiriyordu.

Türkiye’deki izleyicilere hitap eden ilk Kürtçe televizyon yayını 1995 yılında başladı. Med TV isimli kanalın merkezi İngiltere’de olsa da hedef kitlesi Türkiye idi. PKK çizgisindeki Med TV hem Türkçe hem Kürtçe yayın yapıyordu. İlk Kürtçe kanal olması nedeniyle ilgi oldukça yüksekti. Kürtlerin yaşadığı kentlerde çanak antenlerle izlenebilmesine rağmen insanlar izleyebilmek için evlerine sistem kurmaktan da geri durmuyordu.

1990’ların sonuna gelindiğinde Türkiye’den de bazen yasal bazen de yasa dışı Kürtçe yayınlar başladı. Bu yayınlar, 2000’lerden sonra Avrupa Birliği’nin de baskısıyla yaygınlaşmaya başladı. Kürtleri oldukça heyecanlandıran ilk Kürtçe yayının üzerinden 20 yıl geçmişti. Kürtler yine bir televizyon yayını için heyecanlıydı. Bu kez yayın diğerlerinden farklı olacaktı çünkü hedef kitlesi ilk kez çocuklardı.

Hazırlıkları dokuz ay süren Türkiye’nin ilk Kürtçe çocuk kanalının adı Zarok TV’ydi. Kısa süren test yanının ardından 21 Mart 2015’te yani Nevruz bayramında yayın hayatına başlayan Zarok TV kısa sürede büyük ilgi topladı. Dünyaca ünlü çizgi filmleri Kürtçenin Kurmanci, Zazaca ve Sorani lehçelerinde ekrana taşıyan kanalın merkezi Diyarbakır’daydı.

Kanalın Genel Yayın Yönetmeni Dilek Demiral ilk yayına günler kala kuruluşun amacını şu cümlelerle açıklayacaktı: “Çok geç kalmış bir çalışma aslında, sonuçta bir ihtiyaçtı. Hazırlıkları, altyapısını hazırladık, artık yayına geçmek için bir engel kalmadı önümüzde. Kürt çocukların kendi anadilinde programları izleyebilmesi, kendine ait şeyleri görebilmesi, diğer çocuk kanallarında var olan bütün programları kendi dilinde izleyebilecek olmasını önemli gördük. Bunun koşullarının oluşmuş olması bizim için çok önemli. Temel çıkış sebeplerimiz bunlardı”.

Kanalın kuruluşu için Türkiye’de televizyon ve radyo yayıncılığını düzenleyen Radyo Televizyon Üst Kurulu'na (RTÜK) başvuru yapıldı. RTÜK başvuruya olumlu yanıt verdi. Kanal yönetimi yayına başlamadan binlerce çocuğun fikrini aldı. Kanalda sadece çizgi filmler yer almadı. “Zarokistan” ve “Huneren Destan” gibi çocuklara yönelik programlar da vardı.

Herkesin ortak yorumu Zarok TV ve aynı dönemde açılan diğer Kürtçe kanallar, Türkiye’de Kürt sorununa çözüm arayışları için başlatılan sürecin ürünleriydi. Binlerce Kürt aile çocuklarına Zarok TV izleterek Kürtçeyi öğrenmelerini sağlıyordu.

Takvimler 28 Eylül’ü gösterirken, Güneydoğu’da bir Kürt ailenin beş yaşındaki çocuğu, anadilinde çizgi film izlemek için kumandaya uzandı. Artık ezbere bildiği Zarok TV’nin bulunduğu numarayı kumandadan tuşladı. Ancak karşısına siyah bir ekran çıktı. Test yayını ile birlikte yaklaşık iki yıl yayında kalan Zarok TV’nin ekranı bir gece ansızın kararıverdi. Herkes ilk anda teknik bir arıza olduğunu zannetti. Ancak kısa süre sonra Türkiye’nin ilk çocuk kanalının resmi makamlarca kapatıldığı ortaya çıktı. Olağanüstü hal yasalarına göre sakıncalı bulunan Zarok TV’nin de aralarında bulunduğu 23 radyo ve TV kanalının kapatılmasına karar verilmişti. Gerekçe ‘terör’dü. “Sünger Bob mu, Şirin Baba mı bölücü?” Karar sosyal medyada ilk olarak bu cümleyle yankı buldu.

Daha önce Kürt basın kuruluşlarının yayın politikaları nedeniyle kapatılması alışılagelmiş bir uygulamaydı. Ancak bir çocuk kanalı ilk kez kapatılıyordu. Kürtçe kanalların kapatılması bekleniyordu ancak çocuk kanalının kapatılacağı kimsenin aklına gelmezdi. Kanalın Genel Yayın Yönetmeni Dilek Demiral kararın gerekçesinin “yıkıcı ve bölücü” faaliyetler olduğunu söyledi.

Al-Monitor’a konuşan Demiral şimdiye kadar uyarı cezası dahi almadıklarını ifade ederek, “KHK’yı inceledik ve hangi gerekçeyle böyle bir karar alındığını öğrenelim ona göre hukuksal bir yola başvuralım dedik. Şöyle bir ibare geçiyor: Bölücü ve yıkıcı yayın yapanlar ya da FETÖ yanlısı yayın yapan kanallar diye. Biz yaklaşık iki yıldır yayın yapan Kürtçe çocuk kanalıyız. Nasıl bir bölücü ve yıkıcı faaliyet içinde olduğumuzu anlamakta zorlanıyoruz. Bizim yayınladığımız çizgi filmler dünyaca ünlü kanalların yaptığı filmler. Kendi yaptığımız programlar ise defalarca üzerinde tartışılmış, birçok pedagogdan görüş alınmış ve hazırlanmış programlar. İlk yayına başlarken şöyle bir söz verdik: Belli bir yaşa gelmiş Kürtler olarak çocukluğumuzda dil konusunda yaşadığımız sıkıntıları, bizden sonraki kuşakların yaşamaması için elimizden geleni yapacağız. Biz çocukların eğlenerek, kendi dillerinden diğer yaşıtları ne yapıyorsa aynı şeyleri yapmaları için elimizden gelen tüm çabayı sergileyeceğiz ve bu sözümüzün arkasında durmaya çalıştık. Yayın kalitemizi belli bir noktaya getirdik. Tüm dünyadaki Kürtlerden oldukça duygusal mesajlar alıyoruz. Tek bir uyarı cezası bile almış değiliz. Biliyorsunuz tüm kanallar RTÜK denetimi altında. İki yıl boyunca herhangi bir uyarı cezası bile verilmemiş bir kanal nasıl bir gerekçe gösterilmeden kapatılabilir? Biz bunun yanlış bir karar olduğuna, yanlışlıkla verilmiş bir karar olduğuna inanmak istiyoruz. Bu hatadan bir an önce dönülmesini bekliyoruz” diye konuştu.

Karar tepki gösteren meslek örgütleri ise işsiz kalan gazeteci sayısının 10 bini geçtiğini açıkladı. Aralarında Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Türkiye Gazeteciler Sendikası gibi kuruluşların yaptığı ortak açıklamada, OHAL kapsamında son olarak 23 radyo ve TV’nin kapatılmasının ardından işsiz kalan gazeteci sayısının basın sektörünün üçte biri anlamına geldiğine dikkat çekilerek hükümete radyo ve TV’lerin kapatılmasından vazgeçilmesi çağrısı yapıldı.

Herkesin ortak görüşü şu: hükümet Kürt olan her şeyi yasaklıyor. Zarok TV bunun en iyi örneği. Hiçbir siyasi yönü olmayan kanal bir anda kararıverdi. Daha 19 ay önce yayına başlarken var olan umut iklimi, yayın biterken yerini umutsuzluğa bırakmıştı.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial