Ana içeriğe atla

Ezidiler için gitmek de zor kalmak da

Irak’ın Ezidilerin yaşadığı Şengal Kasabasının 16 ay sonra IŞİD işgalinden kurtarılmasının ardından asıl sevinmesi gereken, Türkiye’de sığınmacı olarak bulunan binlerce Ezidi. Ancak onlar hiç de sevinmedi, dönmeye de niyetleri yok.
RTS7Y6A.jpg

DİYARBAKIR - “Ya biz balık yiyeceğiz, ya da balıklar bizi yiyecek”. Bunlar ayladır Diyarbakır’daki sığınmacı kampında yaşayan Şengalli Şelo Karo’nun, otobüse binerken söylediği sözler. Karo, bu sözleriyle Ege Denizi’ni aşarak Avrupa’ya ulaşmaya çalışan Suriyeli sığınmacıları kast ediyor. Karo da ailesini alarak bu yolla Avrupa’ya gitmek istiyor.

Diyarbakır-Mardin karayolunun 20. kilometresinde bulunan Şengal Kampı bugünlerde hareketli. Aralarında Karo eşi ve 4 çocuğunun da bulunduğu, onlarca kişi ellerinde valizleriyle kampın kapısında toplanıyor.

Biraz sonra gelecek olan otobüse binecekler. Hareketlilik Şengal’in IŞİD’den kurtarıldığı günlere denk geliyor. Ancak otobüs Şengal’e gitmeyecek. İstikamet İstanbul. Şengal’den kaçarken dağ yoluyla Türkiye’ye gelen Ezidilerin çoğunun pasaportu yok. Önce İstanbul’daki Irak Konsolosluğu’ndan pasaport alacaklar. Sonra ne mi yapacaklar?

Şelo Karo yola çıkmadan Al Monitor’in bu sorusuna şöyle yanıt veriyor: “Şengal özgürleştirildi ama çevresinde hala Arap aşiretler var. Gitmemiz mümkün değil. Şengal onların olsun biz Avrupa’ya gidiyoruz. Kendimizi suya vuracağız ve gideceğiz. Ya biz balık yiyeceğiz ya balıklar bizi yiyecek. Böyle bir hayat yetti artık. Şengal sağlamdı, yıktılar. Kendi evlerimizdeydik, bu hale geldik. 1 yıldır kimse bizi sormuyor, başımıza gelenleri kimse sormuyor.”

Soruyu yanıtladıktan sonra otobüse binerek, yeni bir umut yolculuğuna çıkıyor. Yolculuk nasıl sonlanır bilinmez.

Geri kalanlar nemli gözlerle gidenlerin ardından el sallıyor. 30 yaşındaki Navaf Hıdır da kardeşini gönderdi. Otobüs hareket ettikten sonra kamptaki evine yani çadırına geri geldi. Hıdır için kalmak da zor gitmek de zor. Nedeni ise korku. Sadece Hıdır korkmuyor. Ezidi toplumunun neredeyse tamamına korku hakim. Korkunun nedeni sadece IŞİD’in son saldırısı değil. Irak Ezidilerin dünyada en çok yaşadığı yer. Kutsal mekanları olan Laleş Irak Kürt Bölgesinde. Ezidiler yaşadıkları coğrafyada, dini inanışları nedeniyle sürekli baskı gördüler. Çevrelerinde yaşayan Müslümanlar, şeytana taptıklarını ileri sürerek, Ezidilere sürekli baskı yaptı.

Ezidiler, tarih boyunca 72 kez katliama uğradıklarını anlatırlar. 2014’teki IŞİD saldırısı ise 73’ncü katliam olarak anılır. Bütün yaşadıkları nedeniyle Ezidilerin hayatı korku içinde geçmiş. Şimdi Şengal kurtarılsa da bu korkuyu üzerlerinden atamadılar. Navaf Hıdır da korkuyor.

Al-Monitor’a konuşan Hıdır Şengal çevresindeki Arap aşiretlerden çekindiklerini belirterek, “Biz bu durumda dönemeyiz, korkuyoruz. Arap aşiretlerden ve IŞİD’ten korkuyoruz. İlk kaçtığımız dönemde de IŞİD çekilmişti ama yine saldırı oldu bize. Ancak bölgenin yönetimi bize verilirse, güvenlik sağlanırsa çevremizde gideriz, yoksa burada kalırız. Avrupa ülkelerinden bizi almalarını istiyoruz. Alırlarsa oraya gideriz” dedi.

Karo ve Hıdır’ın vurgu yaptığı Arap aşiretlerinin IŞİD’e destek verdiği iddia ediliyor. Bazı görgü tanıkları Şengal saldırısı sırasında Arap aşiretlerin de IŞİD’le birlikte Ezidilere saldırdığını dile getirdi.

Saldırı sonrasında Türkiye’ye kaçan binlerce Ezidi için yapılan en büyük kamp Diyarbakır’da. Yaklaşık 3 bin kişi yaşıyor. Kampın giderleri Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi tarafından karşılanıyor.

Ezidiler kamp yaşamına alışmış görünüyor. Sosyal tesisleri, okulları, reviri ile küçük bir kasabayı andırıyor. Bu kamp aylardır Ezidilerin yuvası. Çok rahat olmasalar da en azından ölüm korkusu yok. Kürt güçlerin Şengal’i almasına sevinseler de kimse heyecanlanmadı. Günlerce dağlarda yürüyerek Türkiye’ye gelen Zarif Halef, çadırının önünde komşularıyla sohbet ediyor. Sohbetin konusu Şengal. Dönüp dönemeyeceklerini tartışıyorlar. Halef’e göre Şengal daha tam kurtarılmadı. “Kurtarıldıysa IŞİD’in elindeki kadınlarımız, kızlarımız nerede?” diye soran Halef, Al-Monitor’a şöyle dedi: “Korkuyoruz gitmeye, IŞİD’ten korkuyoruz, bizi öldürürler. Evlerimizi yıktılar, kaçmak zorunda kaldık. Dönersek başımıza ne gelir bilmiyoruz. Şengal kurtuldu ama kızlarımız kadınlarımız hala ellerinde. Ellerinde olduğu sürece nasıl kurtuldu diyebiliriz. Şengal bitti bizim için artık”.

Kampta yaşayan Ezidiler Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimine de kırgın ve tepkili. IŞİD’in ilk saldırıları sırasında Kürt Yönetimine bağlı peşmerge güçlerinin IŞİD’e direnemeyerek geri çekilmesi tepkiyle birlikte güvensizlik de yaratmış.

Türkiye Ezidi’lerinden olan ve son seçimlerde Halkların Demokratik Partisi’nden milletvekili seçilen Feleknas Uca Ezidilerin psikolojilerini anlamak gerektiğini savundu. Al-Monitor’a konuşan Uca, “Şimdiye kadar 74 ferman(katliam) yaşamışlar özellikle komşuları onlara kalleşlik yaptı. Güvendikleri insanlar onlara zarar verdi. Binlerce kişi öldü, intihar edenler oldu. Nereye giderlerse gitsinler, sorunlardan kurtulamazlar. Şimdi kurtuluruz diye Avurpa’ya gidiyorlar ama orada da sorunlarla karşı karşıya kalırlar. Mesela Paris gibi yerde olaylar oldu. Dün Şengal’e saldıranlar bugün Paris’te saldırı yaptı. Avrupa onları kabul etmiyor onlarca insan sınırlarda öldü, suda boğuldu. Bu çare değil. Ezidi toplumu bunu iyi anlamalı ve buna göre hareket etmeli. Avrupa’ya gitmek kurtuluş değil” dedi.

Uca’ya göre çözüm Şengal’de. Uca şöyle devam etti: “Şengal’in merkezi kurtuldu ama köyleri hala kurtarılmadı. Köyleri kurtulsa bile yeniden inşa edilmesi lazım. Bunu Ezidiler ve dostları yapabilirler. Yeniden dönmeleri için inşa edilmeli ve savunmalarını kendileri yapmalı. Kimsenin Şengal’e girmesine izin vermemeleri lazım. Sorundan kaçamayız nereye gitsek önümüze gelir. Sorundan kaçıyorlar ama sorun Avrupa’da da karşılarına çıkıyor”.

IŞİD Şengal’a saldırdıktan sonra binlerce Ezidi’yi öldürmekle kalmadı, kadınlarını da esir aldı. Örgütün elinde hala 5 bini aşkın Ezidi kadının bulunduğu tahmin ediliyor. Örgütün Suriye’ye götürdüğü kadınları köle pazarlarında sattığı görüntüler ortaya çıkmıştı.

Kürt güçlerinin kasabayı IŞİD’ten geri almasından sonra Şegnal çevresinde 15’e yakın toplu mezar tespit edildi. Toplu mezarların birinde 76 Ezidi kadının cesetlerinin bulunduğu açıklandı. Bir süre önce Avrupa’ya gitmek için yola çıkan bir grup Ezidi ise Edirne’den geri dönmüştü.