Ana içeriğe atla

Rusya Hamas için diplomasi köprüsü olabilir mi?

Göreceli bir tecrit döneminden geçen Hamas, bazı ikili ilişkilerini güçlendirmeye, bazılarını onarmaya çalışarak uluslararası bağlarını geliştirmek istiyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Hamas leader Khaled Meshaal attends a news conference, during his official visit to Russia, in Moscow February 8, 2010.  REUTERS/Denis Sinyakov  (RUSSIA - Tags: POLITICS) - RTR29Z2Y

Bölgesel ilişkilerini onarıp tecritten kurtulmaya çalışan Hamas’ın siyasi lider kadrosu temmuzdan bu yana oldukça meşgul ve siyaseten faal görünüyor.

Hamas Siyasi Büro Şefi Halid Meşal 3 Ağustos’ta Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’la Katar’ın başkenti Doha’da bir araya geldi. Görüşmede Filistin meselesine ilişkin gelişmeler ve bölgedeki genel durum ele alındı. Aynı gün resmi açıklama yapan Hamas, Meşal ve Lavrov’un 2014’teki savaştan sonra Gazze’de ortaya çıkan koşulları, İsrail’in Kudüs’te Müslüman ve Hristiyan kutsal mekânlarına yaptığı saldırıları ele aldığını bildirdi. Lavrov Meşal’e Moskova ziyareti için resmi bir davet de iletti.

Hamas Sözcüsü İsmail Rıdvan Al-Monitor’a şu bilgileri verdi: “Meşal-Lavrov görüşmesi Rusya’nın Filistin davasına ilgisini gösteriyor ve Hamas’ın bölgesel ve uluslararası taraflarla düzenli olarak yaptığı görüşmeler kapsamında yer alıyor. Görüşmede hem Lavrov hem Meşal El Fetih-Hamas uzlaşısını canlandırmanın önemini vurguladı ama Rusya’nın bu konuda arabulucu olma olasılığı gündeme gelmedi.”

Lavrov-Meşal görüşmesine önemli bir diplomatik kazanım olarak bakan Hamas, Moskova’dan gelen resmi daveti de Batı’nın 2006 genel seçimlerden bu yana seçimin galibi Hamas’a uyguladığı dışlama politikasına fiili bir cevap olarak görüyor. Cevat El Hamad gibi Hamas’a yakın bir dizi siyasi yorumcu görüşmeye böyle bakıyor.

Öte yandan Hamas Suriye, Yemen ve İran gibi bölgesel konularda Rusya’dan gelecek adımları bekliyor. Filistin davasından yıllarca uzak duran ve buradaki nüfuzunu kaybeden Moskova, Hamas’la ilişkilerini geliştirerek bunu telafi etmeye çalışabilir. Rusya’nın Hamas’la temaslarını canlandırması Arap-İsrail ihtilafında daha etkili olmaya çalıştığına işaret ediyor.

Hamas’ın resmi internet sitesinde 9 Ağustos’ta yayımlanan analize göre Moskova’dan gelen davet Hamas için bir dönüm noktası olabilir ve süreç Kremlin’le sınırlı kalmayabilir. Bu adım Hamas’a Latin Amerika ve Orta Asya’da da önemli kapılar açabilir. Zira Hamas hem Filistin davasına destek toplamaya çalışıyor hem de Avrupa ve ABD’nin terör listesinden çıkmak için bu konuda baskı yapacak yeni ittifaklar kurmak istiyor.

Kimliklerinin gizli kalması kaydıyla Al-Monitor’a bilgi veren nüfuzlu Hamas kaynaklarına göre önemli bir Rus yetkili temmuz başında gizlice Gazze’ye gelerek Hamas Siyasi Bürosu’ndan yetkililerle görüştü. Kaynaklar Rus yetkilinin kimliğini açıklamadı.

Rusya BM, ABD ve AB’yle birlikte Orta Doğu Dörtlüsü’nün üyesi. Dolayısıyla Hamas, Moskova’yla bir anlayış birliğine varmanın Orta Doğu Dörtlüsü’nün şartlarını kabul etmesine bağlı olduğunun farkında. Bu şartlar arasında İsrail devletinin tanınması ve şiddetin terk edilmesi var. Ancak Hamas bunları kabul edip uygulamasının zor olduğunu 21 Haziran’da yaptığı resmi açıklamada ortaya koydu.

Hamas Orta Doğu Dörtlüsü’nün şartlarını adaletsiz olarak görüyor ve ilan edildikleri 2006’dan bu yana reddediyor. Hamas’ın dış ilişkiler sorumlusu Usame Hamda 6 Ağustos’ta yayımlanan makalesinde Hamas’ın daha önce reddettiği bu şartları şimdi de kabullenmeye niyetli olmadığını vurguladı.

Son zamanlarda Türkiye de Hamas’ın diplomatik girişimlerinin çok uzağında değil. İki taraf 2006’dan bu yana yakın ilişkiler içinde ve Hamas liderleri Ankara’ya pek çok ziyaret gerçekleştirdi. Hatta Suriye ayaklanmasından sonra İran ve Suriye’yle arası açılan Hamas şu an Türkiye ve Katar’ı daha yakın müttefikler olarak görüyor olabilir. Nitekim Meşal liderliğindeki bir heyet 12 Ağustos’ta Türkiye’ye resmi bir ziyaret gerçekleştirerek Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Başbakan Ahmet Davutoğlu ile bir araya geldi.

Hamas’ın eski Enformasyon Bakanı Yusuf Rızka Ankara’daki görüşmelerin ayrıntılarını açıklamasa da Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Erdoğan, Hamas’ı terör örgütü kabul eden ülkelerin tutumlarını reddediyor ve yabancı ülkelere kendi siyasi pozisyonunu anlatıyor. Batı ülkelerinden bölgede istikrarın sağlanması için Hamas’la diyaloğa geçmesini istiyor. Suriye, Irak, Yemen ve Filistin’deki gelişmeler düşünüldüğünde Meşal’in Ankara ziyaretinin en önemli yönü zamanlamasıydı.”

Bu arada Türkiye Başbakanı’nın danışmanlarından Yasin Aktay da 17 Ağustos’ta Gazze merkezli El Risale gazetesine verdiği söyleşide Meşal’in Ankara’daki görüşmelerinin Hamas ve İsrail arasındaki ateşkes çabalarına odaklandığını ve bununla Gazze’ye yönelik ablukanın kaldırılmasının, Gazze halkının ihtiyaçlarının karşılanmasının amaçlandığını söyledi.

Hamas Türkiye ve İsrail’in ikili ilişkileri onarma niyetinde olduğunu görüyor. Bu bağlamda Gazze’deki ablukanın kaldırılmasını bu normalleşmenin koşulu olarak öne sürülmesini Ankara’dan isteyebilir. Hamas Türk dostlarının bunu geri çevirmeyeceğinden emin görünüyor. Eski İsrailli diplomat Alon Liel de 25 Haziran’daki analizinde bu yöndeki beklentisini dile getirmişti.

Meşal, BBC’ye 16 Ağustos’ta verdiği söyleşide ise Hamas’ın Gazze’ye yönelik ablukanın kaldırılması ve Filistinlilerin Kudüs’te yaşadığı mağduriyetlerin giderilmesi için Suudi Arabistan’la da bazı temaslar olduğunu söyledi.

Hamas Siyasi Büro üyelerinden Musa Ebu Marzuk, 4 Ağustos’ta hareketin internet sitesinde yayımlanan söyleşisinde Hamas’ın Suudi Arabistan’a 18 Temmuz’da gerçekleştirdiği ziyaretin amacına ulaştığını bildirerek ziyareti başarılı, diye niteledi.

İsminin açıklanmasını istemeyen kıdemli bir Hamas yetkilisi tarihi henüz netleşmese de Suudi Arabistan’a ikinci bir ziyaret hazırlığında olduklarını söyledi. Al-Monitor’a konuşan yetkili şöyle devam etti: “Bu ziyaretin amacı ilk ziyarette yapılan görüşmeleri sürdürmek olacak. Hazırlanmakta olan görüşme gündemi El Fetih ile Hamas arasında uzlaşının sağlanmasına ve Gazze halkının zor durumuna odaklanıyor.”

Suudi Arabistan’la ilişkilerin geliştirilmesi konusunda Hamas içinde görüş birliği var. Zira Arap diplomasisinin başını şu an Suudi Arabistan çekiyor. Ancak İran’ın öfkesi olası bir Hamas-Suudi Arabistan iş birliğinin önünde büyük bir engel olarak duruyor. Öyle ki İran, geçtiğimiz günlerde Kral Selman Bin Abdül Aziz El Suud’la görüşen Meşal’e tepki olarak Hamas’ın ağustosta yapmayı planladığı Tahran ziyaretini iptal etmişti.

İran’ın bu öfkesinin nedeni, Devrim Muhafızları’ndan bir yetkili ile Hamas temsilcileri arasında temmuz sonunda ismi açıklanmayan bir Arap başkentinde gerçekleştirilen görüşmede ortaya çıktı. İranlı yetkili Hamas’ın Suudi Arabistan ziyaretini protesto ederek Riyad’ın bunu Tahran’a karşı kullanmak istediğini söyledi. İran’a dört yıldır gitmeyen Meşal Suudi Arabistan’a onay alır almaz gitmişti. Bu ziyaret İran’ın 14 Temmuz’da imzaladığı nükleer anlaşmadan sonra gerçekleşti ve İranlı yetkiliye göre Suudi Arabistan bu anlaşmaya karşı çıkıyordu.

Hamas Siyasi Büro üyesi Halil El Hayya ise Al-Monitor’a şöyle dedi: “Hamas’ın İran’la ilişkileri devam ediyor ve hiçbir zaman kopmadı. Umarım Tahran İsrail işgaline karşı Filistin direnişine destek vermeye devam edecek.”

Al-Monitor’un Hamas’ın etkili kaynaklarından öğrendiğine göre Hamas yeni dış ziyaretler ve diplomatik temaslar planlıyor. Bunların bir kısmı basına açıklanacak, bir kısmı ise gizli tutulabilir.

Hamas son haftalarda gerçekleştirdiği siyasi ve diplomatik girişimlerle bölgesel ilişkilerindeki gerginlikleri aşmayı umuyor. Bu ilişkiler, bölgedeki siyasi gelişmeler ve istikrarsızlığa bağlı olarak değişen tutumlar nedeniyle yara almıştı. Ancak mevcut tablo Hamas’ın girişimlerinin başarılı olup olmayacağına dair birçok soru işaretine neden oluyor.

Hamas’ın yolu güllerle döşeli değil. Hamas’ın maruz kaldığı tecridi kırması, başta İsrail ve Filistin Yönetimi olmak üzere birçok tarafı memnun etmeyecek. Yine de Hamas engelleri aşma yolunda ciddi mesafe aldığına inanıyor. Bu da bölgesel ve uluslararası ilişkilerini onarmasına yardımcı olacak.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial