Ana içeriğe atla

Gazzeli kadınlar kendi işlerini kuruyor

Gazze Şeridi’nde nüfusun yaklaşık yarısı işsizken bu durumdan en çok etkilenen eğitimli genç kadınlar, iş kurmak için iş kuluçka merkezlerinden kredi ve destek alıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
gaza_startup.jpg

GAZZE ŞEHRİ, Gazze Şeridi — Gazze Şeridi’nde kadınlar arasındaki işsizlik oranı son 10 yılda artış gösterdi. İsrail’in Gazze’yi 2006’da ablukaya almasıyla kadınların iş bulması zorlaştı ve işsizlik oranında büyük artış oldu. Ancak Gazze İslam Üniversitesi’ndeki gibi iş kuluçka merkezleri, yenilikçi kadınların bağımsız projelerine destek oluyor ve onları teknoloji sektörü başta olmak üzere iş dünyasında ön saflara taşıyor.

25 yaşındaki Rana El Kirnavi, bilgisayar mühendisliği alanındaki yeteneğine rağmen işsiz kalacağı gerçeğini henüz üniversitedeyken kavramış. Yeteneklerine inanan Kirnavi, bir web geliştirme şirketi kurmak için kaynak aramaya başlamış. Neticede bu şirket Gazze’deki iş kuluçka merkezleri sayesinde gerçek olmuş.

Gazze İslam Üniversitesi’ne bağlı iş ve teknoloji merkezinin yarışmasını kazanan Kirnavi bugün Genius Soft isimli şirketin yöneticisi. Şirket, web geliştirme, programlama, akıllı telefon uygulamaları, çevrim içi veri ve araştırma gibi alanlarda faaliyet gösteriyor.

Kirnavi, bu tecrübesini Al-Monitor’a şöyle anlatıyor: “İslam Üniversitesi’nin iş kuluçka merkezi fikrimin finansmanında yardımcı oldu. Bugün projemizde altı kişi istihdam ediliyor, ihtiyaç olduğunda yarı zamanlı işler de sağlayabiliyoruz. Gazze Şeridi’ne uygulanan ablukaya bilişim teknolojisiyle meydan okuyoruz. Çünkü mühendislik becerileri ve yaratıcılığımız sayesinde Gazze dışında kurulu büyük şirketlere iş yapıyoruz, internet üzerinden özelleştirilmiş programlar ve tasarımlar üretiyoruz. Gazze’deki işsizlik nedeniyle zor bulunan sabit ücretli işlerden farklı olarak bu iş bize toplu ödemeler sağlıyor.”

Resmi istatistikler yok ancak Kirnavi gibi yaratıcı, yeni mezun yüzlerce Gazzeli kadın, fikirlerini iş projesine dönüştürmek için iş kuluçka merkezlerine başvuruyor.

Abluka yüzünden yaşanan iş sıkıntısı kadınları da erkekleri de etkiliyor. Filistin Merkezi İstatistik Bürosu’na göre 2014’ün dördüncü çeyreğinde Gazze Şeridi’ndeki genel işsizlik oranı yüzde 42,8 düzeyindeydi. En yüksek oran 20-24 yaş grubunda görüldü. 2014 genelinde en yüksek işsizlik oranı ise yüzde 47,1 ile 13 yıllık ortaöğrenimini tamamlamış kadınlar arasında kaydedildi.

Araştırmacı Basma Berhum, 2012’de iş ve teknoloji geliştirme merkezlerinin Gazze’deki işsizliğe etkisini inceleyen bir çalışma yapmış. Bu çalışmayla 2015’te İslam Üniversitesi’nde kalkınma ekonomisi dalında lisansüstü derece almış. Araştırmaya göre iş kuluçka merkezleri, başta kadınlar olmak üzere girişimcilere iş imkânı sağlayan başlıca araç işlevi görüyor. Zira kendi projelerini hayata geçirmek isteyen kadınlar maddi destek için erkeklere göre daha fazla başvuruyor.

Barhum’a göre Gazze’de beş iş kuluçka merkezi var. Bunların en önemlisi Dünya Bankası desteğiyle kurulan İslam Üniversitesi’ndeki merkez. Üniversiteye her yıl yaklaşık bin Gazzeli girişimci fikir sunuyor. Bunun dışında Gazze Şeridi’nde uluslararası kuruluşların son dönemde açtığı iş hızlandırma merkezleri de var. Bunlardan biri Mercy Corps tarafından açılan Gaza Sky Geeks hızlandırma merkezi.

Barhum çalışmasında İslam Üniversitesi’ndeki merkeze odaklanmış. Burada “kuluçkadan çıkan” projelerin yüzde 61’i teknoloji alanında, yüzde 41’i hizmet alanında, yüzde 11’i de sanayi alanında faaliyet gösteriyor. Oranların toplamda 100’ü aşmasının nedeni birçok projenin birden fazla alanı kapsaması.

Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Barhum şu bilgileri veriyor: “Teknolojik projelerin oranı artıyor. Çünkü bunlar genç insanların tasarım ve programcılık yeteneklerine dayanıyor. Yani sınır kapılarının açılmasına ya da abluka nedeniyle Gazze’ye giremeyen bazı mallara ihtiyaç duyulmuyor. Üniversitelerin kuluçkalarından çıkan katılımcı şirketler farklı alanlarda çalışıyor. Bunların yüzde 40’ı yerel düzeyde faaliyet gösteriyor. Yüzde 10’u bölgesel şirketler, yüzde 13’ü de uluslararası şirketler. (…) Şirketlerin yüzde 35’i birden fazla alanı kapsayan projelerde yer aldı.”

İslam Üniversitesi İş ve Teknoloji Kuluçka Merkezi Müdürü Muhammed Skayk da Al-Monitor’a şunları aktarıyor: “Kadın girişimcilerin projeleri kuluçka projelerinin yüzde 53’ünü oluşturuyor. Gençlerin çalışmaları arasında en başarılı onlar oldu. Kadın girişimciler, projeleri tamamlanana kadar kararlılığını koruyor ve bu nedenle genç erkeklere göre daha başarılı oluyor. Ekonomik ve siyasi durum nedeniyle hükümetin sunduğu iş imkânları sınırlı. Özel sektör ise oradaki işler daha zor olduğu için çoğunlukla erkekleri istihdam ediyor. Kuluçka merkezi 2002’den bu yana her yıl gelen binlerce fikir arasından 73 projeyi finanse etti. Her bir projeye 3 bin ila 10 bin dolar arasında kaynak sağlandı. Bu miktarlar, yenilikçi bir fikrin piyasada iş yapan bir projeye dönüşmesi için yeterli oldu.”

Kuluçka merkezlerinin ardından iş hızlandırma merkezleri devreye giriyor. İslam Üniversitesi, henüz böyle bir birim oluşturmuş değil. Mercy Corps tarafından 2013’te kurulan Gaza Sky Geeks, Gazzeli girişimcilerin projelerini hızlandırmak üzere kurulan ilk merkez oldu. Kuluçka merkezleri, proje fikrine 3 bin ila 10 bin dolar arasında maddi destek sağlarken hızlandırma merkezleri projeyi uluslararası ve bölgesel düzeyde tanıttıktan sonra daha fazla maddi destek sağlıyor.

İslam Üniversitesi’nin kuluçka merkezinde başlatılan projelerin çoğunu Gaza Sky Geeks devralıyor. Merkez bunun dışında özel sektörden ve farklı girişimcilerden gelen projelere de piyasaya güçlü giriş yapmaları için destek oluyor.

Gaza Sky Geeks program yöneticisi Said Hasan Al-Monitor’a şu bilgileri aktarıyor: “Hızlandırma merkezi son birkaç yılda dört yeni projeye 30 bin dolarlık kaynak sağladı. Hızlandırma merkezinin bir diğer işlevi projeleri uluslararası yatırımcı ağlarında tanıtmaya odaklanıyor. Hızlandırma merkezine katılanların yüzde 50’si kadın. Finansman alan projelerin yüzde 25’i de genç kadınlar tarafından yönetiliyor.”

Kirnavi’nin Gaza Sky Geeks’e yaptığı ilk başvuru reddedilmiş. Sonra tekrar mülakatlara girmiş ve şimdi sonucu bekliyor.

Hızlandırma merkezinden finansman alan ilk kadın ise “Wasselni” (Beni Oraya Götür) isimli projesiyle 25 yaşındaki Meryem Utayvi oldu. Proje, bir mobil telefon uygulaması ve web sitesi üzerinden kullanıcılara ulaşım aracı paylaşma ve taksi çağırma imkânı sunuyor. Araç paylaşma uygulaması Gazze dışında Kahire ve Amman gibi şehirlerde de kullanılabiliyor.

Utayvi, BAE’nin Zayed Üniversitesi tarafından düzenlenen yarışmada Arap dünyasının en başarılı 25 yeni girişimcisinden biri seçilerek teknolojide Gazze’den uluslararası alana adım atan ilk yenilikçi oldu.

More from Hana Salah

Recommended Articles