Ana içeriğe atla

Türkiye’de “yabancı yatırım” profili

Türkiye’de son 60 yılda kurulan yabancı şirket sayısı 41 bine çıktı. 14 bin şirket “toptan ve perakende ticaret” , 6 bin 619 şirket “gayrimenkul kiralama”, 5 bin 652 şirket ise “imalat” yapıyor. Almanlar, geçen yıl “sermaye girişinde” birinciliği Hollanda’ya kaptırsa da şirket sayısında hala önde.
Employees work at the assembly line of a Karsan automotive  factory in Bursa February 17, 2011. Turkish automotive company Karsan began production after it signed a strategic partnership deal with Italian bus builder BredaMenarinibus to manufacture Italian company's buses in its Akcalar plant in Bursa. REUTERS/Murad Sezer (TURKEYTRANSPORT - Tags: TRANSPORT BUSINESS) - RTR2IPVU

Ekonomi Bakanlığı “Uluslararası Doğrudan Yatırım Verilerini” içeren 22 sayfalık kapsamlı bir rapor yayınladı. O raporu inceleyerek Türkiye’deki yabancı yatırımların profilini çıkardık. Önce 1954 yılından 2014 yılı Ekim ayı sonuna kadar geçen süredeki tabloya bakalım:

Türkiye’de son 60 yılda kurulan ve halen faaliyette bulunan uluslararası sermayeli şirketlerin toplam sayısı 41 bin 131’e çıktı. Bunların 6 bin 257’si yabancıların ortak olduğu yerli şirketlerden oluşuyor.

Yabancılar 14 bin 371 şirketle en fazla “toptan ve perakende ticaret” sektöründe faaliyet gösteriyor. İkinci sıradaki “gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri” alanında 6 bin 619 yabancı şirket var. Üçüncü sırada 5 bin 652 şirketle “imalat sanayi” geliyor. Yabancıların imalatı “kimyasal maddeler” başta olmak üzere “gıda maddeleri, içecek, tütün ve tekstil ürünlerinden” oluşuyor.

Yabancı şirketlerin 19 bin 228’i Avrupa Birliği ülkelerine ait. AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinin Türkiye’de faaliyet gösteren şirket sayıları toplamı 4 bin 328.

Yakın ve Orta Doğu ülkelerinin 10 bin 968 şirketi var. Çin ve Güney Kore ve diğer Asya ülkelerinin şirket sayısı 2 bin 989.

Türkiye’de en çok yatırım yapan ülkeler ise şöyle: Almanya 5 bin 991 şirketle birinci sırada. İngiltere toplam 2 bin 760 şirketle ikinci, Hollanda 2 bin 428 şirketle üçüncü sırada. ABD’li yatırımcıların toplam şirket sayısı 1500’e ulaşırken, İtalya toplam 1198 şirketle ABD’nin hemen arkasında yer alıyor.

İlgi alanında değişim

Yabancıların 2014 yatırımlarına bakıldığında “sıra dışı” bir durum görülüyor. Örneğin son 60 yıllık yatırımlarda üçüncü sırada yer alan “imalat sanayi” yatırımları, geçen yıl birinci sıraya yükselmiş. Daha önce ilk 3’te bulunmayan “mali aracı kuruluş faaliyetleri” ikinci sıraya, elektrik, gaz ve su yatırımları üçüncü sıraya yükselmiş.

Geçen yıl yatırım oranı da düşük. 2013’te 13 milyar dolara yaklaşan yatırım, 2014’ün 10 aylık döneminde 9 milyar 794 milyon dolarda kaldı. Üstelik yatırımların 3 milyar 509 milyon doları “gayrimenkul alımı” gibi üretken olmayan bir alanda. Mal ve hizmet üreten yatırımların tutarı 6 milyar 285 milyon dolar oldu. Bu paranın 2 milyar 308 milyon doları “imalat” sanayine gitmiş. Detaylara bakıldığında yabancıların geçen yıl; gıda ürünleri, içecek ve tütün, tekstil ürünleri, kimyasal madde, makine ve teçhizat, elektrikli optik aletler, motorlu kara taşıtları ve römork imalatına yöneldiği görülüyor. İkinci büyük dış yatırım 1 milyar 335 milyon dolarla mali aracı kuruluş faaliyetlerinde. Üçüncü sırada 1 milyar 055 milyon dolarla elektrik, gaz ve su alanındaki yatırımlar var.

Yatırım liginde değişiklikler

Geçen yıl yatırımcı ülke liginde değişiklikler oldu. 2013 yılının Ocak-Ekim döneminde en çok yatırım 1 milyar 756 milyon dolarla Almanya’dan gelirken, 2014’ün aynı döneminde Almanya’nın yatırımları 448 milyon dolarla 6. sıraya geriledi. Buna karşılık 2013 yılının 10 aylık döneminde 826 milyon dolarlık yatırım yapan Hollanda, geçen yıl 1 milyar 937 milyon dolarlık yatırımla birinci sıraya yükseldi.

İngiltere 2013 yılının 10 aylık döneminde 122 milyon dolarlık yatırımla yetinirken, 2014 yılında büyük bir sıçrama ile 852 milyon dolara ulaşarak Hollanda’nın ardından ikinci sıraya yerleşti. İtalya 113 milyon dolarlık yatırımını 465 milyon dolara çıkarıp üçüncü sırada.

Geçen yıl Avusturya’dan gelen yatırımın 654 milyon dolardan 46 milyon dolara, ABD yatırımının 307 milyon dolardan 164 milyon dolara, Fransa’nın ise 201 milyon dolardan 99 milyon dolara gerilediği görülüyor. Diğer AB ülkelerinin yatırımları 829 milyon dolardan 439 milyon dolara düştü.

Asya ülkelerinden Türkiye’ye yatırım girişi de azaldı. 2013 yılının 10 aylık döneminde 2 milyar 294 milyon dolar olan doğrudan yatırımlar, geçen yıl aynı dönemde 1 milyar 381 milyon dolara düştü. Körfez ülkelerinin Türkiye’ye yatırımı ise 1 milyar 26 milyon dolardan 400 milyon dolara geriledi.

Yatırımcı güvensiz

Geçen yıl yatırımların bir önceki yılın altında gerçekleşmesi Türkiye’de demokrasi ve hukuk alanında oluşan güvensiz ortamın Avrupa Birliği ülkeleri başta olmak üzere yatırımcıları ürküttüğünü gösteriyor. Buna rağmen AB hala Türkiye’deki dış yatırımların yüzde 62’sini gerçekleştiriyor. Türkiye ile AB arasındaki ekonomik entegrasyon oldukça güçlü. Dolayısıyla Türkiye’nin Avrupa’dan “hukuk, demokrasi ve özgürlükler” alanında gelen eleştirileri göz ardı etme, küçümseme, meydan okuma lüksü yok. Çünkü Avrupa standartları sadece yabancı mal ve hizmetlerin kalitesini yükseltmekle sağlanmıyor!

Ülkelerin şirket sayıları

Almanların geçen yıl “sermaye girişi” bakımından birinci sırayı Hollanda’ya kaptırması sıra dışı bir gelişme olarak not edilse de, şirket sayısı bakımından yine birinci sırada olduğu görülüyor.

Geçen yıl Türkiye’de 3 bin 594 uluslararası sermayeli şirket kurulmuş. Bunun 1015’i AB’ye üye olan veya olmayan Avrupa ülkelerine ait. Almanlar 293 şirketle birinci sırada. İngilizler 111 şirketle ikinci, sermaye girişinde birinci olan Hollandalılar ise 109 şirketle üçüncü sırada.

Merkez İstanbul

Yabancı şirketlerin yarısından fazlası İstanbul’da faaliyet gösteriyor. 24 bin 489 şirketle birinci sırada yer alan İstanbul’u 4 bin 365 şirketle Antalya, 2 bin 462 şirketle Ankara izliyor. İzmir 2 bin 089 şirketle dördüncü, Muğla 1531 şirketle beşinci sırada.

Özetle Türkiye on binlerce yabancı şirket faaliyet gösteriyor. Ama dış yatırımlar hala 2006 ve 2007 yıllarındaki 20-22 milyar dolar seviyelerinin çok uzağında. Hükümetin “güven” sorununu sorgulaması gerekiyor.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial