Ana içeriğe atla

Doğal gazda tüm hatlar Türkiye'ye çıkıyor

Kuzey Irak doğalgazı 2017’de, Azeri̇ doğalgazı 2018’de Türki̇ye’ye ulaşacak. İran, Rusya ve İsrai̇l de Türki̇ye üzeri̇nden Avrupa’ya doğalgaz satmak i̇sti̇yor.
A worker checks the valve gears in a natural gas control centre of Turkey's Petroleum and Pipeline Corporation, 35 km (22 miles) west of Ankara, February 14, 2012. REUTERS/Umit Bektas (TURKEY - Tags: BUSINESS ENERGY) - RTR2XU2U

Türkiye’yi “doğalgaz köprüsü” haline getirecek projelerin sayısı artıyor. Azerbaycan, Türkmenistan, Irak ve İran’ın yanı sıra İsrail ve Rusya’nın Avrupa’ya Türkiye üzerinden doğalgaz satması gündemde.

Türkiye yıllık 50 milyar metreküp civarındaki ihtiyacı ile büyük bir tüketici. Doğalgaza bağımlı olan Avrupa ülkeleri de ihtiyaçlarını karşılamak için Rusya’ya alternatif kaynaklar arıyor. Tüketicilerin gözü Orta Doğu ve Kafkasya’da zengin doğalgaz rezervlerine dikilmiş durumda. Üretici ülkeler de Avrupa pazarına ulaşmanın arayışı içerisinde. Arz ve talebin güçlü olduğu doğalgaz pazarındaki birçok projede Türkiye’nin ismi öne çıkıyor. Çünkü coğrafi olarak Kafkasya, Ortadoğu ve Avrupa arasında köprü konumunda olan Türkiye, doğalgaz kaynaklarının arz-talebini karşılamada en kestirme yol.

Peki projelerin gerçekleşme olasılığı nedir ve hangi proje ne aşamada?

Nabucco Projesi ciddi bir heyecan yaratmış, ülkeler arası anlaşmalar imzalanmıştı. Ancak doğalgaz temininde sıkıntı yaşandı. Rusya bu hatta gaz vermeyeceğini açıkladı ve alternatif olarak Bulgaristan üzerinden Avrupa’ya ulaşacak Güney Akım projesini gündeme getirdi. Güney Akım, Nabucco’nun ölü doğmasına neden oldu. Fakat Rusya ile Ukrayna arasındaki gerilim bütün planları bozdu. Avrupa ve ABD Rusya’ya ambargo uygulamaya başladı. AB üyesi olan Bulgaristan da Güney Akım’ın geçişine izin vermedi. Oysa Bulgaristan Rus gazının Avrupa’ya dağıtımı için kritik bir köprü konumundaydı. Karadeniz’den Bulgaristan’a uzanacak bir boru hattı ile Rus gazı Avrupa’ya akacaktı.

 Bulgaristan izin vermeyince, Rusya Devlet Başkanı Putin, Türkiye ziyaretinde sürpriz bir açıklama yaptı: Güney Akım projesinin iptal edildiğini, onun yerine Karadeniz’den Türkiye’ye uzanan yılda 63 milyar metreküp kapasiteli yeni bir hat inşa edileceğini bildirdi. Gelecek gazın 14 milyar metreküpü Türkiye’de tüketilecek, 49 milyar metreküpü Avrupa’ya satılacak. Bu hattın halen Rusya ile Türkiye arasında var olan 16 milyar metreküp kapasiteli Mavi Akım projesine paralel olacağı belirtildi. 

Karar Türkiye için de sürpriz oldu. Hattın inşası konusunda hukuki altyapı çalışmalarına başlandı. Gazprom Sözcüsü Sergey Kupriyanov, Türkiye üzerinden geçecek yeni boru hattı için “Gazprom Russkaya” isimli bir şirket kuracaklarını açıkladı. 

Rus doğalgazının Türkiye’ye gelip-gelmeyeceği konusu henüz “proje” aşamasında olduğu için şimdilik kesin bir şey söylemek zor.

Ancak Türkiye üzerinden geçmesi kesin olan projeler var. Bunların başında Azerbaycan doğalgazını Avrupa’ya ulaştıracak TANAP projesi geliyor. Azerbaycan’dan Türkiye sınırına kadar gelecek boru hattının inşasına Eylül ayında başlanmıştı. Türkiye sınırları içerisindeki hattın temeli de 18 Mart 2015’te atılacak. 

2018 yılından itibaren bu hattan yılda 18 milyar metreküp doğalgaz akımı olacak. Beş yıl içerisinde kapasite 31 milyar metreküpe çıkarılacak.

İran TANAP hattı üzerinden Avrupa’ya doğalgaz satabileceğini bildirmişti.

Türkmen gazının da bu hatta bağlanabileceği konuşuluyor. Şu anda Türkmen gazı İran üzerinden dolaylı olarak Türkiye’ye ulaşıyor. Türkiye’deki tüketimin yüzde 20’sini karşılayan İran, Türkmenistan’dan ucuza aldığı gazı, üzerine kar payı ekleyerek satıyor. 

Türkmenistan, İran barikatını aşarak, Azerbaycan üzerinden Türkiye’ye ve Avrupa’ya ulaşmak istiyor. Türkiye-Azerbaycan ve Türkmenistan arasında görüşmeler devam ediyor. 

Geçen hafta yapılan bir açıklama, Irak doğalgazının Azeri gazından önce Türkiye’ye geleceğini gösterdi. Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetimi İmar ve Kalkınma Bakanı Derbas Resul, Türkiye ile 50 yıllık gaz ve petrol anlaşması yapıldığını belirterek “Tüm süreçler Irak anayasasına uygun işliyor. 2017’ye kadar gazın getirilmesi öngörülüyor. Bizim iç tüketimimizde fazlalık olduğu için bunu Türkiye’ye verebiliriz” dedi. Irak gazının İran gazından yüzde 50 ucuz olması bekleniyor. Irak’tan 20-30 milyar metreküp arası gaz gelebileceğine dikkat çekiliyor.

İsrail doğalgazına gelince, iki ülke arasında tansiyon bir türlü düşmüyor. Ama enerji bürokrasisi ve diplomasi devrede. İsrail’den Türkiye’ye uzanacak doğalgaz boru hattının ilişkileri normalleştirmeye de katkı sağlaması bekleniyor.

Nisan ayında Milliyet gazetesinde yayınlanan bir haber-analizde İsrail-Türkiye doğalgaz boru hattının 2015’te döşenebileceği belirtiliyordu:

 “Reuters, Türkiye ve İsrail arasında deniz altından geçen 2.2 milyar dolara mal olacak bir boru hattı planlandığını ve bunun 10 milyar metreküp doğalgaz taşıyabileceğini yazdı. Türkiye 2023 itibariyle Avrupa’nın en büyük enerji tüketicilerinden biri haline gelecek. Reuters’a bilgi veren bir Türk enerji yetkilisi, boru hattı inşasına 2015 yılının ikinci yarısında başlanabileceğini söyledi. Türkiye ve İsrail arasında 25 senelik bir gaz anlaşmasının iki ülke ilişkilerini yakınlaştıracağı düşünülüyor.” 

Doğu Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ata Altun da “İsrail, Doğu Akdeniz’de bulduğu doğalgazı Türkiye üzerinden borularla göndermesinin daha ekonomik olduğunu anladı” dedi. Altun, İsrail’in Leviathan sahasından çıkarmayı planladığı 16 milyar metreküp doğalgazın 6 milyar metreküpünü Filistin ve Ürdün’e, 9 milyar metreküpü de Türkiye ve Avrupa’ya satmak istediğini bildirdi.

İsrail doğalgazının Türkiye’ye getirilmesi konusunda büyük bir Türk şirketinin Tel Aviv’de görüşmeler yaptığı konusunda da bilgiler var. 

Özetle; önümüzdeki 3-4 yıl içerisinde Türkiye’nin “köprü” konumu iyice belirginleşecek.Irak ve Azerbaycan doğalgazı Türkiye üzerinden Avrupa’ya akmaya başlayacak. Rusya ve İsrail projeleri de gerçekleşirse Avrupa’nın doğalgaz ihtiyacı önemli ölçüde Türkiye üzerinden geçecek boru hatlarından karşılanacak…

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial