Ana içeriğe atla

Suriye rejimi asker kaçaklarının peşinde

Rejim kontrolündeki bölgelerde gençlerin askerlikten kaçmasını önlemeye çalışan Suriye rejimi sert tedbirler uyguluyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
TO GO WITH AFP STORY BY SAMMY KETZ
A Syrian man walks past a wall bearing the portraits of soldiers from the city of Tartus, who died during the Syrian conflict, in the city northwest of Damascus on May 18, 2014. Tartus has itself largely escaped the conflict in Syria, but posters of its sons killed fighting for the regime elsewhere in the country line the western city's main road. AFP PHOTO/JOSEPH EID        (Photo credit should read JOSEPH EID/AFP/Getty Images)

TARTUS, Suriye — Suriye çapında devam eden kanlı çatışmalara rağmen rejim kontrolündeki bölgelerde pek çok genç erkek son üç yıldır askerlik hizmetinden kaçmayı başardı. Ancak Suriye makamları, kasımın başında uygulamaya koyduğu yeni tedbirlerle kaçmayı neredeyse imkânsız hâle getirdi. Tabii eğer söz konusu erkekler yurt dışına kaçmazsa ki bu da uygulanması kolay bir seçenek değil.

Rejim bölgelerinin her köşesinde harekete geçen, kamusal alanlarda baskınlar düzenleyen Suriye makamları asker kaçaklarının izini sürüyor.

Muhammed takma ismiyle anacağımız 33 yaşındaki bir asker kaçağı, kasım başındaki sert denetimlerin ardından Tartus’ta sokakta dolaşmaktan korktuğunu söylüyor. Muhammed şunları anlatıyor: “Şehrin her yerine jandarma geldi ve kafelere, sanayi bölgesindeki atölyelere, askere çağrılan erkeklerin evlerine baskınlar düzenledi. Kontrol noktalarındaki görevliler, yedek kuvvetlere çağrılanların listesinde adı bulunan erkeklerin kimliklerine toplu taşıma araçlarında el koydu. Benim de bir sene önce yedek kuvvet hizmeti için teslim olmam gerekiyordu ama bu son tedbirler devreye girene kadar normal bir hayat sürdüm. Önce insanların abarttığını, anlatılanların dedikodudan ibaret olduğunu sandım. Ama sonra bir arkadaşım, dizüstü bilgisayarla gelen jandarma görevlilerinin küçük bir kafeye nasıl baskın düzenlediğini anlattı. İçeri girip kapıları kapatmışlar ve orada bulunan tüm erkeklerin kimliklerini toplamışlar. İsimleri bilgisayardaki listede görünen üç genç erkeği derdest edip götürmüşler. Sadece telefonla ailelerine haber vermelerine izin vermişler.”

Tartus’ta böyle bir olay görülmüş değildi. Ancak genç erkeklere yönelik bu av çok geçmeden hafifler gibi oldu. Muhammed şöyle devam etti: “Baskınların kasım ortasında son bulduğu doğru. Ama şehir içi ve şehir dışındaki kontrol noktalarında denetimler devam ediyor. Ayrıca baskınlar da her an yeniden başlayabilir. Durum oldukça ürkütücü bir hâl aldı.”

Tartus’un doğu kırsalındaki bir köye giden Al-Monitor muhabirinin bindiği otobüs birkaç kontrol noktasından geçti. Bunların birinde jandarma, tüm yolcuların kimliklerini ve askerlik hizmet belgelerini kontrol etti. 19 yaşındaki bir yolcu askerlik hizmet belgesinin yanında olmadığını söyledi. Askerliğinin eğitim nedeniyle tecil edildiğini söylese de jandarma tarafından gözaltına alındı. Bir yakını belgeyi getirene dek tutulacağı söylendi. Araç genci orada bırakıp yoluna devam etti. Gözleri dolan genç, askerliğinin tecil edildiğini kanıtlayamazsa hemen askere alınabileceğini biliyordu.

Al-Monitor muhabiri köye ulaşınca asker kaçağı bir kişiyle görüştü. Güvenlik sebebiyle köyün ve kendi isminin gizli kalmasını rica eden bu kişi şunları anlattı: “Birkaç aydır peşimdeler. Yurt dışına çıkamadım, savaş bitene kadar da çıkamam herhalde. Eskiden taşrada yaşamak ve ortalıkta fazla görünmemek işe yarıyordu. Bugün köyden dahi çıkamıyorum. Jandarma baskın yapar diye gözümü evimizin toprak yolundan ayırmıyorum. Ne yapacağımı bilmiyorum.”

Madem asker kaçaklarının listesi jandarmada var niçin hâlâ askerlik hizmet belgesi soruluyor? Bu soruya aynı kişi şu yanıtı veriyor: “Bazı işlemler birkaç ay sürdüğü için asker kaçaklarının isimleri hemen açıklanmıyor. O yüzden jandarma hizmet belgelerine bakıyor. Zira bu belgelerin üzerinde askerliğin hangi tarihe kadar tecil edildiği yazıyor. Kontrol noktasında belgesine baktıkları bir adamı, tecil tarihi bir hafta önce doldu diye yaka paça alıp doğrudan askere götürdüler.”

Bölgenin dağlık, bol ağaçlı yapısı kaçakların saklanmasına ve baskınlardan kurtulmasına yardımcı oluyor. Yine de askerlik çağında olanların hayatı oldukça zorlaşmış durumda. Köyde görüştüğümüz kişi “Kendi köyümde kıskaçtayım. Kendi evimde bile kıskaca alınabilirim. Sonunda da pekâlâ gönüllü olarak askere gidebilirim. Zira ailem beni maddi olarak desteklemeye çok fazla dayanamaz.” diyor.

Zorunlu askerliğini yapmış olan ancak yedek kuvvetler için üst yaş sınırı olan 42’den genç erkekler de aynı korkuyu yaşıyor. Genel uygulamaya göre bu kişilerin evine bildirim yapılıyor ve belli bir süre içinde yedek kuvvetlere katılmaları isteniyor. Bu süre de çağrılanlara saklanma ve kaçma imkânı veriyor. Ama her zaman değil.

Evinin küçük bahçesinde çalışan 33 yaşındaki bir başka köylü adının gizli kalmasıyla şunları anlatıyor: “Zorunlu askerliğimi dokuz sene önce tamamladım. Yedek kuvvetlere alınacak olsam mutlaka önceden haber verilir diye düşünüyordum. Gel gör ki bir arkadaşım kontrol noktasında tutuklanıp cepheye gönderildi. Yedek kuvvetlere alınmak için aranıyormuş. Ama kendisine asla bildirim yapılmadı. Bu nedenle ben de arananlar listesinde olmasam da kontrol noktalarından mümkün oldukça uzak durmaya çalışıyorum.”

Tartus bu olayların yaşandığı tek bölge değil. Rejimin kontrolünü sıkılaştırdığı Şam ve Lazkiye gibi bölgelerde de benzer tedbirler uygulanıyor. Birçok ülke Suriye vatandaşları için vize prosedürünü zorlaştırırken ülkeden çıkmak son derece güçleşmiş durumda. Lübnan hükümeti geçen yaz uygulamaya koyduğu tedbirlerle yerinden edilmiş Suriyelilerin Lübnan’a girişini engellemeye başladı. Tartus’tan Türkiye’nin Mersin limanına giden feribotlar da durduruldu. Bunun neticesinde kaçmak için parası ve yurt dışında bağlantısı olmayan Suriyeli erkekler, kımıldayamaz hâle geliyor ve askere alınıp cephede ölme sırasının kendilerine gelmesini bekliyor.

More from A correspondent in Damascus