Ana içeriğe atla

Musul’un işgalinden sonra İran Irak pazarına hâkim oluyor

Militanların Musul’u ele geçirmesinin ardından Türkiye ve Suriye pazarlarına kapılar kapanınca tüketici fiyatları yükseldi. Ancak İran’dan ithalatın artması, açıkları kapatabilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Residents shop at a market in the city of Mosul, June 24, 2014. U.S. Secretary of State John Kerry urged leaders of Iraq's autonomous Kurdish region on Tuesday to stand with Baghdad in the face of a Sunni insurgent onslaught that threatens to dismember the country. Picture taken June 24, 2014. REUTERS/Stringer (IRAQ - Tags: CIVIL UNREST POLITICS CONFLICT BUSINESS SOCIETY) - RTR3VNJC

Irak’ın Musul şehri, aralarında İslam Devleti (İD) ve anayasayla yasaklanan Baas Partisi’nin olduğu silahlı grupların eline geçince, kapanan yollar ve sınır kapıları yakınlarında süren çatışmalar ticari mal akışını engelledi ve bunun sonucunda gıda fiyatları önemli ölçüde yükseldi.

Irak sadece iki deniz güzergâhına sahip: Um Kasr ve Kor El Zübeyir limanları. Ülkenin  sınır kapıları ise şöyle: Ürdün ile Trebil, Suriye ile El Velid, El Kaim ve Rabia, Türkiye ile İbrahim Halil (Habur), İran ile Mündiriye, Suudi Arabistan ile Arar ve Kuveyt ile Safvan.

Irak pazarları, mal tedariki için sınır kapılarına, özellikle Türkiye, Suriye ve İran kapılarına bağımlı durumda. Musul’un işgali, Türkiye ile İbrahim Halil sınır kapısına erişimi zorlaştırdı. Bu, sınırdan Bağdat ve başka vilayetlere ulaşmak için güvenli yolların kalmadığı anlamına geliyor.

Rabia kapısı ise yakın zamanda merkezi hükümetin kontrolünden çıktı ve Kürt güçlerinin eline geçti. Gerçi Musul’un işgalinden önce bile bu sınır kapısı tüccarlar tarafından tercih edilmiyordu.

Irak’ı Ürdün ve Suriye’ye bağlayan Anbar vilayetindeki üç sınır kapısı da Irak güvenlik güçlerinin Anbar’da teröre karşı büyük çaplı bir askeri operasyon başlattığı aralık 2013’ten bu yana işlevsiz sayılır.

Kritik bir şekilde, İran sınırındaki Mündiriye kapısı Sünni militanların eline geçmedi. Çünkü bu kapı, çoğunluğu Şii olan Vasit vilayetinde yer alıyor. Dahası İran hükümeti, mal akışını kolaylaştırmak için iki yeni sınır kapısı açtı. Bakanlar Kurulu’nun yaptığı açıklamaya göre Irak hükümeti, ithalatın akışını hızlandırmak için bu kapılarda mal giriş prosedürlerini kolaylaştırdı. Şu anda hükümet, sınır noktalarında tesadüfi örnek almadan denetim şirketleri tarafından verilen menşei şahadetnamelerini kabul ediyor.

Irak’la Türkiye arasındaki ticaret hacmi, 2013’te 12 milyar dolara ulaşmıştı. Ancak 2 Temmuz’da Türkiye İhracatçılar Meclisi, Irak’a ihracatın yüzde 21 oranında düştüğünü, ikinci sıradan üçüncü sıraya gerileyerek İngiltere’nin arkasında kaldığını belirtti.

Bağdat’ın en büyük toptancı çarşısı Cemila’da tüccarlar, bozulan güvenlik durumunun onları büyük maddi zararlara soktuğundan şikâyet ediyor.

Süt ürünleri satan Hacı Yaser Hali “Nakliyatın çok masraflı olması nedeniyle fiyatları artırmak zorunda kalıyoruz.’’ diye anlatıyor.

Hali, ürünlerini Bağdat’a ulaştırmak için simdi daha uzun bir yol kullanmak zorunda ve bu da her bir nakliye aracının ücretini ikiye katlayarak 2 bin 500 dolardan 5 bin dolara çıkarıyor. Hali’nin araçları hâlâ İbrahim Halil’den geçebiliyor. Fakat Irak Kürdistanı ve İran’a komşu olan Badra ilçesi üzerinden gidiyor. Hali, “Güvenlik krizi ticari faaliyetlere zarar veriyor ve tüccarları fiyatları yükseltmeye zorluyor.’’ diyor.

Irak’ta toptancı çarşılarının yıllardır özel mümessillik sistemi ile çalıştığı biliniyor. Hali “İran’dan mal ithal edemiyorum. İran şirketlerinin burada temsilcileri var.’’ diyor.

Cemila bölgesinde İran şirketlerinin bayileri, nakliye işleri olumsuz etkilenmediği için mallarla dolup taşıyor. Başka ülkelerden mal ithal etmek zorlaştığı için bu şirketlerin ticaret hacmi de artıyor.

Ayrıca kimi vilayetlerde bazı gruplar, Türkiye ve Suudi Arabistan’ın Irak’taki terörü desteklediği gerekçesiyle bu iki ülkenin mallarını boykot ediyor. 

Irak Planlama Bakanlığı Sözcüsü Abdul Zehra El Hindavi, Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Musul krizinden sonra İran mallarına talep kesinlikle arttı (…)  Talepte ve ticaret hacmindeki artış Irak’ı, İran’la yeni sınır kapıları açmaya yöneltti.’’

Ancak Hindavi’ye göre, Planlama Bakanlığı’nda iki ülkenin mevcut ticaret hacmine ilişkin istatistiksel veriler yok.

Hindavi, şöyle devam ediyor: “Anbar’da güvenlik krizinin kötüleşmesiyle birlikte Irak, Suriye ve Ürdün arasındaki mal taşımacılığı olumsuz etkilendi ve İran, Irak’ın en önemli ticaret kaynağı hâline geldi.’’

Irak ve İran arasındaki ticaret hacmi, 2013 yılında yaklaşık 12 milyar dolara ulaştı. Bu yıl 15 milyar doları aşması bekleniyor. Eğer Bağdat’taki yerel yönetim, güney vilayetlerinin izinden gider ve Suudi Arabistan ile Türkiye’den mal ithalatını boykot ederse, Irak ile İran arasındaki ticaret, hiç beklenmedik yeni seviyelere sıçrayabilir.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial