Ana içeriğe atla

Humus’tan ne öğrenebiliriz?

Cenevre sürecinin çöküşü ve Suriye yönetiminin ayakta kalma gücü düşünülürse, bölgesel ateşkesler savaşın gidişatında yeni bir yönelim olabilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
ATTENTION EDITORS - VISUAL COVERAGE OF SCENES OF INJURY OR DEATH 

People carry a wounded woman after an accidental explosion caused by leftover ordnance at Bustan al-Diwan, in old Homs City, May 10, 2014. Hundreds of residents return to Homs, after rebels left the city. REUTERS/Khaled al-Hariri (SYRIA - Tags: POLITICS CONFLICT CIVIL UNREST TPX IMAGES OF THE DAY) TEMPLATE OUT - RTR3OKXD

Cumhuriyetçi Senatör John McCain, Julian Pecquet’e bu hafta verdiği demeçte isyancı güçlerin, Suriye hükümet kuvvetlerince kuşatılan “Eski Humus” bölgesinden anlaşma sonucu çıkmasını Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad için “büyük bir zafer” olarak niteledi.

Olay bu şekilde görülebileceği gibi, bir diğer açıdan da acımasız bir kuşatmadan nihayet kurtulan Humus halkı için zafer olarak görülebilir. Bu gelişme aynı zamanda, çatışma bölgelerindeki Suriyelilere nefes aldırmak için gerekli olan kademeli, meşakkatli, bölge bazlı diplomasi için de bir model olabilir, özellikle de Cenevre sürecinin çöktüğü düşünülürse.

Suriye savaşında bugüne dek ölenlerin sayısı 150 bin olarak tahmin edilirken, 2 milyon 800 bin insan da mülteci durumuna düştü, 6 buçuk milyon kişi yerinden edildi. Bu arada 3 buçuk milyon insan, yardımın ulaşamadığı veya engellerle karşılaştığı bölgelerde yaşarken, 240 bin kişi de kuşatma altında bulunuyor.

Yani, insani durum bilançosuna bakacak olursak BM, Suriyeli yetkililer, muhalefet liderleri ile Rus ve İranlı diplomatların yürüttüğü yoğun temaslar sayesinde bu rakamların bir kısmı, Humus’taki gelişmelerle bir nebze aşağı çekildi. Ayrıca Humus’a ilişkin müzakereler, isyancıların ablukaya aldığı Şii kasabaları Nubl ve Zahra’ya da yardım malzemesinin gitmesini sağladı.

Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Merkezi’nin (OCHA) operasyonlar direktörü John Ging – ki kendisi uluslararası toplumun Suriye’deki krizle daha fazla ilgilenmesi için sürekli çaba sarf ediyor -- 9 Mayıs’ta şöyle dedi: “Hükümet ile muhalefet arasında şahit olduğunuz bu anlaşmalar, nelerin yapılabileceğinin kanıtıdır.”

Halep’ten bildiren Francesca Borri, Esad’ı devirmeye yeminli olsalar da bitkin düşen isyancıların Humus örneğini savaştan çıkış için olası bir model olarak gördüğünü aktarıyor.

Savaşın pençesindeki Halep’te hayatın ürkütücü ve rahatsız edici bir sıradanlık kazandığını anlatan Borri, şöyle yazıyor: “Halep bugün işte böyle. Savaş burada o denli olağan ve tanıdık bir hâl almış ki sokağın bir tarafındaki çöp bidonları cephe hattı çizgisini belirlerken, diğer taraftakiler doğaçlama bir futbol maçında kale olarak kullanılıyor. Keskin nişancıların mesaileri var. Sabahları, ellerinde kahveyle yerlerine gidiyorlar ve sanki işe gidermişçesine arabalarını ana kapının önünde park ediyorlar. Savaşın gidişatı değişirken cephe hatları şimdi Halep’in en güvenli bölgeleri. Zira siviller artık ‘istenmeyen zayiat’ değil, hedefin ta kendisi.”

Bölgesel ateşkeslere şubat ayında değinen Edward Dark, muhalif gruplara verilen desteğin artırılması hâlinde bu yönelimin tehlikeye atılabileceğini belirtmişti.

Öte yandan, Julian Pecquet’in de bildirdiği gibi Suriye Muhalefet Koalisyonu Başkanı Ahmed Carba, üst düzey ABD yetkilileriyle görüşmek üzere Washington’da bulunuyor. Carba’nın görüşeceği isimler arasında Dışişleri Bakanı John Kerry ve Senato Dış İlişkiler Komitesi’nin Demokrat Başkanı Robert Menendez ile kıdemli Cumhuriyetçi üyesi Bob Corker yer alıyor.

Carba, başta uçaksavar silahlar olmak üzere ABD’den daha fazla askeri yardım arayışında. Koalisyonun inancına göre uçaksavar silahlar, Suriye yönetimi üzerindeki baskıyı o denli artırır ki Rusya ile İran, Esad’a destek vermekten vazgeçer ve ordudan yeni subayların kaçışı tetiklenir.

Carba’nın kıdemli danışmanlarından Rima Allaf, Al-Monitor’a verdiği özel mülakatta şu ifadeyi kullandı: “Bizim düşüncemize göre Özgür Suriye Ordusu’nun halkı varil bombalarına karşı savunacak daha fazla imkâna kavuşması, Rusya’ya da bunların artık kabul edilemez olduğu mesajını verecek.”

Daha fazla silahın çatışmayı yoğunlaştırmaktan başka işe yaramayacağı savını reddeden Allaf, şöyle devam etti: “Savaşı 10 yıl daha uzatacak asıl reçete, hiçbir şeyin yapılmamasıdır, Esad’ın yaptıklarının yanına kâr kalacağını düşünmesine izin verilmesidir.”

Julian Pecquet’in 9 Mayıs tarihli özel haberine göre ise Senato Silahlı Hizmetler Komitesi, muhalefet koalisyonundan ABD’den arzu ettikleri yardımların listesini istedi.

Rusya ve İran’ın Esad’ı desteklemekten geri adım atması, bugün daha da uzak bir ihtimal olarak görülüyor, özellikle de hükümet güçlerinin ilerleme kaydettiği ve 3 Haziran seçimlerinin planlandığı gibi yapılacağı düşünülürse.

Barbara Slavin’in haberinde yer aldığı gibi ABD’nin eski Suriye, Irak ve Lübnan büyükelçisi Ryan Crocker, geçtiğimiz hafta Dış İlişkiler Konseyi’nde yaptığı konuşmada şöyle dedi: “İzlediğimiz politika masayı devirmeye ve Şam’a Sünni tahakkümü getirmeye yönelik olacaksa vahim bir hata yaparız.”

Crocker, rejim değişikliğini tavsiye etmiyor ve ABD askeri yardımının risklerine dikkat çekiyor. Crocker bunun yerine, savaşın yayılmasına karşı Suriye’nin komşularını güçlendirecek, daha fazla mülteciye insani yardım sağlayacak, Esad’ın uluslararası zeminde savaş suçlarıyla suçlanması da dâhil Suriye’deki Alevi iktidar yapısını zaman içinde etkileyecek bir politika izlenmesini öneriyor.

Crocker’ın isabetli tavsiyeleri, teröre karşı bölgesel iş birliğinin güçlendirilmesi, insani yardımın artırılması ve suç işleyen tüm taraflardan hesap sorulması gibi bu sütunda savunulan politikalarla örtüşüyor.

Crocker’ın Alevi yönetimine bakışı da 28 Kasım 2012 tarihli ilk Geçtiğimiz Haftaya Bakış sütununda yer alan şu satırlarla örtüşüyor: “Cumhurbaşkanı Esad, silahlı Aleviler fikir değiştirmedikçe Alevilerin lideridir. Başka bir deyişle, Suriyeli Aleviler bizzat bir değişiklik yapmadığı sürece Esad’ı destekleyecektir. Dolayısıyla Suriye’deki Alevileri dışlayan, Suriye savaşının mezhepsel, yerel ve bölgesel boyutlarını göz ardı eden her girişim, diplomatik başarısızlığın ve her kesimden daha fazla kan dökülmesinin reçetesi olur. (…) Suriye’deki Alevi toplumunun bizzat kendi içinden bir değişimin olduğu güne kadar da varılması gereken sonuç şudur ki sebebi her ne olursa olsun Esad onların lideridir.”

Barack Obama yönetiminin Suriye’ye daha fazla müdahil olma konusunda tereddüt etmesi, muhtemelen halkın hissiyatını yansıtıyor. Kimi önde gelen Kongre üyeleri daha kararlı bir Suriye politikası istese de son kamuoyu araştırmalarına göre Amerikalıların çoğu, ABD’nin dünyadaki mesele ve çatışmalarda daha geride durmasını tercih ediyor.

Son olarak, bu tür kıyaslar riskli olsa dahi yakın dönemdeki Irak ve Libya tecrübelerini hatırlamakta yarar var. ABD’nin bu iki ülkedeki doğrudan askeri müdahalesi – ki Irak’ta 10 yıllık bir işgal de söz konusuydu – demokratik geçiş söyle dursun istikrarlı geçişi bile temin edemedi.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Already a Member? Sign in

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial
What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

Text Alerts - Be the first to get breaking news, exclusives, and PRO content.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial