Irak'ın Nabzı

Iraklı Kürtlerin yeni petrol satış stratejisi

By
p
Article Summary
Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile Bağdat arasında petrol ihracatı konusundaki gerilim dinmiyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

ERBİL, Irak — Irak federal hükümetinden bütçe ödeneklerini alamayan özerk Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY), petrol alımına ilgi gösteren uluslararası alıcılardan da cesaret alarak bağımsız petrol satışlarında yeni bir politikaya yöneldi.

Bağdat hükümetinin öfkesine rağmen KBY haziran başından itibaren kendi bölgelerinde ve Kerkük sahalarında üretilen petrolün büyük bölümünü tek taraflı olarak sattı. KBY Doğal Kaynaklar Bakanlığı’nın verilerine göre haziranda Türkiye’nin Ceyhan terminaline pompalanan yaklaşık 17 milyon varilden 12 milyonu Bağdat makamlarını baypas eden KBY tarafından doğrudan satıldı. Geri kalan miktar da Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi SOMO’ya verildi.

Kimliklerinin gizli kalması kaydıyla Al-Monitor’a bilgi veren farklı KBY kaynakları bağımsız satışların temmuzda da devam ettiğini belirtti. Kerkük ve KBY bölgelerinden temmuzda yapılan ihracatın resmi rakamları henüz açıklanmış değil. Bir KBY yetkilisi fazla ayrıntıya girmeden “SOMO’ya verilen petrol SOMO’nun Ceyhan’daki depolarına aktarılıyor.” şeklinde konuştu.

Irak meclisindeki Petrol ve Enerji Komisyonu’nun üyelerinden Tarık Gardi’nin Al-Monitor’a verdiği bilgiye göre temmuzun ilk 20 gününde KBY SOMO’ya Kerkük sahalarından günde yaklaşık 150 bin varil, kendine ait olan sahalardan da 500 bin varil petrol verdi. Doğru olması hâlinde bu rakamlar, KBY ile merkezi hükümetin üzerinde anlaştığı günlük 550 bin varilin çok altında.

Kürt yönetimi tarafından temmuzda gerçekleştirilen bağımsız petrol satışlarının günlük ortalama olarak 1 milyon varilin biraz üzerinde olduğunu belirten Gardi “Bu, anlaşmanın kısmen uygulandığını, KBY’nin yeni bir yaklaşım benimsediğini gösteriyor.” şeklinde konuştu.

Al-Monitor’a konuşan Kürt yetkililer, bu büyük politika değişikliğine rağmen KBY’nin Bağdat’la anlaşmaya kapıyı kapatmadığını söylüyor ve bunun yeni bir müzakereyle sağlanabileceğine işaret ediyor.

Kürdistan parlamentosunun Enerji Komisyonu üyelerinden Şerko Cevdet konuya ilişkin şöyle diyor: “Bu kararı bizlere koşullar dayattı. Ancak Kürdistan’a ait mali ödeneklerin garanti edilip ödenmesi koşuluyla Bağdat’la yeni bir anlaşma yapmaya hazırız.”

Bağdat’la KBY arasında 2 Aralık 2014’te imzalanan anlaşmaya göre KBY, Kürdistan bölgesi ve Kerkük’ten günde 550 bin varil petrolü merkezi hükümete verecekti. İslam Devleti’nin (İD) haziran 2014’teki taarruzunda Irak askerlerinin bölgeden kaçması üzerine Kerkük KBY’ye bağlı Peşmerge kuvvetlerinin denetimine geçti.

2015 bütçe yasasına göre KBY veya federal hükümet “petrolle ilgili taahhütlerini ya da mali yükümlülüklerini” yerine getirmezse diğer taraf da kendi taahhütlerine uymak zorunda değil. Yasaya göre KBY, cumhurbaşkanlığı, başbakanlık, meclis başkanlığı ve ordunun harcamaları için bazı kesintilerin yapılmasının ardından ülkenin toplam bütçesinden yüzde 17’lik bir pay almalı.

Bu ödeneğin yarısını dahi alamadığını öne süren KBY, yılın ilk üç ayında SOMO’ya üzerinde anlaşılan petrol miktarını vermedi. KBY yetkililerinin Al-Monitor’a verdiği bilgiye göre nisanda 562 bin 633 varil, mayısta da 557 bin 621 varil tedarik edildi ancak Bağdat yine de ödeneklerin tamamını aktarmadı. Örneğin mayısta Irak Maliye Bakanlığı’ndan KBY’ye yaklaşık 420 milyon dolar aktarıldı ki maliye bakanına göre bu rakam KBY’nin alması gerekenin yaklaşık yarısıydı.

Gardi bu konuda şöyle konuştu: “Irak hükümeti anlaşmadaki taahhütlerini yerine getirmedi, nakit sıkıntısı olduğunu söylüyor. Bütçe yasasına göre taraflardan biri yükümlülüklerine riayet etmezse diğeri de geri adım atabilir.”

Gardi’ye göre KBY şimdi “kısmi ifa” yaklaşımını izliyor, anlaşmayı tümden bozmak istemediğinin işareti olarak SOMO’ya belli miktarlarda petrol vermeye devam ediyor.

Bağdat’taki yetkililer ise KBY’nin yükümlüklerini yerine getirmediğini, KBY tarafından açıklanan verilerin doğru olmadığını öne sürüyor. SOMO Başkanı Falah El Amiri, Kürt NRT televizyonuna haziran başında yaptığı açıklamada KBY ihracatının günlük 500 bin varile bile ulaşmadığını belirtti.

Petrol ihracatını izleyecek bağımsız bir üçüncü tarafın olmayışı anlaşmanın siyasallaşmasına, iki tarafın çelişkili rakamlar vermesine yol açıyor.

Ağır bir ekonomik kriz yaşayan ve hazinesi neredeyse boş olan KBY, geçimi kendisine bağlı çok sayıdaki insanı ayakta tutmak, durma noktasına gelen altyapı projelerinin en azından bazılarına kaynak bulmak için gelir sağlamak zorunda olduğunu söylüyor.

Kürt parlamentosuna enerji alanında danışmanlık yapan Serdar Aziz’e göre Kürt yönetimi şimdi yeni bir yaklaşım deniyor: “KBY denklemi tersine çevirmek istiyor. (…) Kendi petrolü üzerinde kontrol sahibi olmak, bu petrolü satabilmek ve sonra da Bağdat’a payını vermek istiyor.”

Bu formülün Bağdat’ta kabul görmesi tarafların yeni bir anlaşma için masaya oturmasına bağlı. Ancak Aziz yeni bir anlaşmanın başarılı olacağına dair iyimser değil: “Orta Doğu’daki hızlı gelişmeler yüzünden Bağdat’la Erbil arasındaki anlaşmaların süresi giderek kısalıyor. Güç dengesi durmadan değiştiği için uzun vadeli bir anlaşma şu an yapılamaz.”

Öte yandan Bağdat’taki siyasiler KBY’nin bağımsız petrol ihracatına kıyasıya karşı çıkıyor. Meclisin büyük Şii bloku Irak Ulusal İttifakı vekillerinden İbrahim Bahrolulum Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Bu, doğru bir yöntem değil. Her ülkede tek bir satış kanalı olmalı. Birden fazla satış kanalının olması Irak’a ve Irak ekonomisine zarar verir.”

Kürdistan’ın tek taraflı büyük petrol satışlarına başladığı 2013 ve 2014 yıllarında Irak hükümeti ABD dâhil Kürt petrolünün gittiği ülkelerde davalar açtı, yabancı alıcıları caydırmaya çalıştı. Davalar KBY’nin ihracatını sıkıntıya soktu, Yunanistanlı bir nakliye firması KBY petrolünü taşımaktan vazgeçti.

Ancak Al-Monitor’a bilgi veren Kürt kaynaklarına göre uluslararası kaygılar yatışmışa benziyor. Konunun hassasiyeti nedeniyle isminin gizli kalmasını isteyen bir kaynak, ödemeyi peşin yaparak KBY’den petrol satın almak isteyen ikisi Avrupa merkezli en az üç şirket bildiğini söyledi.

Bahrolulum ise KBY’nin bağımsız satışlarda ısrar etmesi hâlinde yine hukuki önlemelerin gündeme geleceğini söylüyor: “Aynı senaryo tekrar yaşanır ve bu da pazardaki satış sürecini sıkıntıya sokar.”

Erbil’in yeni stratejisi Bağdat’ta kabul görürse bunun Irak’ın iç durumuna da ciddi yansımaları olur. Aziz bu konuda şöyle diyor: “Bağdat’taki Şii bloku, Kürdistan’daki uygulamanın Basra’yı da aynı yönde teşvik etmesinden korkuyor. Basra da Kürdistan gibi özerk bölge olmayı başarırsa Irak bambaşka bir ülke hâline gelir.”

Irak’ta pek çok kişi ise şu soruyu soruyor: Bağdat’ın da KBY’nin de İD gibi güçlü bir düşmana karşı hayatta kalma mücadelesi verdiği bir dönemde Bağdat bağımsız petrol satışı konusunda KBY’yi sıkıştırmak için ne kadar ileriye gidebilir?

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: oil revenue, oil & gas, kurdistan regional government, kurdistan region, kurdish oil, iraqi central government, is, baghdad

Erbil'de yaşayan bir gazetecidir, Irak ve Kürtlere ilişkin haberleri ulusal ve uluslararası basında yer almaktadır.
 

NEVER MISS
ANOTHER STORY
Haber bültenimize üye olun
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept