نبض ترکیه

کردهای مذهبی از حزب حاکم ترکیه روگردان شده اند

p
By
Article Summary
بسیاری از کردهای مذهبی، از جمله کل افراد چند عشیره که پیشتر متحدان حزب عدالت و توسعه بودند، به این نتیجه رسیدهاند که این حزب نیت و قصد واقعی برای مصالحه با کردها را ندارد.

در حالی که تنها چند هفته به برگزاری انتخابات عمومی هفتم ژوئن در ترکیه مانده است، حزب حاکم «عدالت و توسعه» (AKP) از هر راهی استفاده می‌کند تا حزب کُردی «دموکراتیک خلق» (HDP) را از دست یافتن به ۱۰ درصد آرای لازم برای ورود به پارلمان بازدارد. حزب دموکراتیک خلق نیز به نوبه خود قصد دارد تا با گذر از موانعی که سد راهش است، رویای رجب طیب اردوغان را برای تبدیل شدن به یک رییس جمهور با قدرت اجرایی بلامنازعه، نقش بر آب کند.

«کنگره جامعه دموکراتیک» (DTK) که از سال ۲۰۰۷ به عنوان یک سازمان با چتر حمایتی برای گروه‌های سیاسی و مدنی کُرد آغاز به کار کرد، به این کار پرداخته که عشیره‌های کُرد –و آرای تحریمی آن‌ها- را به سمت HDP جذب کند. در نتیجه، در هفته‌های اخیر گرایش بسیاری از عشیره‌هایی که به حزب عدالت و توسعه رأی می‌دادند، تغییر کرد.

مکانیسم حَکَمیت سنتی تا امروز در مناطق شرقی و جنوب شرقی ترکیه جاری است. آن‌ها دشمنی‌ها و منازعات خود را خارج از دادگاه و سیستم قضایی حل و فصل می‌کنند. کنگره جامعه دموکراتیک چنین سنتی را به یک ابزار مهم در سیاست بدل کرده است. کمیته‌ّهای گفت‌وگو و هیأت‌های اجتماعیِ رفع اختلاف –با نام کمیسیون اقناع- اکنون بر روی این کار می‌کنند که راستگرا‌ترین و محافظه‌کارترین عشیره‌های کرد را به اردوگاه چپ‌گرای HDP بکشانند.

موسی فاریس اوغلو مسوول کمیسیون‌های کنگره جامعه دموکراتیک به المانیتور گفت که کمیسیون‌ها از ۱۵ تا ۲۱ عضو شامل چهره‌های مطرح گروه‌های مختلف، روحانیون محلی و فعالان مدنی و اجتماعی است.

پیشتر در ماه جاری، عشیره رامان در باتمان طبق برآوردها حدود ۲۰ هزار رای دهنده را گرد هم آورد و با مراسم پرجمعیتی که برگزار کرد، گرایش اعضایش به حزب دموکراتیک خلق را اعلام کرد و تبدیل به تیتر مهمی در خبرها شد. این حرکت همچنین به دلیل وجود گاردهای محلی در عشیره باتمان بسیار مهم است. گاردهای محلی، آن دسته از کردها هستند که دولت آن‌ها را برای مبارزه علیه شورشیان کرد، مسلح کرده است. رهبر آن، فاریس اوزدمیر با حمایت یک حزب راست میانه، دو دوره در پارلمان حضور پیدا کرده است.

حزب عدالت و توسعه یک ضربه دیگر را نیز در منطقه باتمان دریافت کرد. ۳۰۰ نفر از طایفه آلپاهان که خویشاوندان مهدی اکر وزیر کشاورزی و وزنهٔ سنگین کُردِ حزب عدالت و توسعه محسوب می‌شوند، یک‌جا به حزب دموکراسی مردم پیوستند. طایفه باراوی که حدود ۲ هزار رای دهنده دارد، بلافاصله همین راه را پیمود. عشیره آلیقا، بزرگ‌ترین از نوع خود در ناحیه بصیری نیز در پی تظاهراتی علیه سیاست‌های حزب عدالت و توسعه در رابطه با مساله کردها، به حزب دموکراتیک خلق پیوست.

در باشکاله واقع در استان وان، تمامی مدیران منطقه از حزب ایالت و توسعه استعفا داده و به حزب دموکراتیک خلق پیوستند. این حرکت به دنبال عملکرد یک کاندیدای AKP انجام شد که علیرغم توصیه‌هایی مبنی بر خلاف سنت بودن، برای تسلیت‌گویی به یک خانوادهٔ محلی که عزیزشان کشته‌شده بود، در معیت پلیس به آن‌جا رفت. وی همچنین با اسکورتِ نیروهای ویژهٔ ضد شورش به مغازه‌داران محل سر زد و با حمله به حزب دموکراتیک خلق، گفت که شهر «از آن کلّاش‌ها پاک خواهد شد».

در سوروچ در استان شانلی‌ اورفا، عشایر اردوغان، کیلیچاسان، کالکان، شاهین و بویدان راه‌پیمایی‌های پرجمعیتی را پیش از پیوستن به حزب دموکراتیک خلق برگزار کردند. گفته می‌شود که تمامی رهبران محلی حزب عدالت و توسعه که برای ۱۲ سال دفاتر حزب را در منطقه کنترل می‌گرداندند، متعلق به این پنج طایفه بودند.

در کاهتا در استان آدی‌ یامان، ۱۲ هزار عضو از قبیله تورانلی، شامل دختر یکی از روسای عشایر که پدرش دست راست مصطفی کمال آتاتورک در جنگ‌های آزادی محسوب می‌شد، یک‌جا به حزب دموکراتیک خلق پیوستند. عشیره تورانلی و بسیاری دیگر از کردهای محافظه کار تا حد زیادی تحت تأثیر دنگیر میرمحمد فیرات، یکی از بنیانگذاران کرد حزب عدالت و توسعه بود که اکنون با حزب دموکراتیک خلق همراه شده است. فیرات خود به یکی از بزرگترین طوایف کرد ترکیه تعلق دارد. 

حزب دموکراتیک خلق توفیق بعدی را در سیرت، جایی که طایفه کیرویی حمایتش را از آن اعلام کرد، به دست آورد. با این وجود، یکی از اعضایش به نام علی الباس به سمت حزب عدالت و توسعه رفت. کمیسیون همچنین توانست حمایت قبیله عرب نژاد کارانجا را در شانلی اورفا در جیلان پینار و یک روستای ترکمن نشین در بوزووا را به دست آورد.

بنا بر گفته فاریس اوغلو، برخی طوایف مانند رسکوتان، حمیدی، سیحان و متینه تصمیم گرفتند که بدون اعلام عمومی، از حزب دموکراتیک خلق حمایت کنند. مضاف بر این، دست‌کم ۴۰ چهره کلیدی طوایف به صورت مستقل تصمیم گرفتند تا به حزب بپیوندند.

عشیره‌هایی که تغییر جهت داده‌اند، برای دهه‌ها پایگاه راست‌گراها و احزاب محافظه‌کار بودند. روش‌های کمیسیون برای اقناع طوایف هدف، با علم به سنت‌های منطقه اجرا می‌شوند. موفقیت حزب دموکراتیک خلق در استفاده از سنت برای نفوذ به قبایل، شامل حمایت ملاهای محلی اگر متناقض نباشد، دست کم شگفتی آور است؛ چرا که پیشرو بودن حزب دموکراتیک خلق در حمایت سرسختانه از حقوق زنان، رهبری توأمان زنان و مردان در تمامی پست‌های رهبری، حقوق اقلیت‌ها، حق تحصیل به زبان مادری و حل مساله کردها است.

تنها با اقناع رؤسای عشایر، آن‌ها رأی هزاران نفر را تضمین می‌کنند. بدون شک این مسأله، استانداردهای دموکراتیک را که بر پایه اراده فردی استوار است، زیر سوال می‌برد. مع الوصف، یک تفاوت حیاتی این‌جا وجود دارد. در تاریخ سیاسی معاصر ترکیه، احزاب حاکم یا اپوزیسیون همواره برای قدرت، روی حمایت عشیره‌ها با خرج از کیسه مادی یا سیاسی، حساب می‌کردند. حزب دموکراتیک خلق شانسی برای در دست گرفتن قدرت ندارد و رسیدن به صلح، تنها تعهدی است که می‌تواند بدهد.

سپس سوال دیگری مطرح می‌شود: چگونه مردمی که در دو سمت مخالف ایستاده بودند –عده‌ای با دولت درگیرند و عده‌ای در حکم میلیشیای محلی برای دولت علیه گروه دوم می‌جنگند- می‌توانند در یک‌جا جمع شوند؟

فاکتورهای متعددی در این زمینه وجود دارد:

حمله هوایی سال ۲۰۱۱ که ۳۴ جوان کرد را در روستای روبوسکی واقع در مرز عراق کشت، جهت‌گیری خصمانه آنکارا علیه مقاومت کردها در جریان محاصره کوبانی توسط گروه دولت اسلامی (داعش)، تروریست خواندن مبارزان کرد، سوءاستفاده انتخاباتی اردوغان از چاپ قرآن به زبان کردی و ایجاد وقفه توسط آنکارا در مسیر پروسه صلح، همگی باعث خشم دینداران و محافظه‌کاران کرد نیز شدند.

فاریس اوغلو تاکید کرد که تلاش‌های آنان به انتخابات محدود نمی‌شود. وی به المانیتور گفت: «ما در یک چارچوب گسترده‌تر برای تأمین صلح داخلی در کردستان کار می‌کنیم. عشیره رامان برای مثال دیدگاه ویژه‌ای از سال ۱۹۷۷ داشت. ما اکنون به یک تفاهم پایه‌ای مشترک رسیده‌ایم. ما به دنبال حل تفاوت‌ها، رسیدن به آشتی و ساختن یک جبهه واحد هستیم. صلح اجتماعی هدف ماست». وی افزود: «ما همه چیز را به صورت عمومی اعلام نمی‌کنیم اما پیشرفت‌های بسیار مهمی در حال شکل گیری است. ما بر اساس سلسله مراتب کار نمی‌کنیم و در حال سازماندهی پایه‌های دموکراسی رادیکال و محلی هستیم».

فاریس اوغلو در پاسخ به این سوال که چرخش سیاسی عشیره‌ها تا چه حد می‌تواند جهت انتخابات را تغییر دهد، گفت: «نمی‌توانم به صورت عددی بگویم که چند درصد است اما تلاش ما به نحو چشمگیری گسترده شده است. بخش‌های معروف و اساسی به سمت حزب دموکراتیک خلق متمایل شده‌اند. این باعث هراس در حزب عدالت و توسعه شده و آن‌ها تلاش می‌کنند تا حرکات خود را در جهت مخالف انجام دهند. اما تلاش‌های AKP برای تطمیع طوایف بی پاسخ مانده‌اند. برای همین آن‌ها تلاش می‌کنند تا ما را تحریک کنند. انفجار بمب [در دفتر حزب دموکراتیک خلق] در آدانا و مرسین جدیدترین نمونه آن است».

آتلان تان –یکی از قانون‌گذاران حزب دموکراتیک خلق که به دنبال انتخاب‌شدن مجدد به عنوان یکی از چهره‌های مذهبی حزب است- در مصاحبه با المانیتور، ارزیابی خود را این چنین عنوان کرد: «جوامع کوچک در کردستان به سنت‌هایی گره خورده‌اند که مربوط به چندین قرن پیش هستند. برخی طوایف حامی حزب دموکراتیک خلق هستند اما بقیه، خیر. برای اقناع دومین گروه، کمیسیون‌هایی متشکل از ملاها، شیوخ شناخته‌شده و چهره‌های دیگر مطرح در جامعه تشکیل شده‌اند. کمیسیون‌ها می‌توانند نیمی از طایفه‌هایی را که با آن‌ها تماس می‌گیرند، متقاعد کنند. بدون شک رهبران عشیره‌هایی که به حزب دموکراتیک خلق می‌پیوندند،‌ در نتیجه تغییر چندانی نمی‌دهند اما همکوشی را خلق می‌کنند. چرخش جمعی به سمت حزب دموکراتیک خلق مانند یک نارنجک است که ناگهان ترکیده باشد. جوانان عشیره‌ها دیگر هر آن‌چه پدرانشان بگویند، فرمانبرداری نمی‌کنند. آن‌ها هم‌اکنون به HDP رای می‌دهند. اکنون پدرانشان هم به حامیان حزب دموکراتیک خلق پیوسته‌اند».

آتلان تان پنج فاکتور اساسی در سیاست‌های دولت را که باعث شده تا محافظه‌کاران کرد نظر خود را تغییر داده و از حزب عدالت و توسعه فاصله بگیرند، به شرح زیر برشمرد:

  • اردوغان نتوانسته انتظارات مذهبی‌های کرد را برآورده کند. در سه سال اخیر آنکارا در قبال کردها سیاست وقت‌کشی را پیشه کرده و هیچ قدم جدی‌ای در پیش‌برد پروسه صلح برنداشته است.
  • چند عامل مانند قتل عام روبوسکی و موضع گیری آنکارا در قبال مساله کوبانی کردها را روگردان کرده است.
  • حزب عدالت و توسعه به هنگام انتخاب نمایندگان‌ کرد خود برای انتخابات هفتم ژوئن، آن‌هایی را برگزید که پیشتر حامی احزاب راست میانه یا اعضای طوایف فئودال از گروه گاردهای محلی بودند. این گزینش‌های نادرست در حکاری، بیتلیس، سیرناق و دیاربکر شکاف‌ها را عمیق‌تر کرد. چهره‌های مورد احترام توسط مردم مانند ییلماز انصار اوغلو و عبدالرحمان کورت در جایگاه‌های نامناسب حمایتی حزب عدالت و توسعه قرار گرفتند در حالی که افراد با سابقه چپ مانند اورهان میراوغلو و محسن کیزیلکایا از موقعیت‌های بهتری برخوردار شدند.
  • جنبش کردی تلاش کرد که راه خود را به میان کردهای مذهبی (به نمایندگی خود آتلان تان) باز کند و بعدها با حزب دموکراتیک خلق این مساله گسترش یافت. کاندیداهای حزب مانند نعمت الله اردوغموس مفتی سابق دیاربکر و هدی کایا، فعالی که علیه ممنوعیت حجاب کمپینی راه‌اندازی کرد، اثر مثبتی بر آرای مذهبی‌ها داشت. برای همین اکنون دولت تلاش می‌کند تا حزب دموکراتیک خلق را بی‌دین جلوه داده و آن را به پیروی از اصول مارکسیسم یا زرتشتی متهم کند.
  • برای نگه‌داشتن کردها در جناح AKP، اردوغان در میتینگ‌های انتخاباتی‌اش قرآن کردی را عَلَم کرده، اما این تاکتیک برعکس جواب داده است. بسیاری از کردها آن‌ را توهین تلقی کرده و می‌گویند: «ما قبل از شما ترک‌ها مسلمان شدیم. قرار نیست اسلام را از شما یاد بگیریم».

رهبری حزب عدالت و توسعه برای اینکه به اهدافش برسد، صلاح الدین دمیرتاش یکی از رهبران حزب دموکراتیک خلق را در سه مساله بحث انگیز به چالش کشیده است. نخست این که سعی می‌کند تلاش HDP برای تبدیل جایگاه ریاست امور دیانت را به ریاست امور اعتقادی، طرح این حزب برای دور کردن مردم از اسلام جلوه دهد.

دوم، رهبران حزب عدالت و توسعه سخنان دمیرتاش را که به دنبال اعلام ممنوعیت تظاهرات در روز اول ماه مه در میدان تقسیم استانبول گفته شد، دست‌کاری کرده‌اند. تظاهرات در این مکان به دلیل آن که یادبود کشتار کارگران در اول ماه مه ۱۹۷۷ است، اهمیت سمبلیک دارد. دمیرتاش گفت: «قصدم مقایسه نیست اما مسلمانان برای حج به کعبه میروند و یهودیان به اورشلیم. مذهبی‌ها مکان‌های عبادی و مراکز خود را دارند. شما نمی‌توانید مناسک خود را جای دیگری انجام دهید». وی ادامه داد: «من فکر نمی‌کنم این مانند یک باور مذهبی باشد اما بله!‌ تقسیم، یک مکان برای دادخواهیِ لازم الاجرا برای کارگران است. بدون برگزاری مراسم در تقسیم، نمی‌توانیم بگوییم که مراسم یکم ماه مه را در ترکیه برگزار کرده‌ایم». با استفاده از این سخنان، هم اردوغان و هم احمد داوود اوغلو نخست وزیر مدعی شدند که دمیرتاش گفته که تقسیم «کعبهٔ کارگران است».

سومین موردی که کارزار انتخاباتی حزب حاکم عدالت و توسعه آن را برجسته کرده، این است که دمیرتاش در جریان سفر خود به شهر کلن در آلمان، بیکن خورده که از گوشت خوک درست شده است.

حساسیت‌های مذهبی در این انتخابات به طرز بی‌سابقه‌ای به میان آمده‌اند. برخی می‌گویند که دولت به این‌ مسایل دامن می‌زند تا چرخش مذهبیون به سمت حزب دموکراتیک خلق را خنثی کند، هرچند اطلاعات درستی برای تایید این ادعا وجود ندارد.

Continue reading this article by registering and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: turkish politics, turkey elections, recep tayyip erdogan, kurdish issue, hdp, akp

فهیم تاشتِکین مقاله‌ نویس و سردبیر بخش اخبار خارجی روزنامه «رادیکال» ترکیه است. او همچنین مجری برنامه تلویزیونی «دوغو دیوانی» است که هر دو هفته یک بار از شبکه تلویزیونی «آی‌ اِم سی تی وی» پخش می‌ شود. در عین حال آقای تاشتکین تحلیل گر سیاست های خارجی ترکیه٬ قفقاز٬ خاورمیانه و همچنین امور اتحادیه اروپا است. او از سردبیران موسسان آژانس خبری قفقاز بود

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept