Anadolu’da genç kızlar için el işlemeleri başta olmak üzere giyim ve ev eşyasından oluşan çeyiz hazırlama geleneği teknolojinin etkisiyle zayıflasa da sürüyor. Eskiden damadın düğün masraflarına karşılık gelinin çeyiz sandığı ayrı bir önem taşırdı. Sandığın içindeki örtüler, nakış ve danteller düğünden önce “çeyiz serme” töreniyle davetlilerin beğenisine sunulurdu. Çeyizlik el işlemelerinin niteliği, kız tarafına büyük saygınlık kazandırdığı gibi evlenecek olan gençlerin ailelerini de birbirine yakınlaştırırdı. Yıllarca el emeği göz nuruyla işlenen örtülerin kumaşları, nakışları, antik değeri akraba ve komşu kadınların aylarca konuşma konusu olurdu.
Bu işlemelerden biri Osmanlı’dan bu yana çeyizlerin gözdesi olan, Anadolu’nun en eski el nakışlarından “Maraş işi” olarak da bilinen “sırma”dır. Bu nakış; yorgan, yatak veya masa örtülerinin yanı sıra “bindallı” adı verilen kırmızı kadifeden gece elbisesine uygulanıyor.
18. yüzyılda silah kılıflarına, kemer ve erkek yeleklerine işlenirmiş. Çukurova beyleri binici takım elbiselerine, Maraş Antep ve Kilis erkekleri de feslerine işletirmiş sırmayı. Maraş’ın köklü ailelerinden Aytemiz’lerin kızı olan rahmetli annem Ulviye Hanım Kız Meslek Enstitüsü öğrencisiyken kadife örtülere altın ipliklerle sırma işleyenleri anlatırdı. Kendisi de tekniğini öğrenmiş ve işlediği küçük masa örtüsünü çeyiz sandığıma koymuştu. Bu meşakkatli işi yapan usta ev kadınlarına örtüleri hazırlatmak için servet sayılabilecek paralar harcadığını biliyorum. Zaman zaman annemle bu işleri evlerinde yapanları ziyaret ettiğimizde ortadaki araç gereçlerin iplik ve iğneden ibaret olmadığını görürdük. İşinde ustalaşmış bazı kadınların nakış karşılığı kazandıkları parayla ev ve üzüm bağları aldıklarını duyardık. Kız enstitüsünde kurslar alan Maraşlı ev kadınlarının en büyük gelir kaynağı olmuştu sırma işi.
Al-Monitor’a konuşan Ankara Kız Meslek Lisesi emekli öğretmenlerinden Behiye Başaran, 1950’li yıllarda öğrenci olduğu Kahramanmaraş’ta, evlenen her genç kıza ailedeki tüm kadınların el birliğiyle çeyiz işlediğini anlatıyor. Bu sanatın en nadide parçalarını “sırma” ve “Antep işi”nin oluşturduğuna dikkat çekiyor:
AL-MONITOR All-Access gives you unlimited access to all our journalism, the full Daily Briefing, exclusive interviews, premium newsletters, and live events — for less than $2/week.
