چرا شهروندان دارای تابعیت دوگانه در ایران بازداشت میشوند؟
اگر دولت ایران نتواند در مورد بازداشتهای خودسرانه شهروندانی که تابعیت دوگانه دارند، اقدام مؤثری کند، شرایط بیشک به سمتی خواهند رفت که فرصت استفاده از پتانسیل عظیم ایرانیان خارج از کشور و تجارت بینالمللی در کمک به توسعه ایران، از دست برود.
بازداشت باقر نمازی ۸۰ ساله، شهروند ایرانی-آمریکایی و یکی از مقامهای ارشد پیشین سازمان ملل که روز ۲۲ فوریه صورت گرفت، هرگونه منطق را به چالش میکشد. باقر، پدر سیامک نمازی است که او نیز در اکتبر گذشته، پس از یک دوره بازجویی فشرده، به دست نیروهای اطلاعات سپاه پاسداران در تهران، بازداشت شد. چهار ماه از بازداشت سیامک گذشته است و هنوز اطلاعات دقیقی درباره دلیل بازداشت و اتهامهای او در دست نیست. دستگیری او و متعاقب آن، بازداشت پدرش، بر خلاف ابتداییترین اصول حقوق بشر، ارزشهای اسلامی و در تناقض با مسیری است که جمهوری اسلامی برای دوری از سیاست تنشآفرین گذشتهاش پیش گرفته است. سیاست آشتیجویانهٔ کنونی، باعث رسیدن به توافق تاریخی اتمی در ماه جولای و به اجرا در آمدن برنامه جامع اقدام مشترک در ماه ژانویه شده است. این قرار داد که به عنوان یک راه حل برد-برد از آن یاد میشود، نقطه پایانی بر بیش از یک دهه تنش بر سر برنامه اتمی ایران گذاشت.
با این حال، برخی نیروهای نزدیک به گروههای تندرو در ایران، توافق اتمی و بازگشت آرامش به روابط خارجی ایران را بر خلاف منافع و باورهای خود میبینند. این، تنها منطقی است که میتواند تصمیم بازداشت سیامک و باقر را که هیچ کاری غیر از تلاش برای بهبود روابط ایران با جهان انجام ندادهاند، توجیه کند. در مورد سیامک، سابقهٔ شفاف او به خوبی توسط رسانههای آنلاین پوشش داده شده و باقر -مقام ارشد پیشین یونیسف و نماینده جامعه مدنی- نیز بابت کارهایش در زمینه فقرزدایی، تحصیل کودکان، حمایت از آنان در زمانهای جنگ و ایفای نقش در توسعه اجتماعی کشورهایی نظیر سومالی، کنیا، مصر و تایلند، ستوده شده است.
با مقدمه فوق و فرضِ اینکه تصمیمگیرندگان در مسئلهٔ بازداشت سیامک و سپس دستگیری باقر، بازیگرانی منطقی هستند، سئوال اصلی این خواهد بود که انگیزهٔ آنان چه میتواند باشد؟
سه فرضِ ممکن برای این مسئله وجود دارد. یکم، اضطراب از بازگشت ایرانیانِ خارج از کشور در دوران پسا تحریم. باقر و سیامک هر دو عضوی از جامعه ایرانیان خارج از کشور بودند که در اواخر دهه ۱۹۹۰، متعاقب روی کار آمدن محمد خاتمی، رئیس جمهوری اصلاحطلب (۱۹۹۷ تا ۲۰۰۵) که روابط بهتری را با ایرانیان مقیم خارج برقرار کرد، به ایران بازگشتند. باقر، انرژی خود را بر توسعه جامعه مدنی ایران متمرکز کرد و کارهای قابل توجهی، از جمله برای آسیبدیدگان زلزله ۲۰۰۳ شهر بم انجام داد. سیامک به یک گروه مشاوره پیوست که به سرمایهگذاران بینالمللی برای ارزیابی بهتر بازار ایران و تصمیمگیریهای لازم برای سرمایهگذاری، کمک میکرد. ممکن است که این بازداشتها مرتبط با خواست عناصر تندرو برای ترساندن ایرانیان خارج از کشور و بهویژه آمریکاییان ایرانیتبار -که میتوانند بر چگونگی توسعه جامعه مدنی در دهه آتی ایفای نقش کنند- نسبت به بازگشت به کشور باشد.
