رفتن به محتوای اصلی

مسعود بارزانی از استقلال کردستان و مبارزه با فساد مالی می‌گوید

مسعود بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، در یک مصاحبهٔ اختصاصی با المانیتور، از نشست خود با نهادهای قضایی در جهت آغاز سلسله‌ای از تحقیقات برای مبارزه با فساد مالی خبر داد که از خانوادهٔ خودش و حزب دموکرات کردستان آغاز خواهند شد.
Iraqi Kurdish Regional President Massoud Barzani speaks during a news conference in the town of Sinjar, Iraq November 13, 2015.  REUTERS/Ari Jalal FOR EDITORIAL USE ONLY. NO RESALES. NO ARCHIVE. - RTS6UOG

اربیل، عراق - تشکیلات خودمختار کردها در عراق که با عناوین اقلیم کردستان یا کردستان عراق نیز نامیده می‌شود، روزهای سختی را می‌گذراند. رهبران اقلیم با تکیه بر بخشِ رو به رشد انرژی، با اعتماد به نفس فراوان، از علاقه به ساختن یک «دوبی جدید» سخن می‌گفتند. امروز اما اقتصاد اقلیم در حال فروپاشی است و آن روحیه نیز متزلزل شده است.

دهه‌ها سوءمدیریت، اختلاف‌های داخلی و سوءاستفاده‌های مالی، دولت اقلیم کردستان را درگیر کرده است. ارتباط با دولت مرکزی در بغداد در پایین‌ترین سطح خود قرار دارد. از فوریه ۲۰۱۴، بغداد از پرداخت سهم بودجهٔ ملی به کردها سرباز زد و کردها نیز فروش مستقلِ نفت خود را آغاز کردند. حملات گروه دولت اسلامی [داعش] در سال ۲۰۱۴ و به موازات آن، کاهش شدید قیمت نفت، بر مشکلات دیگر افزود و شهروندان معترض را به خیابانها کشاند.

با وجود این مشکلات، مسعود بارزانی، رئیس کهنه‌کار اقلیم کردستان، می‌گوید که به دنبال رهبریِ مردمش در راه کسب استقلال کامل است و همه‌پرسیِ عمومی در این مورد، طی سال جاری برگزار خواهد شد. منتقدان بارزانی وی را متهم می‌کنند که از کارت استقلال برای انحراف اذهان از فشارهای مالی و منازعات درباره دوران ریاستش، سوءاستفاده می‌کند.

با این حال، شرایط هرگز مانند امروز برای دست‌یابی کردها به رؤیای دیرینه‌شان برای داشتن یک کشور مستقل، آماده نبوده است. دفع داعش از مناطقی که بر سر مالکیت‌ آن‌ها میان دولت مرکزی و کردها اختلاف وجود دارد، مانند استان نفت‌خیز کرکوک، باعث شد تا کردها کنترل خویش را بر این مناطق اعمال کنند. ترکیه، دشمن دیرین، اکنون با کردهای عراق نزدیکی بی‌سابقه‌ای دارد. اندک افرادی ممکن است قبول نداشته باشند که بارزانیِ مصمم و ساکت، بهترین گزینه برای رهبری مردمش به سوی استقلال است. او میراث‌دار پدرش ملا مصطفی بارزانی است که یکی از پدران ناسیونالیسم کردی شناخته می‌شود. بارزانی در یک مصاحبهٔ اختصاصی با المانیتور در دفترش در شهر اربیل، دربارهٔ این چالش‌ها گفته است.

متن مصاحبه، در پی می‌آید:

المانیتور: شما این روزها با صدایی بلندتر از همیشه، دربارهٔ یک همه‌پرسی برای کسب استقلال سخن می‌گویید. برخی افراد در این تشکیک می‌کنند و می‌گویند که نقشه‌ای برای انحراف اذهان از مشکلات اقتصادی و سیاسی شماست. آن‌ها باور نمی‌کنند که شما در این‌باره جدیت داشته باشید. آیا شما جدی هستید؟ در این صورت، آیا تاریخی برای رفراندوم به ما خواهید گفت؟ و این همه‌پرسی، در چه موردی خواهد بود؟

بارزانی: آیا واقعاً باور می‌کنید من چنین موضوع حیاتی‌ای را که پس از این‌همه سختی و آن‌همه فداکاری میلیون‌ها انسان، به سرنوشت آن‌ها مربوط می‌شود، ابزاری برای آیندهٔ سیاسی خودم قرار دهم؟ من این تصمیم را پس از تمامی تجربیات بسیار تلخ و سال‌های سخت گرفتم، زیرا راه دیگری نمانده است. من از شما می‌پرسم، ما چه راه دیگری داریم؟ بیایید رابطه‌مان با بغداد را مرور کنیم. دو مقطع زمانی عمده وجود دارد. یکی از ۱۹۲۲ تا ۲۰۰۳. در این مدت، ۲۵۰۰ روستای ما ویران شد؛ ۱۸۲ هزار تن کشته شدند؛ ۱۲ هزار کرد مفقود شدند؛ تنها ۸ هزار تن از اعضای خانوادهٔ من، بارزانی، کشته شدند؛ ۵ هزار نفر در حلبچه با بمباران شیمیایی جان خود را از دست دادند. این، ترازنامهٔ دورهٔ اول است.

در سال ۲۰۰۳، ما در ساقط کردن رژیمی که در حق تمامی عراقی‌ها ستم می‌کرد، نقش داشتیم و به آینده‌ای چشم داشتیم تا با هم در یک عراق جدید زندگی کنیم که بر مبنای قانون اساسی تازه و دموکراتیک، حقوقی کامل و برابر تمامی شهروندانش را تأمین کند. ما در نوشتن قانون اساسی جدید همکاری کردیم و بدان رأی دادیم. ما حسن نیت خود را نشان دادیم و آن را در عملکردمان نیز به کار گرفتیم.

در قانون اساسی به وضوح آمده که تعهد به اصول آن، کلید وحدت عراق است اما نخست وزیر عراق با یک چرخش قلم، نقطهٔ پایانی بر آن گذاشت. دولت [مرکزی] سهم کردها را از بودجه ملی بلوکه کرد و تعهدات دیگر خود را در قبال ما در چندین مسئله حیاتی دیگر، نادیده گرفت. اکنون ما دو گزینه داریم. اولی این است که ما خودمان تمامی حقوق‌ خود را نادیده بگیریم، از فدرالیسم چشم بپوشیم و یک استان مانند استان‌های دیگر عراق شویم. دیگری آن است که با یک همه‌پرسی، به مردم‌مان مراجعه کنیم و ببینیم آن‌ها چه می‌خواهند. شرایط کنونی قابل اتکاء نیستند. اگر مسائل به همین گونه پیش بروند، ما به سوی درگیری خونین و تخریب تمام گذشته‌ای که ساخته‌ شده، سوق داده می‌شویم.

المانیتور: و سئوال [همه‌پرسی] از مردم چه خواهد بود؟

بارزانی: ما هنوز آن را نهایی نکرده‌ایم. هنوز بحث‌ها در این باره جریان دارند.

المانیتور: چه گزینه‌هایی وجود دارند؟

بارزانی: فقط یک سئوال وجود خواهد داشت.

المانیتور: منظورتان این است که آیا مردم استقلال کردستان را می‌خواهند یا نه؟ یا این رفراندوم پیشنهادی، در مناطق مورد منازعه با دولت مرکزی عراق نیز برگزار خواهد شد و از آن‌ها سئوال می‌شود که می‌خواهند بخشی از عراق بمانند یا به کردستانی مستقل بپیوندند؟

بارزانی: این هم بخشی از پروسه خواهد بود.

المانیتور: یعنی شما می‌گویید که ممکن است دو سئوال جدا از مردم در جریان یک رفراندوم پرسیده شود؟

بارزانی: هنوز تصمیم نگرفته‌ایم. دو سئوال ممکن است با هم بیایند یا جدا مطرح شوند. اما یک رفراندوم برگزار خواهد شد.

المانیتور: آیا به یقین، این رفراندوم در سال جاری برگزار خواهد شد؟

بارزانی: می‌توانم با قاطعیت بگویم که اگر اتفاقی غیرمترقبه و خارج از کنترل ما روی ندهد، بله؛ تلاش می‌کنیم که امسال انجامش دهیم.

المانیتور: آیا تاریخی در فکر دارید؟

بارزانی: فکر می‌کنم که قبل از اکتبر خواهد بود [پیش از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که در نوامبر برگزار می‌شود].

المانیتور: جهان بر سر این مسئله اتفاق نظر دارد که اگر کردستان بخواهد خود را به عنوان کشوری مستقل تثبیت کند، نیاز دارد که دست‌کم از حمایت یکی از دو قدرت همسایه‌اش، ترکیه یا ایران، برخوردار شود. طی سال‌های اخیر، ما شاهد تغییر قابل‌ توجه سیاست ترکیه به نفع شما بوده ایم. آیا ترکیه از یک کشور مستقل کردستان که از عراق جدا شود، حمایت خواهد کرد؟

بارزانی: در آغاز، ترکیه بسیار مخالف فدرالیسم کردستان بود اما امروز به روابط ما نگاه کنید. از آن‌جا که رفراندوم تنها برای کردستان عراق است، کاری با کردهای ترکیه ندارد [نباید مشکلی وجود داشته باشد]. بنابراین ما امیدواریم که ترکیه آن‌چه کردستان به دنبال آن است، درک کند. اما هم‌زمان، با بغداد هم صحبت می‌کنیم، ما با ایران نیز هم‌زمان با ترکیه گفت‌وگو خواهیم کرد. می‌خواهیم این کار را در مسیری صلح‌آمیز و متوازن به انجام برسانیم.

المانیتور: آیا شما بر این باورید که اگر اعلام استقلال کنید، دولت فعلی ترکیه خواهد پذیرفت؟

بارزانی: اگر دولت کنونی از حزب عدالت و توسعه، کردستان مستقل را به رسمیت نشناسد، فکر نمی‌کنم هیچ دولت دیگری در ترکیه این کار را انجام دهد.

المانیتور: رجب طیب اردوغان تا ۲۰۱۹ رئیس جمهوری ترکیه خواهد بود. بنابراین چیزی باید بین زمان حال تا آن زمان روی دهد؟

بارزانی: منظورتان از چیزی باید روی دهد، چیست؟

المانیتور: یعنی استقلال، باید در چنین زمان ایده‌آلی روی دهد؛ درست است؟

بارزانی: زمانی که اردوغان نخست‌وزیر بود، به اربیل آمد و در این شهر گفت که دوران انکار کردها تمام شده است. این یک پیشرفت بسیار مهم بود. من بارها اردوغان را ملاقات کردم و دریافتم که اردوغان نسبت به بقیه درک بهتری از مسئله کرد دارد. آن‌چه من از اردوغان شنیدم، از هیچ مقام دیگری نشنیدم.

المانیتور: اما ترکیه مشکل بزرگی با کردهای خودش دارد و این مشکل دارد به سرعت رو به وخامت می‌گذارد. به نظر می‌رسد که تا ترکیه این مشکل را حل نکند، حتی اگر پشتیبان استقلال شما هم باشد، شرایط مناسبی برای این کار ندارد.

بارزانی: ای کاش روند صلح متوقف نمی‌شد. ما تمام تلاش خود را کردیم تا این روند ادامه یابد. من نمی‌خواهم وارد جزئیات شوم اما بعد از هفتم ژوئن ۲۰۱۵، در انتخاباتی که طی آن [حزب هوادار کردها، حزب دموکراتیک خلق‌ها یا ه.د.پ] ۸۰ کرسی در پارلمان به دست آوردند، ما بیانیه‌ای دادیم که این اشتباه تاریخی خواهد بود اگر در یک دولت ائتلافی [با حزب عدالت و توسعه] شرکت نکنند. در آن زمان، من فکر می‌کردم که [حزب عدالت و توسعه]، ه.د.پ را به عنوان بخشی از دولت ائتلافی نمی‌پذیرد اما کمی بعد، از افرادی درون ه.د.پ شنیدم که آن‌ها خودشان قبول نکردند ائتلاف کنند. من فکر می‌کنم این کار اشتباه بزرگی بود.

المانیتور: زیرا آن‌ها نمی‌خواستند از «سلطان» شدن اردوغان حمایت کنند؟

بارزانی: دوران سلطانی به سر آمده است. برعکس، اگر آن‌ها بخشی از ائتلاف می‌شدند، می‌توانستند به برخی از چیزهایی که مایهٔ نگرانی‌شان بود، «نه» بگویند. من فکر می‌کنم تا زمانی که شانس این برایشان وجود داشت که در پارلمان برای تغییر مبارزه کنند، می‌بایست از آن استفاده می‌کردند. اکنون من خیلی نگرانم و بیم دارم. زمانی که شاهد انفجارها و ترورها در شهرها به اسم یک گروه تروریستی مجهول‌الهویه هستیم، در نهایت [مردم ترکیه] کردها را در این بار مقصر می‌بینند. و من می‌ترسم که این باعثِ جنگ اتنیکی میان کردها و ترک‌ها شود.

المانیتور: به نظر می‌رسد که فشارها از جانب ترکیه بر روی شما در جهت اقدام علیه پ.ک.ک [حزب کارگران کردستان] در جاهایی مثل شنگال بیشتر شده است. آیا شما چنین فشاری را احساس می‌کنید؟

بارزانی: خیر. ما چارچوب کار خودمان را داریم.

المانیتور: اما من شنیدم که پسر شما، مسرور بارزانی [رئیس سیستم امنیتی و اطلاعاتی اقلیم کردستان] گفته که پ.ک.ک باید شنگال را ترک کند.

بارزانی: قطعاً پ.ک.ک باید شنگال را ترک کند و ما از آن‌ها می‌خواهیم که صلح‌آمیز آن‌جا را ترک کنند نه با زور.

المانیتور: آیا آمریکایی‌ها به نفع شما در این موضوع مداخله خواهند کرد؟

بارزانی: آمریکایی‌ها در مسائل داخلی مداخله نخواهند کرد اما آمریکایی‌ها می‌دانند که حضور پ.ک.ک در شنگال هیچ ارزشی ندارد.

المانیتور: شما چگونه بیانیه اخیر فدرالی‌شدن در شمال سوریه را ارزیابی می‌کنید؟

بارزانی: من فکر می‌کنم که چارچوب فدرالیسم برای شرایط سوریه مناسب است اما باید در میان خود سوری‌ها اجماعی برای این امر وجود داشته باشد. زمانی که ما در منطقه کردستان اعلام فدرالیسم کردیم [در اکتبر ۱۹۹۲]، آن کار را به صورت یک‌جانبه نکردیم.

المانیتور: حزب اتحاد دموکراتیک (پ.ی.د) که به نظر می‌رسد یکی از نیروهای پشتِ بیانیهٔ فدرالیسم است، می‌گوید که به حقوق گروه‌های دیگر و دموکراسی پای‌بند است. 

بارزانی: طبق کارهای عملی که کرده‌اند، به نظر نمی‌رسد که پ.ی.د چندان احترامی برای دموکراسی قائل باشد.

المانیتور: درباره تعمیق روابط نظامی و شاید سیاسی میان یگان‌های محافظ خلق در کردستان سوریه (شاخه نظامی پ.ی.د) با آمریکایی‌ها چه نظری دارید؟

بارزانی: هر نوع پشتیبانی از پ.ی.د، در حکم حمایت از پ.ک.ک است.

المانیتور: آیا فکر می‌کنید که پ.ی.د و پ.ک.ک یکی هستند؟

بارزانی: آن‌ها دقیقاً یک‌چیز و مشابه هم هستند.

المانیتور: آیا آمریکایی‌ها نیز همین عقیده را دارند؟

بارزانی: آن‌ها خیلی خوب می‌دانند اما نمی‌خواهند بگویند که می‌دانند… شما می‌دانید که اولویت نخست ما و آمریکایی‌ها، مبارزه با داعش است. به همین خاطر، آن‌ها ممکن است خود را به ندیدن بزنند.

المانیتور: بیایید درباره جنگ علیه داعش حرف بزنیم. آیا فکر می‌کنید که قبل از اعلام استقلال، باید تکلیف موصل روشن شود؟

بارزانی: ربطی میان موصل و استقلال کردستان وجود ندارد.

المانیتور: وجود ندارد؟ شما می‌توانید علیرغم حضور داعش در موصل، مستقل شوید؟

بارزانی: چرا نتوانیم؟

المانیتور: همسایه‌ای به این خطرناکی.

بارزانی: کردها به زندگی در کنار همسایگان سرسخت عادت دارند.

المانیتور: چرا فکر می‌کنید الان زمان خوبی برای دنبال‌کردن ایدهٔ استقلال است؟

بارزانی: من همیشه این باور را دنبال می‌کردم. زمانی که کسی از ما می‌پرسد «چرا الان؟»، من از او می‌پرسم: «چرا الان نه؟».

المانیتور: چون کار با بغداد به انجام نرسید؟

بارزانی: شکست خورد.

المانیتور: شما مرزهای کشورتان را چگونه تعریف می‌کنید و چگونه توافق دولت مرکزی را جلب خواهید کرد؟ درباره کرکوک چه فکر می‌کنید؟

بارزانی: ماده ۱۴۰ قانون اساسی که هرگز از سوی دولت مرکزی اجرا نشد، خواستار همه‌پرسی در مناطق مورد منازعه مانند کرکوک و شنگال است. اگر مردم بگویند که می‌خواهند بخشی از کردستان باشد، صدای آن‌ها باید شنیده شود و مورد احترام باشد. اگر آن‌ها تصمیم گرفتند که بخشی از کردستان نباشند، ما صدای آن‌ها را می‌شنویم و به این صدا احترام می‌گذاریم.

المانیتور: اما آیا شما فکر می‌کنید که آمریکا در کمک به یک انتقال بدون خشونت، نقشی کمکی ایفا می‌کند؟

بارزانی: اگر آمریکایی‌ها حاضر به ورود در بازی شوند، هیچ‌کس نمی‌تواند به اندازهٔ آن‌ها در این‌ رابطه نقشی قدرتمند ایفا کند. تضمین‌های امنیتی آمریکا برای کردها حیاتی هستند و ما سپاسگزار آن‌ها خواهیم بود اگر با استقلال‌مان مخالفت نکنند.

المانیتور: مشکل دیگر هم البته عدم اتحاد میان خود کردهاست.

بارزانی: ما همکاری جدی با حزب میهنی کردستان و سایر احزاب داریم. گوران [گروه اپوزیسیون جنبش برای تغییر] نقش مخربی دارد و آن‌ها خودشان را بلاموضوع کرده‌اند.

المانیتور: آیا نقشه راهی برای حرکت به سمت استقلال دارید؟

بارزانی: بله قطعاً. ما پارلمان را با انتخاب یک رئیس جدید، بازفعال خواهیم کرد. استقلال کردستان از پارلمان و احزاب سیاسی بزرگ‌تر است. هر کس که می‌خواهد بخشی از آن باشد، از او استقبال می‌کنیم و هر کس بخواهد جلوی آن بایستد، باید برود و دنبال کار خودش را بگیرد.

المانیتور: و شما بر این باورید که در این دوران حساس، باید در مقام ریاست حکومت باقی بمانید؟

بارزانی: هدف من رسیدن به آن نقطه است که کردستان مستقل شود. این یک تعهد برای من است. روزی که ما کردستان مستقل را داشته باشیم، من از ریاست جمهوری آن امتناع می‌کنم و از این که مردم کردستان کسی دیگر را به جای من انتخاب کنند، استقبال خواهم کرد. من عهد کرده‌ام که رئیس جمهور کردستان نشوم.

المانیتور: واقعاً؟

بارزانی: بله. هدف من تأسیس یک کردستان مستقل است، نه رئیس ماندن.

المانیتور: طرح شما بر این مبنا بود که نفت/انرژی منبع درآمد کشورتان شود. قیمت نفت پایین آمده است. آیدین سلجن، سرکنسول پیشین ترکیه، پیشنهاد کرده بود که ترکیه باید عمدهٔ سهام تمامی سیستم‌های تولید در کردستان عراق را بخرد و برای ساخت یک لوله گاز طبیعی به ارزش هشت میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کند. آیا این یک فرمول مناسب است؟ آیا در این‌باره با دولت ترکیه گفت‌وگو کرده‌اید؟

بارزانی: من واقعاً نمی‌خواهم وارد جزئیات شوم. بهتر است که درباره سئوالات ریز اقتصادی و نفتی به شورای وزیران مراجعه شود زیرا آنان مسئول این حوزه هستند.

المانیتور: اما یک انتقاد عمومی نسبت به نحوهٔ معاملات در حوزه انرژی وجود دارد و این‌که به قدر کافی شفاف نیستند.

بارزانی: کوتاهی شده است اما من جزئیات را نمی‌دانم، پس بهتر است که از شورا بپرسید.

المانیتور: یک هیئت از اتحادیه میهنی کردستان به زودی به آنکارا خواهد رفت تا درباره گاز صحبت کند.

بارزانی: گاز متعلق به تمامی مردم کردستان است. اقلیم کردستان باید به این حوزه ورود کند نه یک حزب خاص. نفت و گاز، حوزهٔ اقلیم است و نه اتحادیهٔ میهنی.

المانیتور: با این حال، به نظر می‌رسد که درباره مسئلهٔ فساد مالی در این دورانِ حساس بیشتر سخن گفته می‌شود. شما چه طرحی برای مقابله با فساد دارید؟ این آماده‌اید تا با تنبیه مجرمان، حتی در سطوح بالا، درسی به دیگران بدهید؟

بارزانی: دیروز من یک نشست -یک نشست خیلی مهم- با رئیس مؤسسات قضایی داشتم. نهادهایی مسئول اجرای اصلاحات مالی هستند.

المانیتور: پس ما شاهد بازداشت‌ها یا تحقیقات قضایی خواهیم بود؟

بارزانی: من به آن‌ها یک چیز گفتم: هیچ‌کس استثنا نیست. اگر چیزی دربارهٔ من پیدا کردید، مرا بخوانید و من به دادگاه خواهم آمد. [برادرزاده‌ام] نچیروان [بارزانی، نخست‌وزیر]، باید به دادگاه برود. مسرور [فرزند مسعود بارزانی] باید به دادگاه برود اگر چیزی علیه او پیدا شد. نخست، ما باید از خانوادهٔ من شروع کنیم، بعد به حزب دموکرات کردستان برسیم و بعد از آن به سراغ سایر احزاب برویم. برای همین من به این نهادها گفته‌ام که هر کس از جایگاهش سوءاستفاده کرد، من تمام‌قد [از تعقیب آنان] پشتیبانی می‌کنم. شما قانوناً مسئولید تا با فساد بجنگید؛ پس من از شما می‌خواهم تا با این مسئله مبارزه کنید. اما اگر شما کارتان را انجام ندهید، من شما را دور خواهم زد و خودم با فساد مبارزه خواهم کرد، اما بعد از آن مرا سرزنش نکنید که قانون در کردستان را دور زده‌ام زیرا این برای ما در کردستان خیلی مهم است که با فساد و کسانی که از جایگاه خود در حکومت، از قراردادهای نفتی، فروش زمین‌های کشاورزی و مسائلی مانند آن سوءاستفاده می‌کنند، مبارزه کنیم. هر مقام در وزارت کشور، وزارت پیشمرگه، نخست‌وزیری، هر وزارتی، هر رهبر حزبی، هر مقام امنیتی، همه باید در قبال اعمالی را که انجام داده‌اند، پاسخ‌گو باشند.

المانیتور: من با جوانان بسیاری صحبت کرده‌ام و بسیاری از آن‌ها نسبت به فساد شکایت دارند.

بارزانی: برای ما، مبارزه با فساد، یک مسئلهٔ وجودی است. بنابراین همان‌گونه که من با تمام قوا و انگیزه، در برابر داعش می‌ایستم، باید جلوی فساد نیز با همان تعهد ایستادگی کنم.

این گزارش با مشارکت شیرینِ زاده تهیه شده است.