رفتن به محتوای اصلی

برندگان واقعی دموکراسی اردوغان

بسته دموکراسیزاسیون رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه، بسیاری از محدودیت هایی را که توسط قوانین سکولار پیشین بر سنی های مذهبی اعمال شده را رفع کرده است و مایه خشنودی رای دهندگان اسلامگرای حامی  او شده است.
Sunni Muslims pray in the Blue mosque in Istanbul September 19, 2009. REUTERS/Morteza Nikoubazl (TURKEY RELIGION SOCIETY) - RTR281VZ

برخی آن را "انقلابی خاموش" می خوانند. برخی دیگر می گویند: "کوه، تپه ای به دنیا آورده است." همچنین کسانی هستند که این اقدام را خائنانه می خوانند و می گویند این کار، لایه ای از هسته ارزشهای ناسیونالیسم ترک را می تراشد.

نقطه نظرات افراد درباره "بسته دموکراسیزاسیونی" که رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه  روز 30 سپتامبر ( 8 شهریور) خطاب به ملتی مرکب از اقلیت های مختلف اعلام کرد، به نظرگاه سیاسی شان در کشوری  که هر روز قطبی تر می شود، بستگی دارد. دلایل نگاه مثبت یا منفی به بسته دموکراتیک اردوغان در پوشش گسترده این موضوع در المانیتور ذکر شده اند.

به عنوان مثال، اقلیت های عمده ترکیه -کردها و علویان- معتقدند با وجود اینکه این بسته شامل امتیازات بسیاری برای آنان است، ناتوان از پاسخ گویی به بسیاری از انتظارات دموکراتیک آنهاست. در عین حال اقلیت های دیگری مانند مسیحیان -که اکثریت شان از یونانی تبار های ترکیه هستند- احساس می کنند که در این میان چیزی نصیب شان نشده است.

با این وجود محتوای این بسته یک وجه  واضح دارد که همه در موردش اتفاق نظر دارند. در واقع  فارغ از اینکه این بسته ارمغانی برای اقلیت ها داشته باشد یا خیر، اکثر محدودیت هایی را که قوانین سکولار قبلی برای سنی های مذهبی داشت، حذف خواهد کرد. به همین دلیل بخش اسلام گرای جامعه که حامی اردوغان است، از این تغییرات خشنود است. این واقعیت در پذیرش گرم این بسته توسط رسانه های طرفدار دولت مشهود است.

در نوشته راسیم اوزان کوتاهیالی در المانیتور در تاریخ 1 اکتبر ( 9 شهریور) به  فهرستی از امتیازات مهمی که قرار است با اجرای این بسته توسط حکومت به اقلیت ها اعطا شود، اشاره شده است. کوتاهیالی از کسانی است که این بسته را "انقلابی خاموش" در ترکیه می دانند.

به عنوان مثال، با وجود اینکه گروه های بین المللی ناظر بر وضعیت رسانه ها، ترکیه را بزرگترین زندان برای خبرنگاران در جهان می دانند، اردوغان در بسته اش چیزی درباره اقدامی که این چهره منفی را تغییر بدهد، ذکر نکرده است.

برعکس این چهره از ترکیه زمانیکه اردوغان به گروهی از روزنامه ها و شبکه های خبری مخالف دولت، اجاره حضور برای پوشش رسانه ای کنفرانس اش را نداد بدتر هم شد. در حالیکه قرار بود این بسته، اصلاحات دموکراتیک بیشتری برای ترکیه به ارمغان بیاورد.

در همین حال، اثرات اعتراضات پارک گزی در تابستان که تصویر بسیار بدی از وضعیت دموکراسی و حقوق بشر در ترکیه  ایجاد کرد، هنوز در کشور دیده می شود.

اعتراضات پارک گزی، عدم تحمل تظاهرات دموکراتیک مردم توسط حکومت و خشونت پلیس را نشان داد. خشونتی که موضوع گزارش معترضانه اخیر سازمان عفو بین الملل نیز بود.

علاوه بر این، تظاهرات پارک گزی نشان داد که حکومت تا چه اندازه از نیروی پلیس - کسانیکه اردوغان آنها را "قهرمان" خطاب می کند- محافظت و پشتیبانی می کند، کسانیکه در دموکراسی واقعی در برابر خشونت شان مسئول محسوب می شوند، به خصوص زمانیکه این خشونت به مرگ تظاهرات کنندگان منجر می شود.

افسران پلیس با پیگیرد قضایی  در مورد مرگ معترضین مواجه شدند اما نه به این دلیل که حکومت مدافع دموکراسی و حقوق بشر بود، بلکه به دلیل پیگیری رسانه هایی که با وجود همه خطرها و محدودیت هایشان این موضوع را مسکوت نگذاشتند.

اردوغان انتظار چنین انتقادهایی را داشت و به همین دلیل با لحنی پوزش طلبانه بسته دموکراتیک را معرفی کرد و گفت که می داند این بسته همه خواسته ها را برآورده نمی کند بلکه گام هایی در این مسیر است. این نخستین بار نیست که حکومت بسته های این چنینی ارئه می کند. بسته های قبلی تا حدی فضای باز فرهنگی برای کردها به وجود آورده بودند، هرچند ناکافی دانسته شدند.

با این وجود این بسته اخیر بیشتر از اینکه برنامه ای جامع برای پاسخگویی به خواسته های دموکراتیک ضروری جامعه باشد،   ادامه دهنده روش "دموکراسیزاسیون تدریجی" حکومت است .

با وجود اینکه بسیاری از موارد این بسته برای ناسیونالیست های ترک حساسیت برانگیز است، اردوغان پشتوانه انتخاباتی کافی - که به هر دلیل هنوز حفظ شده اند- برای گذار از انتقاداتی که از این سو به او وارد می شود و حرکت به سمت "انقلاب خاموش" واقعی دارد. اگر واقعا قصدش را داشته باشد.

او هنوز چنین کاری نکرده است. این نشان می دهد هنوز خطوط قرمزی هستند که او نمی خواهد از آنها عبور کند. حتی زمانیکه  در موقعیت سیاسی قرار  دارد که در آن راستا گام های مهم بردارد. این نیز مورد دیگری است که ماهیت بسته دموکراسیزاسیون وی را با شک روبرو می کند.

اما همانطور که اشاره شد، کسانی هستند که برندگان واقعی  بسته دموکراسیزاسیون اردوغان هستند: نیروهای مردمی پشتیبان وی.  به عنوان نمونه، ممنوعیت حضور زنان  محجبه در موسسات دولتی به استثنای پلیس ارتش و دادگاه ها لغو شد. اردوغان گفته که این محدودیت ها نیز در بسته ای متمم لغو خواهد شد.

این پیروزی بزرگی برای اسلام گرایان است. آنها نه تنها می توانند با پوشش اسلامی شان در مکان های دولتی حاضر شوند، بلکه می توانند به عنوان مثال معلم شوند و یا مشاغل عمومی دیگری داشته باشند که در آنها می توانند بر جوانان تاثیر بگذارند. امری که تاکنون توسط حاکمانی که سرسختانه به آرمان های کمالیسم وفادار بوده اند، نهی شده بود.

ذکر این نکته حائز اهمیت است که درحالیکه حکومت چنین امتیازاتی به سنی ها می دهد، هنوز از اجرای اساسی ترین خواسته های علوی ها سرباز می زند. کسانیکه نه تنها خواستار به رسمیت شناخته شدن موقعیت اجتماعی خود هستند، بلکه می خواهند از حمایت قانونی علیه تبعیضی که در بوروکراسی سنی حکم فرماست، بهره مند شوند.

همچنین بسته اخیر اردوغان، مجازات های بیشتری را برای جرایم تنفر مذهبی و اقدامی که  مردم را از "زندگی بر اساس باورهای مذهبی شان" باز می دارد، در نظر گرفته است. قاعدتا باید از این اقدام به عنوان اقدامی علیه تبعیض و تحقیر بر اساس مذهب برای علویان، یهودیان و مسیحیان در جامعه ای که اساس سنی مذهب دارد، استقبال شود.

اما ترکیه کشوری است که در آن فاضل سای، پیانیست مشهور به دلیل توهین به اسلام با مجازات روبرو شده است. اتهامی که خود او آن را رد می کند.

بسته اردوغان این قدرت را به مقامات قضایی  جان بر کف این کشور که تعدادشان نیز به هیچ وجه کم نیست، می دهد تا هر که را که دوست دارند -بر اساس داوری های شخصی و مذهبی خودشان- متهم به توهین به پیامبر اسلام کنند.

بر اساس تجربیات گذشته، بسیار بعید به نظر می رسد که بتوان از قدرت این قانون علیه کسانیکه سخنان یهودستیزانه به زبان می آورند یا به اعتقادات مذهبی علویان، ارمنی ها یا یونانی ها توهین می کنند، استفاده کرد. بنابراین می توان اقدام اخیر اردوغان را حرکتی در راستای محافظت از سنی ها، افزایش قدرت  و توانایی شان در تاثیر بر جامعه از موقعیتی محافظت شده و ممتاز دانست. بعضی از تحلیلگران این موقعیت را موقعیت "کمالیسم معکوس" نامیده اند.

به همین دلیل روشن است که برندگان واقعی "بسته دموکراسیزاسیون" اردوغان چه کسانی هستند. همین موضوع اردوغان را با دشواری هایی برای قانع کردن مخالفانی که به او رای نداده اند سخت می کند. او باید بتواند به آنها بقبولاند که قلبش برای دموکراسی می تپد.  به عبارت دیگر آنچه به ظاهر افزایش دموکراسی نامیده شده است، به افزایش قطبی شدن جامعه در ترکیه ای که عملا چند پاره شده است، کمک می کند.

سمیح ایدیز: یکی از نویسندگان همکار المانیتور در بخش نبض ترکیه است. روزنامه نگاری که پیش از 30 سال اخبار مربوط به دیپلماسی و سیاست خارجی را برای روزنامه های مهم ترکیه پوشش داده است.  نوشته های او را می توان از بخش انگیسی روزنامه حریت پیگیری کرد. او همچنین مقالانی در نشریاتی مانند، فایننشنال تایمز (Financial Times)، تایمز لندن، ماهنامه مدیترانه و مجله فارین پالیسی (Foreign Policy) منتشر کرده است.

More from Semih Idiz

Recommended Articles