Ana içeriğe atla

Netanyahu iktidara dönüş planları yapıyor

İsrail’de uzun yıllar sonra başbakanlık koltuğunu kaybeden Benjamin Netanyahu, göreve yeni başlayan Başbakan Naftali Bennett’i düşürme peşinde.
Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu sits in the Knesset before parliament votes to approve the new government, Jerusalem, June 13, 2021.

28 Haziran itibarıyla Benjamin Netanyahu’nun resmi web sitesi kendisini hâlâ İsrail başbakanı olarak tanımlıyordu. Koltuğunu kaybedeli iki haftayı aşkın bir süre geçse de eski başbakan buna inanmakta, yeni gerçekleri sindirmekte zorlanıyor. Lideri olduğu Likud Partisi’nin üyeleri Netanyahu’ya halen “başbakan” diye hitap ederken, Likud önderliğindeki muhalefet partilerine de yeni hükümetin meşruiyetini kabul etmeme, iktidar değişikliğini yok sayma, Başbakan Naftali Bennett’i “üçkâğıtçı” ve hükümeti “devlet tarihinde görülmüş en büyük siyasi hile” olarak gösterme talimatı verildiği anlaşılıyor. Sandıktan çıkan sonucu, yeni hükümetin 13 Haziran’da göreve başlamış olmasını kabullenemeyen muhalefet partileri, parlamento halen onların kontrolündeymiş gibi davranıyor. 

Netanyahu iktidarın güç ve nimetlerinden vazgeçemiyor. Bennett’in başbakanlık konutuna taşınmayı birkaç hafta ertelemesi üzerine Netanyahu ve ailesi Kudüs’teki resmi konutta oturmaya devam ediyor. İktidarda kaldığı yılların alışkanlığıyla şimdi bir de özel harcamalarının Likud tarafından karşılanması için bastırıyor. Kendisine ait bir kredi kartı bile olmayan, daha yeni bir cep telefonu alan, yıllardır araba sürmeyen Netanyahu’nun sıradan insanların nasıl geçindiğine dair hiçbir fikri yok. Görünen o ki intibak sağlamak için bir sebep de görmüyor. O kentten bu kente koşuyor, Bat Yam sahilinde yalınayak dolaşarak dikkat çekmeye çalışıyor, selfie çektiriyor, kendisine halen “başbakan” diyen yandaşlarının sevgisiyle keyifleniyor. İsrail tarihinde görülen en ağır sarhoşluk vakası bu olsa gerek. 

ABD’de iktidar değişiklikleri çok daha kolay oluyor: Görevi sona eren başkan, Air Force One uçağına veya başkanlık helikopterine binip kütüphane kurmakla meşgul olacağı sivil hayata doğru yol alıyor. İsrail’de ise eski başbakan şimdi Knesset’te muhalefet lideri konumunda ve hiçbir yere gitmediği gibi enerji fazlasına da sahip. Kontrolünü kaybetmiş gibi davranıyor, eski günlerin şanına tutunmaya ve görevden sanki geçici ayrılmış gibi popülaritesini, imajını parlatmaya çalışıyor. 

İsrail’de hükümet düşürmek kolay değil. Bennett hükümeti önümüzdeki aylarda devlet bütçesini parlamentodan geçirmeyi başaramazsa otomatik olarak düşer. Ancak olağanüstü gelişmeler olmadığı takdirde bu, zayıf bir ihtimal. Netanyahu, destekçileri ve Knesset’teki vekilleri iktidara yakın zamanda dönemeyeceklerini bir noktada mutlaka idrak edecek. 12 yılın ardından Likud siyasi sürgüne alışkın değil. Mevki, güç ve imkânlara alışan Likud’un ve müttefiki Ultra Ortodoks partilerinin Knesset’teki çoğu üyesi daha önce hiç muhalefette olmadı. Bildikleri tek siyasi gerçeklik bol kaynak, nüfuz ve karar verme gücünden ibaret. Onları şimdi zor zamanlar bekliyor.

Netanyahu, Bennett ve Yair Lapid’in dönüşümlü başbakanlığı esasında kurulan bu alışılmadık, karmaşık birlik hükümetinin çok geçmeden çökeceği umuduna bel bağlıyor ve hükümete tüm cephelerden saldırıyor. Böyle bir ihtimal pek olmasa da Netanyahu asla vazgeçmiyor. Bu sayfalarda daha önce aktardığımız gibi Bennett’in Biden yönetimiyle arasını açmaya çalışıyor ve çok önem verdiği güvenlik konularında bile hükümetle çatışmaktan çekinmiyor. Öyle ki İsrail vatandaşı Filistinliler ile vatandaş olmayan Filistinliler arasında aile birleşimini engelleyen geçici düzenlemenin uzatılmasına dahi karşı çıkıyor. Likud’un iktidar olduğu 2003’teki İkinci İntifada sırasında kabul edilen düzenleme, o günden bu yana Knesset tarafından her yıl uzatılıyor. Süresi 6 Temmuz’da dolacak olan düzenlemenin amacı, Batı Şeria’dan kitlesel göçe imkân vermemek ve düşman unsurların, hatta teröristlerin İsrail’e sızmasını önlemek.

Düzenlemeyi uzatma talebi parlamentoya bizzat Netanyahu tarafından koltuğundan olmadan birkaç gün önce sunulmuştu. Oysa şimdi kendisi ve partisi Likud uzatmayı engellemek için ellerinden geleni yapıyorlar. İsrail’de hükümet ortaklığı yapan ilk Arap partisi olan İslamcı Raam partisi de uzatmaya karşı. Düzenlemeyi Raam’ın desteği olmadan geçirebilmek için koalisyon muhalefetin oylarına ihtiyaç duyacak.

Netanyahu bu durumu dibine kadar kullanıyor. Bunu yaparken de muhalefetteki Siyonist partilerin yıllardır değişmez ilkesi hâline gelen hükümeti ulusal güvenlik konularında kollama ilkesini çiğniyor. Zira Netanyahu bugünlerde İsrail’in ulusal güvenliğinden çok kendi siyasi güvenliğini düşünüyor. Onun şu an tek bir isteği ve amacı var: Bennett-Lapid hükümetini zor durumda bırakmak, hükümetin Siyonizm’e aykırı ve İsrail için tehlikeli olduğu iddiasını kanıtlamak, koalisyon ortaklarını birbirine düşürerek hükümetin altını oymak.

Muhalefet şu an koalisyonun önerdiği her yasal düzenlemeye karşı sert kampanya yürütüyor. Knesset’teki çoğunluğu kıl payıyla (bir oy) elinde tutan koalisyonun vekilleri ve bakanları muhalefete oy kaptırmamak için gece gündüz mesai yapıyor, hatta 28-29 Haziran gecesi olduğu gibi parlamentoda sabahlıyor. Koalisyona her adımda meydan okuyan Likud ve müttefiklerinin bu çılgın tempoyu ne kadar sürdürebileceğini zaman gösterecek.

Bennett ve Lapid ise sakin bir görüntü vermek ve sorumlu davranan hükümet ile her türlü çizgiyi aşan Netanyahu arasındaki tezadı vurgulamak için Netanyahu’yu düşük perdeden eleştirmekte anlaşmış görünüyor. İkili soğukkanlı bir vakar ve özgüven sergiliyor. Onlar için işler şimdilik iyi gidiyor. Netanyahu ise kısa süreliğine izne ayrılmış kendinden emin bir liderden ziyade kafası karışık, gerçeklerden kopuk biri olarak görünüyor.

Netanyahu’nun bel bağladığı bir umut kırıntısı Mavi-Beyaz Partisi lideri ve Savunma Bakanı Benny Gantz ile ilgili. Gantz’ın Bennett ile Lapid arasındaki iktidar paylaşım anlaşmasından pek memnun olmadığı sır değil. Bennett’in Yamina Partisi 120 üyelik Knesset’te sadece altı sandalye sahibiyken Mavi-Beyaz’ın sekiz sandalyesi var. Netanyahu’nun elçileri sürekli nabız yokluyor: Gantz acaba mevcut koalisyondan cayıp Netanyahu’yla 2020’de yaptığı iktidar paylaşım anlaşmasına dönüş yapar mı? Önerilen düzenlemeye göre bu kez başbakanlık koltuğuna önce Gantz oturacak ve üç yıl görev yaptıktan sonra başbakanlığı bir yıllığına Netanyahu’ya devredecek.

Ancak Netanyahu’ya sadece Gantz değil kimse artık kolay kolay güvenemez. Zira o verdiği tüm siyasi sözlerden döndü, tüm köprüleri yaktı. Gantz’a yaptığı gibi ortaklarını hep aldattı, yıllar içinde kendisine güvenen herkese kazık attı. Her şeye rağmen Netanyahu pes etmiyor, etmez. 

Likud kadrolarının Netanyahu’ya desteği ne kadar sürer bilinmez. Likud’u peş peşe iktidara taşıdığı sürece partiye hâkimiyeti garantiydi ancak şimdi Likud’u iktidardan uzaklaştırdı ve kıymetli bir varlıktan yüke dönüştü. Netanyahu’nun koltuğunu sağlama almak için hızla parti içi seçimlere gitme planı, arkasından örgütlenmeye başlayan Likud’un üst kademelerince engellendi. Partinin kurullarına her isteğini kabul ettirmesi artık mümkün değil. Netanyahu’nun tek adam yönetiminde çatlaklar oluştu, büyü bozuldu. Bennett-Lapid hükümetini temelden dinamitleyecek olağanüstü bir gelişme olmadığı sürece Netanyahu’nun siyasi geleceği hiç olmadığı kadar kasvetli görünüyor.

More from Ben Caspit

The Middle East in your inbox

Deepen your knowledge of the Middle East

Recommended Articles