Erdoğan’ın önündeki Çin seddi: Aşı ve Uygurlar
Ankara, Çin aşısına karşılık Uygur davasını mı sattı? Milliyetçi-İslamcı damarı kabartan bu soru, aşı sevkiyatının üç kez ertelenmesi ve Çin’in suçluların iadesi anlaşmasını tam bu sırada onaylamasıyla öne çıktı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın politik ve ekonomik önceliklerle Çin aşısı CoronaVac’ı tercih ettiğine dair suçlamalara bir de “Uygurların iadesi konusunda pazarlık dönüyor” iddiası eklendi. 50 milyon doz Çin aşısının geliş tarihinin üç kez ertelenmesi bu pazarlığa bağlanıyor. Spekülasyonlar sürerken Çin Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi üç yıldır bekleyen Suçluların Karşılıklı İadesi Anlaşması’nı 22 Aralık’ta onayladı. Böylece tartışmalarda oy yaydan çıktı. 27 Aralık’ta bir aylığına tatile giren Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) şubatta anlaşmayı oylayabileceği öne sürülüyor.
Erdoğan’ın 14-15 Mayıs 2017’de katıldığı Kuşak ve Yol Forumu sırasında imzalanan anlaşma, 24 Nisan 2019’da TBMM’ye gönderilmiş, iki gün sonra kanun tasarısı olarak komisyona havale edilmiş ama genel kurula gelmemişti.
Anlaşma Çin’de onaylanınca Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Milletvekili Yıldırım Kaya bir önergeyle Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’ya “Çin aşısı Uygur Türklerinin iadesi için mi bekletiliyor” diye sordu. İyi Parti Grup Başkanvekili Lütfü Türkkan da “Aşıları almak için bazı Uygur Türklerini Çin’e iade edecekler” iddiasını gündeme getirdi. Koca'ya göre aşılama 11 Aralık’ta başlayacaktı. Aşılar gelmeyince sevkiyat için 13-14 Aralık tarihi öngörüldü. Ardından aşıların 23 Aralık’ta ulaşacağı söylendi. Son olarak 27 Aralık’ta gelmesi gereken aşılar, Pekin gümrüğünde görülen COVID-19 vakası nedeniyle iki gün daha ertelendi. Nihayetinde ilk posta 30 Aralık’ta ulaştı. Fakat aşılara karşılık Uygur pazarlığı tartışması bitmedi.
Uygur diasporası anlaşmanın onaylanmaması için yoğun bir kampanya başlattı. Siyasetin farklı yelpazeleri kampanyaya destek çıktı. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu aşıdaki gecikmenin Uygurlarla ilgili olmadığını ve Uygurların iade taleplerinin karşılık bulmadığını belirterek “Anlaşmayı 'Uygurları Türkiye Çin'e teslim edecek' diye yorumlamak doğru değil" yanıtını verdi.
