Ana içeriğe atla

65 yaş üstü isyan bayrağını çekti

COVID-19 salgınında “normalleşme” dönemine giren Türkiye’de, sokağa çıkma yasağı süren 65 yaş üstü vatandaşların tepkisi büyüyor. Şair Ataol Behramoğlu yaşıtlarını yasağa karşı isyana çağırdı, yasak mahkemeye taşındı.
An elderly couple poses for a picture at a park, as seniors over 65 years old have been exempted from curfew for six hours during the first day of Eid, amid the spread of the coronavirus disease (COVID-19), in Istanbul, Turkey, May 24, 2020. REUTERS/Umit Bektas - RC21VG9TUYL9

Pandemi sonrası dünyadaki siyasal ve ekonomik sistemlerin dönüşümüne ilişkin kehânetler, üretim ilişkileri içinde yer almayan kesimleri göz ardı ediyor. Türkiye’nin “yeni normal” düzeni, bu kehânetlerin geçici de olsa somutlaştığı alanlardan biri. Ülkenin “yeni normal” düzeninde “çalışma hayatında yer almayan” 65 yaş üstü vatandaşların sokağa çıkma yasağı sürüyor. 21 Mart’tan beri bu yasağa tabi olan 65 yaş üstü ise karara isyan ediyor.

1 Haziran itibarıyla “yeni normal” düzene adım atan Türkiye’de pek çok kısıtlama gevşetilirken, işyeri sahibi olmayan 65 yaş üstü vatandaşlar ile 18 yaş altındaki çocukların sokağa çıkma yasakları sürüyor. Esneme adımları bu hâliyle ekonomik sistemi döndürmeyi amaçlıyor gibi görünse de Cumhurbaşkanı alınan bu önlemin 65 yaş üstünün risk grubunda olmasına bağladı. Ülkedeki 65 yaş üstü vatandaşların bu gerekçeye ikna olduğu söylenemez. Hatta 70 günü aşkın süredir evlerinden çıkmalarına izin verilmeyen 65 yaş üstü bu karara öyle öfkelendi ki ülkede akranlarını isyana çağıran bir şair de var, parka çıkma saatlerinde protesto eylemine hazırlanan da.

Onlardan biri Türkiye’nin tanınmış şairlerinden 78 yaşındaki öğretim üyesi Ataol Behramoğlu. Sokağa çıkma yasağının uzaması üzerine 1 Haziran günü sosyal medya hesabı üzerinden bir isyan çağrısı yayımladı: “65 yaş üstü bir şair ve öğretim üyesiyim. Birinci sorum şu: Sokağa çıkmak için bir ticarethane, bir market filan mı açmam gerekiyor? İkinci sorum ise şudur: Herhangi bir yerden, ikamet etmekte olduğum İstanbul dışından bilimsel bir toplantı veya sanatsal bir toplantı için davet alsam izin almam ve gittiğim yerde bir ay kalmam mı gerekecek? Böyle bir saçmalık olabilir mi? Bütün bilim insanı arkadaşlarımı ve sanatçı dostlarımı, bu saçmalığa yüksek sesle karşı çıkmaya çağırıyorum.”

Ataol Behramoğlu Al-Monitor’a yaptığı açıklamada 65 yaş üstü için alınan kararı, “mantık dışı, ahlak dışı, akıl dışı” olarak tanımlıyor. Behramoğlu’na göre söz konusu yasağın hiçbir hukuki ya da mantıki ölçütü yok. Behramoğlu, “Ticarethanem olsa dışarı çıkabileceğim ama şair ya da müzisyen olmanızın bir önemi yok, onlar dışarı çıkamıyor. Müzisyen çalışmıyor mu? Böyle bir yasak olamaz. Bu yasağın tamamen kalkması gerekiyor” diyor. 65 yaş üstünün risk grubunda olmasına ilişkin gerekçeye de kızan Behramoğlu, “Herkes risk grubunda, ülkeyi yönetenler de risk grubunda” diyor.

Düzenlemelere göre 65 yaş üstü pazar günleri belli saatlerde sokağa çıkabilecek. Behramoğlu, “Pazar günü köpeğini gezdirmeye izin vermek gibi bir şey bu. Aşağılayıcı ve çok ayıp. Bunu da protesto edelim, Pazar günü hiçbirimiz dışarı çıkmayalım” diyor.

Alınan kararların 65 yaş üstünde dışlanmışlık ve ayrımcılığa uğrama duygularına yol açtığını söyleyebiliriz. Tedbirlerin sert bir şekilde sürdüğü mart ayında, bir genç sokakta yürüyen yaşlı bir adamı “Amca hadi evine” diye uyararak kameraya çekmiş ve sosyal medyada yayınlamıştı. Bir başka genç ise yaşlı kadının otobüse alınmaması ile dalga geçmişti. Bu kayıtları alanlar hakkında soruşturma süreçleri başlatılmış ve vatandaşlardan özür dilenmişti. 

Ancak alınan kararlar, 65 yaş üstünde mart ayında yaratılan dışlanmışlık duygusunun devam etmesine neden oluyor. Behramoğlu’nun isyan çağrısına destek veren oyuncu Gülsen Tuncer’in ARTI TV’de katıldığı programda “Biz vebalı mıyız?” çıkışı da bu hissiyatın yansıması.

İzmir’de yaşayan memur emeklisi Burhan Öztürk (65), içinde bulunduğu ruh hâlini “dışlanmışlık” diye tanımlıyor. Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Öztürk, “Ben kendimi risk grubunda hissetmiyorum. Hissettiğim tek duygu var, o da dışlanmışlık duygusu. Biz kendisini nasıl koruyacağını en iyi bilen grubuz. Biz çıkamıyorsak kimse çıkmasın, yöneticiler de çıkmasın” diyor.

Sokağa çıkma yasağı 65 yaş üstünün ihtiyaçlarını karşılamasını da zorlaştırıyor. Öztürk, “Bize sadece pazar günleri izin veriyorlar. Pazar günleri bankalar kapalı, postaneler kapalı. Nasıl para çekeceğiz? Faturaları nasıl ödeyeceğiz? Bunlar için insanlardan, komşudan, arkadaşlarımızdan yardım mı isteyeceğiz? Bunun nasıl bir mantıklı açıklaması olabilir?” diyor. 

İsyan dalgası sade vatandaşı da sarmış. Öztürk’e şair Behramoğlu’nun isyan çağrısını sorduğumda, “Biz 68 kuşağıyız, içimizdeki isyan ateşi hâlâ yanıyor. Bizi isyan noktasına getirmesinler” diyor. 

İstanbul’da yaşayan 71 yaşındaki Alaattin Deniz de evden çıkamadığı için üzüntülü. “En çok çocuklarımı ve torunlarımı özledim” diyor. Yetmiş günlük ev hapsinde kendisine bir kuş alan Deniz, “Kuşla oturuyorum, onunla konuşuyorum. Ama o beni anlamıyor” diyor, gülerek.

Ataol Behramoğlu sosyal medyadan isyan çağrısında bulunurken, bir grup 65 yaş üstü eylem hazırlıklarına başladı bile. Avukat Senih Özay, Zonguldak’taki 65 yaş üstü vatandaşların Pazar günü “park izninde” eylem yapacağını söylüyor.

Özay Al-Monitor’a yaptığı açıklamada, ülkenin her yerinden 65 yaş üstündeki vatandaşlardan söz konusu yasağın mahkemeye taşınması için talepler geldiğini söylüyor. Özay, sokağa çıkma yasağına ilişkin İçişleri Bakanlığı’nın genelgesini geçtiğimiz günlerde hem Anayasa Mahkemesi’ne hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşıdı. Özay, alınan bu kararların ölçüsüz olduğunu söylüyor ve açık bir ayrımcılık tespiti yapıyor. Buradan hareketle de yasağın iptalini istiyor.

80 yaşındaki Özay’ın avukatlık ofisi olduğu için sokağa çıkma yasağı şimdilik kalktı. Ancak yasağın kendisini de hayli etkilediğini belirtiyor: “Yürüyemiyorum, baston kullanıyorum. Kemiklerimde bir gariplik var. Hiç pratik yapamadım evde. Zayıflamıştım, şişmanladım. Şekerim var. 65 yaş üstüne sokağa çıkma demek, canına okumak demek. Onların kendi alışkanlıkları var, bu alışkanlıkları bitiriyorsun.” 

65 yaş üstü bugün pandeminin yarattığı korku ikliminin yanı sıra dışlanmışlık ve ayrımcılık hislerini yaşıyor. Hayatın bu zamanlarını evin içinde, çocuklarından, torunlarından, arkadaşlarından, alışık olduğu parklardan ve sokaklardan uzak yaşamanın kırgınlığı bir yana, ihtiyaçlarını karşılayamamak da onlar için ayrı bir eksiklik duygusu. Normalleşmeye doğru insanlar sokaklarda gezerken, yarattıkları hayatı bir pencerenin kenarından izlemenin verdiği üzüntüyü isyana çevirme çabasındalar. Bu ne kadar başarılı olur bilinmez ancak pandemiye ilişkin kehânetlerin üretim ilişkilerinin içinde yer almayanları dışlamasının toplumun hatırı sayılır bir grubu üzerinde yarattığı kırgınlık gözle görülür durumda.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial