Ana içeriğe atla

Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?

Irak’ta İran destekli Haşdi Şabi’nin ana direği olan Ebu Mehdi El Mühendis’in öldürülmesinin ardından örgütün iç çekişmelerle zayıflaması ve parçalanması bekleniyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
GettyImages-909247112.jpg

Washington Enstitüsü uzmanı Michael Knights’ın “ABD’nin ilk can düşmanı” diye tanımladığı Haşdi Şabi’nin iki numarası Ebu Mehdi El Mühendis’in ardından resmi adı Halk Seferberlik Birlikleri (HSB) olan Haşdi Şabi gruplarının liderliğine popülist Şii din adamı Mukteda El Sadr göz dikmiş görünüyor. 

Sadr 17 Ocak’ta bu gruplara seslenerek “ABD işgaline” karşı kitlesel gösteri çağrısı yaptı ve hepsinden olumlu yanıt aldı. 

Bedir Örgütü lideri Hadi El Amiri ise grup liderleriyle Bağdat ve Tahran’da görüşmeler ayarlıyor, grupları ortak bir söylemde birleştirmek istiyor. Bu da Amiri’nin önümüzdeki dönemde HSB’de yöneticilik pozisyonuna gelebileceğine işaret ediyor. 

ABD’nin 3 Kasım’da Bağdat Uluslararası Havaalanı’ndan çıkan İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani ile Mühendis’i hava saldırısıyla öldürmesi, HSB’nin Irak’taki gücünü zayıflattı. 

1953’te Basra vilayetinde doğan Mühendis, 1980’lerde Saddam Hüseyin rejimine karşı silahlı eylemlerle adını duyurmuştu. Bedir Örgütü’ne katıldığında grubun liderleri arasında sayılıyordu. 2009’da ABD’nin yaptırım listesine alınan Mühendis, Bağdat’taki ABD Büyükelçiliği’ne 31 Aralık 2019’da düzenlenen saldırıda sahadaki başlıca komutandı. 

10 Ocak’ta Bağdat’ta toplanan HSB yöneticileri “Mühendis’in ölümü HSB savaşçılarına Irak’ın savunmasında ön saflarda durmak için manevi güç verecek” dediler. Açıklamada Mühendis’in ardından ne gibi adımlar planlandığına dair somut bilgi verilmedi. 

HSB liderlerinden Yazan El Cuburi ise Al-Monitor’a şöyle konuştu: “HSB’de şu an kargaşa ve şaşkınlık hâkim. Liderler ve gruplar Mühendis’in öldürülmesinden ancak bir hafta sonra bir araya gelebildiler. Mühendis’in yokluğunun etkisi büyük olacak. Çünkü o, HSB’de kimsenin karşı çıkmadığı, uzun cihat geçmişi nedeniyle herkesin itaat ettiği tek isimdi.”

HSB’nin geleceğiyle ilgili soru işaretlerinin en önemlisi, örgütün kendi içinde bölünüp bölünmeyeceği ve daha da büyük sıkıntılarla karşı karşıya kalıp kalmayacağı ile ilgili. 

Bağdat Üniversitesi’nde siyaset bilimci olan İhsan El Şammari bu konuda Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Mühendis’in öldürülmesi HSB için ciddi bir darbe anlamına geliyor. Çünkü o, grupların hem saha komutanı hem de manevi babasıydı. HSB’deki her ayrıntıyla öncelikle o ilgileniyordu. Görüş ayrılıkları kendisi daha hayattayken vardı, bundan sonra kim bilir neler olur. Anlaşmazlıkların derinliğini önümüzdeki günlerde göreceğiz. Çünkü HSB’deki bazı liderler hem yönetim seviyesinde hem de silahlı yapılarda daha etkili rollere müstahak olduklarına inanıyorlar. Bu, HSB’nin geleceğini riske atabilir.”

Şammari’ye göre HSB liderleriyle yakın ilişkisi olan İran Devrim Muhafızları, geçmişte olduğu gibi bu anlaşmazlıkların dinamiğini kontrol etmeyi başarabilir. 

İslam Devleti 10 Haziran 2014’te Musul’u işgal ettiğinde Mühendis silahlı Şii gruplarını bir araya getirerek Büyük Ayetullah Ali El Sistani’nin fetvası temelinde örgütlemiş ve terör örgütüyle çarpışmalara önderlik etmişti. 

Mühendis resmiyette HSB’nin iki numaralı yöneticisiydi ama öldürüldüğü güne kadar örgütün fiili lideri, sahadaki komutanı oldu. Bu durum, HSB Başkanı Falih El Feyyad ile sürekli tartışmalara neden oluyordu. HSB grupları, özellikle de Velayet-i Fakih takipçisi olanlar Mühendis’in görüşlerine kulak veriyordu. Başka bir deyişle, Mühendis HSB’nin can damarıydı.

Yine Bağdat Üniversitesi’nde siyaset bilimci olan Adil Bedevi’ye göre “Mühendis’in ardından HSB’nin gidişatı, pek çok grubun liderlik çekişmesi nedeniyle zayıflama yönünde görünüyor. Mühendis, bu çekişmeyi dizginleyen merkezi liderliği temsil ediyordu. HSB içindeki veya direniş grupları içindeki dengeleri, HSB ile direniş grupları arasındaki dengeleri, HSB ile Devrim Muhafızları arasındaki dengeleri yönetme bakımından Mühendis’in kaybını telafi edecek bir isim yok. Bunlar oldukça karmaşık dengeler ve Mühendis bunları etkili bir şekilde yönetiyordu. HSB bu açıdan sorun yaşayacak.”

Bedevi’nin beklentisine göre “Devrim Muhafızları’nın HSB’deki etkisi azalacak. Çünkü Devrim Muhafızları’nın HSB içindeki muazzam etkisini Mühendis temsil ediyordu.”

HSB’yi kuran, yapılandıran, beş yıl boyunca her ayrıntısıyla ilgilenen Mühendis’in öldürülmesi HSB’de şok etkisi yarattı. HSB’ye bağlı olmayan Hizbullah Tugayları ve Hizbullah El Nüceba Hareketi gibi silahlı gruplar bile Mühendis’in simgelediklerinin kaybından etkilendiler. 

Irak Savunma Bakanlığı’nda müşavirlik yapmış olan Maan El Cuburi’ye göre “HSB’nin bu kaybı onun birliğini etkiliyor, gücünü zayıflatıyor ve pek çok grup lideri arasında rekabeti körüklüyor. HSB’den farklı liderlik talepleri yükselecek. Neticede HSB güç kaybedecek. Kimileri sahneden çekilecek, kimileri tereddüde düşecek. Hem liderler arasında hem de gruplar arasında iç çatışmalar patlak verecek.” 

HSB ile direniş grupları arasında dengeleri yöneten diğer isim Süleymani de artık yok. Büyük etkiye sahip olan, direnişin söylemini birleştirebilen iki cihatçı liderin öldürülmesiyle HSB ve gruplar muazzam bir kayıp yaşıyor.

Sonuç olarak, Mühendis’in ardından HSB artık o eski uyumlu, güçlü, ideolojik hırsı olan HSB olmayacak. Ciddi anlaşmazlıklar baş gösterecek. Bunlar, su yüzüne çıksın veya çıkmasın HSB’yi olumsuz etkileyecek. Anlaşmazlıkları çözmek için başvurulan isimler artık yok.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial