Ana içeriğe atla

Erdoğan’ın Irak Kürdistanı’ndaki planları geri tepebilir

Neçirvan Barzani’nin Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde (KBY) başbakan olarak devam etmeyeceği haberi Ankara’da, yeni KBY kabinesinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın müttefiklerinden oluşmayacağı kaygısı yaratıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
A man waves a Kurdistan flag as a Turkish military truck escorts a convoy of peshmerga vehicles at Habur border gate, which separates Turkey from Iraq, near the town of Silopi in southeastern Turkey, October 29, 2014. Iraqi peshmerga fighters arrived in southeastern Turkey early on Wednesday ahead of their planned deployment to the Syrian town of Kobani to help fellow Kurds repel an Islamic State advance, a Reuters witness said. REUTERS/Kadir Baris (TURKEY - Tags: POLITICS MILITARY CONFLICT TPX IMAGES OF TH

Irak’ın kuzeyinde Erbil ve Dohuk vilayetlerini kontrol eden Kürdistan Demokratik Partisi (KDP), son 10 yılda Türk hükümetiyle ticaret, enerji ve güvenlik alanlarında yakın bir iş birliği yürüttü. Bu açılımın baş mimarı KDP’nin önemli isimlerinden Neçirvan Barzani oldu. KDP, Irak’taki diğer Kürt gruplarından farklı olarak, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın baş düşmanı olan PKK gerilla hareketine karşı da 1990’lardan itibaren denge ağırlığı oluşturdu, PKK’nın faaliyetlerini izleyebilmesi için Türkiye’ye askeri üsler kurma imkânı tanıdı.

Ne var ki 2012’den beri Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) başbakanı olan Neçirvan Barzani, yeni KBY kabinesini kurmak için KDP tarafından aday gösterilmedi. Bu durum, 2014’te Barzani ile 50 yıllık gizli kapaklı bir enerji anlaşması yapan Erdoğan’ı endişelendiriyor.

Kısaca, KDP Erdoğan için kritik bir ortak oldu. Neçirvan Barzani’nin başbakanlığı sürdürmeyeceği haberi aralık başında patladığında Venezuela’da bulunan Erdoğan, Caracas’tan telefon açarak Erbil’de olup bitenlerin detayını öğrenmeye çalıştı. Görüşme hakkında bilgi sahibi olan iki ayrı kaynağa göre Erdoğan endişeliydi. Kaynaklardan biri, “Neçirvan birkaç dakika boyunca Erdoğan’ı değişikliklerden kaygı duymaması gerektiğine ikna etmeye çalıştı.” dedi. Diğer kaynak ise Erdoğan’ın Barzani’ye doğrudan “Değişikliklerden memnun musun?” diye sorduğunu aktardı. Barzani Erdoğan’a, hükümeti kurma görevinin kuzeni Mesrur Barzani’ye verilmesinin oy birliğiyle kararlaştırıldığını söylese de yabancı diplomatlar ve KDP’ye yakın kaynaklar sürecin sancısız olmadığını, oldukça sert geçtiğini söylüyorlar.

Muktedir Barzani ailesiyle ilgili değişiklikler bir aile meselesi olmanın ötesinde Türkiye ve İran’ın da yakından izlediği bölgesel bir meseledir.

Irak ve Suriye’deki Kürt sorunu Erdoğan’ın zihnini son yıllarda fazlasıyla meşgul ediyor. Türkiye bugün hem kendi topraklarında hem Kürdistan’ın İran, Irak ve Suriye’deki parçalarında Kürt gruplarla mücadele ediyor.

İran yönetimine karşı savaşan PKK bağlantılı bir gerilla grubu olan Kürdistan Yaşam Partisi’ne (PJAK) yakın kaynaklara göre Türk uçakları son yıllarda PJAK militanlarını İran sınırında Tahran’ın onayıyla birkaç kez bombaladı. Türkiye’nin güneydoğusunda PKK’yla mücadele eden Türk güvenlik güçleri, PKK’yı sıkıştırmak için Irak Kürdistanı’nda da onlarca üs oluşturmuş durumda.

Geçen sene de Suriye’nin Kürt nüfuslu Afrin bölgesini ele geçiren Türkiye, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun 10 Ocak’taki açıklamasına göre ABD çekilsin veya çekilmesin Suriye’deki Kürt milisleri hedef almaya kararlı. Türkiye Suriyeli Kürtlere hücum ederse ABD Başkanı Donald Trump’ın Türk ekonomisini “mahvetme” tehdidini yerine getirip getirmeyeceği ise meçhul.

Türkiye sınırının yanı başında Washington’da, diğer Batı başkentlerinde milyonlarca dolar harcayarak lobi yapan ikinci bir özerk Kürdistan görmek istemiyor. 1992’den bu yana Türkiye Iraklı Kürtlerle bir dizi sorun yaşadı. Zira PKK militanları, Irak Kürdistanı topraklarından Türkiye’ye geçerek Türk güvenlik güçlerine ve onlarla iş birliği yapan Kürtlere saldırılar düzenliyor. Kuzey Irak’taki Kürt yönetiminin ilk 10 yılında Türkiye Peşmerge’yi Irak Kürdistanı dağlarında PKK’yla kanlı bir mücadele yürütmeye ikna etmişti. Ancak diğer ülkelerle uluslararası bağlarının zamanla güçlendiğine inanan Iraklı Kürtler daha bağımsız aktörler haline geldiler.

Suriyeli Kürtler konusu Erdoğan için büyük bir baş belâsıyken bir diğer sorun da PKK’nın Süleymaniye bölgesindeki faaliyetleri. Bölge Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) merkezi. İki üst düzey Türk istihbarat görevlisinin ağustos 2017’de Süleymaniye yakınlarında PKK tarafından kaçırılmasından bu yana Ankara KYB’ye PKK’nın faaliyetlerini kısıtlaması için muazzam baskı uyguluyor. Irak Kürdistanı’nın eylül 2017’de bağımsızlık referandumuna gitmesi üzerine hava sahasını bölgeye yönelik uçuşlara kapatan Türkiye, bu yasağı Süleymaniye uçuşları için uygulamaya devam ediyor.

Ankara’ya göre Barzani liderliğindeki KDP bölgelerinin aksine KYB kontrolündeki bölgelerde insicamlı bir idare yok. Al-Monitor’a konuşan bir Türk diplomat, bu durumun otorite boşluğu yarattığını ve PKK’nın bundan faydalanarak faaliyetlerini artırdığını söyledi. Kimliğinin açıklanmaması kaydıyla konuşan diplomat başlıca sorunu, “finansman ve Süleymaniye’deki güvenli evler aracılığıyla yeni militanların dağlara gönderilmesi” şeklinde ifade etti.

Öte yandan KYB, PKK’ya yönelik baskısını artırmış durumda. Son dönemde Süleymaniye’de PKK’ya yakın gruplarla bağlantılı onlarca kişi tutuklandı. Üst düzey bir KYB mensubu olan Irak Cumhurbaşkanı Berham Salih’in yakın zamanda gerçekleştirdiği Türkiye ziyaretinin ardından Ankara’nın Süleymaniye uçuşlarına yönelik hava sahası yasağını kaldırmaya hazırlandığı söyleniyor.

Bu arada Türkiye’nin KDP kontrolündeki bölgelerde de PKK faaliyetlerinden ve Gülenci eğitim kurumlarından rahatsız olduğu görülüyor. İki yıl öncesine kadar Kürdistan’da çalışan ve şu an Batılı bir başkentte bulunan Gülen hareketinin bir temsilcisi, Al-Monitor’a Facebook üzerinden yaptığı açıklamada şöyle dedi: “Kürdistan Bölgesel Yönetimi tüm kurumlarımıza el koydu. Orada artık hiçbir faaliyetimiz yok. Erdoğan’ın bize karşı başlattığı terör, Kürdistan’ı bizim için yaşanmaz hale getirdi.”

Erdoğan’ın Türkiye’de ve çevre ülkelerdeki muhaliflerini sert bir şekilde hedef almasının ülke içindeki oylarını artıracağı muhakkak ama ABD’nin Suriye’deki Kürtlere ilişkin değişen tavrından da anlaşıldığı gibi Kürt sorunu Türkiye’yi uzun yıllar rahatsız etmeye devam edecek.

PKK sınırları aşan, güçlü bir silahlı örgüt. KYB’nin Süleymaniye’de PKK’nın faaliyetleri ve yandaşlarına yönelik baskıyı daha da artırması örgütü tepki vermeye yöneltebilir ve bu da Süleymaniye bölgesinin istikrarı açısından yıkıcı sonuçlar doğurabilir.

Yeni KBY hükümetinin kuruluşuna geri dönersek, müzakereler halen devam ediyor. Erdoğan’ın müttefiki Neçirvan Barzani KBY başkanlığına aday gösterildi ki bu makamın başbakanlıktan daha önemsiz olması bekleniyor. Neçirvan Barzani’nin kuzeni Mesrur Barzani ile iktidarı nasıl paylaşacağına dair ise henüz net bir işaret yok.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial