Ana içeriğe atla

Yargıtay: Cemevleri ibadethanedir

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ni kendilerine yönelik bir tehdit olarak gören Aleviler, cemevlerinin ibadethane olarak kabul edilmesini laiklik mücadelesi olarak görüyor.
A protester holds a banner reading "we are alevi" as he and many others wait to hear the decision of the court in front of a courthouse in Ankara March 13, 2012. Turkish police fired tear-gas and water cannon to disperse hundreds protesting on Tuesday against the dropping of a case against five people charged with killing 37 writers and liberals in a 1993 hotel fire set off by Islamist rioters.The opposition accused Prime Minister Tayyip Erdogan and his AK Party, which emerged from a series of banned Islami

Türkiye’deki Alevi toplumunun devletin Sünni çoğunluğa yönelik hizmetleri kendilerine de vermesine ilişkin taleplerinde önemli bir adım atıldı. Alevilerin devletin Sünnilerin ibadethaneleri olan camilerin elektrik parasını karşıladığı gibi kendi ibadethaneleri olan cemevlerinin elektrik paralarının ödenmesi amacıyla açtıkları dava kasım sonunda kabul edildi. Yargıtay cemevlerinin de elektrik paralarının ödenmesine karar verirken, cemevlerini de ibadethane olarak tanıdı.

Yargıtay’ın verdiği karar önemli ama yeni değil. Zira bu taleple açılan başka bir dava da 2016 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) önüne gelmiş ve cemevlerinin giderlerinin de devlet tarafından karşılanması gerektiğini belirtilmişti. Ancak Türkiye, tarafı olduğu bu mahkemenin kararını uygulamadı.

Türkiye resmi olarak bu kararı uygulamadı ama Aleviler fiilen uyguladı. Nasıl mı? AİHM’deki dava sürecini başlatan Cem Vakfı Başkanı Prof. İzzettin Doğan Al-Monitor’a şöyle anlatıyor: “Karar üzerine Cem Vakfı olarak cemevlerine genelge gönderdik. Cem Vakfı olarak elektrik faturalarını ödemedik. Çünkü hem AİHM kararı hem de devletin yasalar gereği yurttaşlarına farklı muamele yapamayacağını söyledik. Epeyce borç birikti. Şirket elektrik borçlarını isteyince ‘Buyurun gelin cemevinin elektriğini kesin’ dedik. Onlar böyle bir şey yapacakları zaman Alevilerle karşı karşıya geleceklerini bildikleri için cesaret edemediler. Hâlâ elektrik faturalarını ödemiyoruz.”

Cemevlerindeki mevcut durum böyle. Peki cemevleri bu giderlerin ödenmesinin yasal bir zemine kavuşturulmasını neden istiyor? Çünkü Alevilere göre bu basit bir “gider-gelir” hesabı değil; talepler üzerinden başlatılan mücadele Alevilerin devlet tarafından tanınması, dahası bir laiklik mücadelesi.

İzzettin Doğan şöyle devam ediyor: “31 Mart 2019 tarihinde yapılacak yerel seçimlere kadar hükümet bu konuda üzerine düşenleri yapmazsa Türkiye daha ağır bir tablo ile karşılaşabilir. Yurttaşlar, kendi haklarını isteme noktasında birtakım hareketlerde bulunabilir. Hükümeti bu konuda da zaman zaman uyarıyoruz. Bu ülkede barışın hiçbir şekilde hangi nedenlerle olursa olsun bozulmasını istemiyoruz.”

Doğan’ın anlattıklarına göre Alevlerin verdiği bu mücadele, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne yönelik siyasi İslam eleştirilerine karşılık başlı başına bir laiklik mücadelesi anlamına da geliyor: “Cumhuriyet ilkelerinin yaşatılmasını istiyoruz. Aleviler kendilerini burada sorumlu hissediyor. Her tarafı camilerle dolduruyorlar. Camiler siyasi bir araç olarak kullanılmak isteniyor. Okullara dahi mescit yapılmak isteniyor. Bu çok tatsız sonuçlar doğuracak olan bir yaklaşımdır. Halkın yüzde 95’i laiklikten yanadır. Bugünkü siyasi iktidar bu tereddütleri uyandıracak faaliyetler içinde tekdüze bir İslam anlayışı ile hareket ediyor, bu da vatandaşları rahatsız ediyor.”

Böyle bir siyasi atmosfer içinde Yargıtay’ın verdiği “Cemevleri ibadethanedir” kararı, Aleviler için mutluluk verici. Doğan, “Türkiye’de hâlâ hâkimler var diyebiliyoruz bu karar sayesinde” derken kararın siyasi iktidar tarafından uygulanacağı konusunda umutsuz olduğunu vurguluyor. 

Alevilerin umutsuzluğu siyaset alanına da sirayet etmiş durumda. Halkların Demokratik Partisi’nin (HDP) Alevi Milletvekili Kemal Bülbül’ün tereddütleri de siyasi İslam temelli eleştirilerde yoğunlaşıyor.

Bülbül Al-Monitor’a şöyle diyor: “Cumhurbaşkanlığı Külliyesi içinde sadece bir ibadethane var, o da cami. Neden bir kilise, havra, cemevi bu külliye içine yapılmadı? Sadece bu görüntü bile tek dinciliğin göstergesidir.”

Aleviler giderek yükselen muhafazakâr politikalar karşısında yeni sistemi kendilerine yönelik bir tehdit olarak algılıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın tezat açıklamaları da bu algıyı güçlendiriyor. 2013 yılında “tek ibadethane camidir” çıkışını yapan Erdoğan, 24 Haziran seçimleri öncesinde Alevilere, “Cemevlerine hukuki statü sağlayacağız” vaadinde bulunmuştu. Ancak aradan geçen altı ayda herhangi bir adım atılmadı.

Alevilere göre bu vaadin gerçekleştirilmesi sadece Alevilerin taleplerini karşılamakla kalmayacak, yeni yönetim sistemi de laiklik ve siyasal İslam arasındaki tercihini ortaya koymuş olacak.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial