Ana içeriğe atla

Liberman’ın istifası Rus-İsrail ilişkilerini etkiler mi?

Rus Savunma Bakanı Avigdor Liberman’ın istifasının ardından Rusya’daki uzmanlar, Moskova ile “özel ilişki” geliştirmek isteyen bir ismin Kabine’den ayrılışının İsrail-Rusya iş birliğini etkileyip etkilemeyeceğini tartışıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Russian Defence Minister Sergey Shoigu (R) stands next to his Israeli counterpart Avigdor Lieberman as as they look at pictures of Jews killed in the Holocaust during a visit to the Hall of Names at Yad Vashem's Holocaust History Museum in Jerusalem October 17, 2017. REUTERS/Ronen Zvulun - RC1504C794D0

İsrail Savunma Bakanı Avigdor Liberman’ın istifası hem İsrail’deki koalisyon hükümetinin hem de İsrail-Rusya ilişkilerinin --bilhassa da Suriye konusunda iş birliğinin-- akıbetine ilişkin tartışmalara yol açtı. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden Moldova’da doğan ve akıcı Rusça konuşan Liberman sağcı İsrail Evimiz (Yisrael Beitenu) partisinin de lideri. Moskova ile daha güçlü ilişkiler kurulması gerektiğini savunan Liberman’ın partisinin seçmen kitlesini çoğunlukla 1990’larda Sovyetler Birliği’nden İsrail’e göçen Yahudiler oluşturuyor.

Araplara karşı nefret söylemi nedeniyle İsrail’deki sol partilerden sık sık eleştiri alan ve oldukça tartışmalı bir isim olan Liberman’ın partisi 2009 seçimlerinde büyük bir başarıya imza atarak Knesset’te 15 sandalye kazanmış ve Likud’dan sonra İsrail parlamentosunun en büyük ikinci partisi olmuştu.

Ancak parti yetkililerinin yolsuzluk skandalları partinin “Rus tabanı”nı sarstı. İsrail Evimiz 2015 seçimlerinde sadece beş sandalye kazanabildi.

Aslında Liberman’ın parti programı Rusya ile ilişkileri geliştirmekten ziyade toplumsal ve güvenlik meselelerine odaklanıyordu ama dışişleri bakanlığı dönemindeki (2009-2012, 2013-2015) önceliklerinden biri Moskova ile daha yakın ve güvenilir bir ilişki kurmak olmuştu.

2016’da Savunma Bakanı olmasının ardından başta Suriye olmak üzere Rusya ile ilişkiler meselesini İsrail dış politikasının merkezine alan Liberman’ın “kişisel diplomasi”si de bu kapsamda oldukça işe yaradı.

Liberman bundan sadece bir yıl önce, 16 Ekim’de gerçekleştirdikleri bir görüşmede Rus muhatabı Sergey Şoygu’ya önce Rusça sonra da İbranice İsrail’in “Rusya ile samimi ve açık bir diyalog kurmaya kıymet verdiğini” ve böylelikle “bütün sorunların çözülebileceğini” söylemişti.

İran’ın Suriye’deki varlığını en çok eleştiren isimlerden biri olan Liberman, Rus muhatapları ile her görüşmesinde bu konunun altını çizdi. Liberman’ın 31 Mayıs 2018’de Moskova’ya gerçekleştirdiği ziyaretin gündeminde de İran ve vekillerinin Suriye’deki “gücünü artırması” vardı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bu ziyaretten iki hafta sonra yaptığı açıklamada Suriye’den tüm yabancı güçlerin çekilmesi gerektiğini vurguladı.

Öte yandan kimi askeri kaynaklara göre Liberman güvenlik alanında tecrübesiz olduğu için askeri komuta kademesi tarafından daima “dışarıdan biri” olarak görüldü. Kimileri de Savunma Bakanı’nın iki buçuk yıllık kariyerinde ülkenin savunma politikalarına hiçbir katkıda bulunmadığını savunarak Liberman’a “fason savunma bakanı” yakıştırması yaptı.

Gerçekten de Liberman’ın Rusya ile ilişkilerde angajman kurallarını kökünden değiştirdiği söylenemez. Zira İsrail’in dış politikasının dümeni Başbakan ve Likud Partisi lideri Benjamin Netanyahu’da. Dahası Netanyahu’nun Putin ile görüşmelerinde de Başbakan’a Liberman değil Rusça bilen bir diğer isim, Kudüs ve Çevre Koruma Bakanı Ze’ev Elkin eşlik ederdi.

Liberman’ın savunma bakanı olarak karar alma süreçlerini etkileyebilme yeteneği sınırlıydı. Gazze konusu da bunun açık bir kanıtı. Netanyahu gereksiz bir savaşa girmeyerek, Liberman da dahil katılık yanlılarının eleştirileri oklarına hedef oldu.

Liberman’ın istifası bir bakıma siyasi kariyerini kurtarma çabasıydı. Zira son kamuoyu yoklamalarına göre Liberman gelecek seçimlerde önemli bir pozisyon üstlenmesi için gereken seçmen desteğinden yoksun ve “Bay Güvenlik” yani Netanyahu’yu yenebilecek bir rakip değil, en azından şimdilik.

Liberman’ın istifasının ardından Savunma Bakanlığı vekaleten Dışişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı gibi başka pozisyonları da elinde tutan Netanyahu’ya geçti. Eğitim Bakanlığı ve Diaspora ile İlişkiler Bakanlığı görevlerini yürüten koalisyon ortağı HaBayt HaYehudi’nin lideri Naftali Bennett ise boşalan pozisyona kendisinin atanmaması halinde koalisyondan çekileceğini açıkladı.

Netanyahu şimdi bir yol ayrımında: Ya erken seçime gidecek, ki anketlere göre kazanma şansı yüksek ya da koalisyonu kurtarmak için Bennett’ın savunma bakanı olmasına izin verecek. Ne var ki iki seçenek de Başbakan için pek cazip değil ve Netanyahu’nun siyasi manevra kabiliyetlerini sonuna kadar kullanması gerekiyor.

Hamas saldırılarına daha sert yanıt verilmesi gerektiğini savunan İsrail yanlısı Rus uzmanlar ise Liberman’ın istifasının endişe verici olduğu görüşünde. Zira Netanyahu’nun Gazze’ye operasyon düzenlemeye yanaşmaması İran ve Hizbullah’a yanlış bir mesaj verebilir: İsrail’in ülkenin kuzeyine yönelen tehditlerle mücadele konusunda yeterli kararlılığa sahip olmadığı mesajı.

Böylesi bir mesaj hem Tahran ve İran yanlısı milisleri cesaretlendirir hem de Rusya’nın Suriye siyasetindeki hedeflerini ve Rusya-İsrail ilişkilerini akamete uğratır. Nitekim Rus ordusu, Suriye’nin eylül ayı ortasında vahim bir hata yaparak düşürdüğü Rus casus uçağından “İsrail provokasyonunu” sorumlu tutmuştu.

Daha genel ölçekte bakıldığında ise İsrail’in iç siyasi çekişmelerinin Rusya ile ilişkileri tehdit eden bir boyutu söz konusu değil. Bennett’ın yeni savunma bakanı olması Moskova ile ilişkileri pek fazla etkilemez. Rusya İsrail’in güvenlik ve siyasi yapılanmasının Kremlin ile iyi ve karşılıklı çıkarlara dayalı ilişkiyi korumak istediğini düşünüyor, bilhassa da Suriye konusunda. Ancak asıl soru şu: İki taraf da aynı yöne bakıp farklı şeyler görürken bu nasıl mümkün olabilir?

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial