Ana içeriğe atla

Irak Filistinli mültecileri niçin mağdur ediyor?

ABD ve İsrail’in UNRWA’ya finansmanın kesilmesi için baskıyı artırdığı bir dönemde Irak hükümetinin ülkesindeki Filistinli mültecileri temel haklarından mahrum eden bir yasa çıkarması soru işaretlerine neden oldu. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Palestinian people play a game of backgammon at a cafe in the Baladiyat neighbourhood of Baghdad January 30, 2016. Picture taken January 30, 2016.  REUTERS/Khalid al Mousily - GF10000320011

Arabi21 haber sitesi 21 Aralık’ta Irak Cumhurbaşkanı Fuad Masum’un Irak’ta yaşayan Filistinli mültecileri haklarından mahrum eden ve “yabancı” statüsüne sokan 2017 tarihli 76 sayılı kanunu onayladığını bildirdi. Kanun Resmi Gazete’de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girdi.

Yeni kanun, Saddam Hüseyin’in 2001’de çıkardığı 202 sayılı kanunun yerini alıyor. Eski kanuna göre Irak devleti Filistinlilere Irak vatandaşı gibi muamele etmek zorundaydı. Buna vergi muafiyetleri, kamu kurumlarında çalışma imkânı, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim gibi tüm vatandaşlık hakları ve ayrıcalıklar dâhildi.

Mülteciler konusunda çalışan Filistinli araştırmacı Muhammed Mişeneş Al-Monitor’a şu değerlendirmeyi yaptı: “Yeni kanunun en önemli yanı, Filistinlilerin Iraklılarla eşit muamele görmesini hükmeden eski kanunun yerine geçmesi. Irak’ta yaşayan Filistinlilerin geleceği işte bu nedenle endişe konusu. Bu insanlar kendilerini koruyan kanuna rağmen dışlanıyordu ve şimdi o kanun da ortadan kalktı.”

Yeni kanunla birlikte Filistinli mühendis, doktor ve öğretmenlerin Irak’taki sendikalara üye olamayacağını ve bu nedenle mesleklerini icra edemeyeceğini vurgulayan Mişeneş şöyle devam etti: “Ticari bir iş yapmak isteyenler de yabancılar yasasına tabi olacak. Bu yasa Iraklı bir kefilin olmasını, ayrıca Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı’nın onay vermesini gerektiriyor. Bu durum Filistinlilerin mağduriyetini artıracak ve sayıları zaten azalmış olan bu insanları Irak’tan gitmeye itecek.”

ABD’nin 2003’teki işgali öncesinde Irak’ta 1948’te mülteci olarak gelen 43 bin civarında Filistinli yaşıyordu. Filistinlilerin ABD güçlerince hedef alınması, bazılarının öldürülmesi ve yüzlercesinin tutuklanması sonucu bu sayı azaldı. Filistinliler ayrıca silahlı Şii milislerin elinde örgütlü cinayetlere kurban gitti, yaşadıkları yerlerden kovuldu, evlerinden oldu. Irak’ta bugün kaç Filistinlinin kaldığı tam olarak bilinmiyor ama bazı tahminlere göre sayı 4 binin altında. Bunların bir kısmı mülteci kamplarında yaşarken bir kısmı da Iraklılara karışmış durumda.

Filistinli mültecilerin Irak’taki yasal statüsü net değil. İçişleri Bakanlığı bu konuda kesin bir uygulama benimsemiş değil. Filistinlilere verilen oturma izni bazen bir aylık, bazen iki veya üç aylık oluyor.

Avrupa-Akdeniz İnsan Hakları İzleme Örgütü hukuk müşaviri İhsan Adil Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Irak’taki bu yeni yasanın siyasi arka planı var. Yasa Filistin Yönetimi ve Birleşmiş Milletler dâhil ilgili taraflarla ele alınmalıydı. Filistinliler uzun yıllardır Irak’ta bulunuyor ve yasal durumları farklı hükümetlerin benimsediği politikalara göre değişti. Ancak Saddam’ın 2003’te devrilmesinden sonra durumları kötüye gitti. Filistinlilerin Saddam’ı desteklediğini öne süren hükümetler bu insanlara istenmeyen misafir muamelesi yaptı. Yeni yasanın etkisi ağır olacak. Bu insanların Irak pasaportları yok. Mülteci seyahat belgeleri var ve bunlarla seyahat etmek hiç de kolay değil.”

El Arabi El Cedid sitesinde 21 Aralık’ta yayımlanan haberde Irak cumhurbaşkanlığından isimsiz bir yetkili, yeni yasanın Filistinlilere karşı “insanlık dışı” bir adım olduğunu söylüyordu.

Irak’taki Filistin Büyükelçisi Ahmed Akil Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Irak hükümetinin Filistinli mültecilerin durumunu değiştirmeyeceğinden eminiz ama korkumuz o ki bakanlıklar onlara farklı davranmaya başlayacak. Durumu netliğe kavuşturmak için 2 Ocak’ta Irak Meclis Başkanı Salim El Caburi ile görüştüm.” Akil’e göre Meclis Başkanı, Filistinlilerin hak ve sorumluluklar açısından Irak yurttaşlarıyla eşit muamele görmesi için yasal düzenleme sözü verdi.

Yeni yasa Filistinli grupların da tepkisini çekti. Hamas Siyasi Büro üyesi Musa Ebu Marzuk 27 Aralık’ta yaptığı açıklamada yeni yasanın Filistinlileri edinilmiş haklarından mahrum ettiğini, Irak halkının yapısıyla bağdaşmadığını ve Filistinliler bugün hâlâ hedefteyken İsrail’in mülteci meselesini ortadan kaldırma gayretleriyle kesiştiğini söyledi.

Filistin Demokratik Kurtuluş Cephesi de yasanın daimi oturma hakkı başta olmak üzere mültecilerin insan haklarını zedelemesinden derin üzüntü duyduğunu belirtti, Filistinlilerin daha fazla mağdur olmaması için eski yasanın iptalinin gözden geçirileceği temennisinde bulundu.

FKÖ İcra Komitesi üyesi Teysir Halid ise yasanın Irak’ın Filistinlilere 70 yıl önce verdiği hakları ciddi şekilde ihlal ettiğini söyledi ve Irak hükümeti ile meclise seslenerek yasanın geri çekilmesini istedi. Halid ayrıca ABD ve İsrail’in BM Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı’nın (UNRWA) lağvedilmesi ve mülteci meselesinin kökten kapatılması için baskı uyguladığı bir dönemde Irak’ın böyle bir yasa çıkarmasının kafa karıştırdığını vurguladı.

Irak’taki Filistinli mültecilerin yasal statüsünde 1961-2001 döneminde çıkan bir dizi karar ve kanunla önemli ilerleme kaydedilmişti.

Hamas’ın Mülteci İşleri Daire Başkanı İsam Advan Al-Monitor’a şu açıklamayı yaptı: “Yeni kanun Irak’ta Filistinlileri mağdur eden baskı ortamını yansıtıyor. Çünkü Irak’taki bazı hükümetler Filistinlileri hep Saddam’ı desteklemekle suçladılar. Filistinliler mezhep nedeniyle de ötekileştiriliyor. Irak Şii çoğunluklu bir ülke olarak biliniyor ve söz konusu çevreler Sünnilere karşıtlık duyuyor. (...) FKÖ Filistinlilerin haklarını savunmada kararlı bir tutum gösterseydi yeni kanun asla gün yüzü görmezdi. Ancak FKÖ bu insanlarla pek ilgili değil. Bu da bizi İran’a başvurmaya sevk edebilir. İran Irak’ta büyük bir nüfuza sahip ve yeni kanunun ortadan kalkmasını sağlayabilir.”

Kanun fiilen uygulanmaya başlarsa Irak’taki Filistinlilerin sayısı daha da azalacaktır. Yatırım yapmaktan, özel sektörde çalışmaktan mahrum olacak bu insanlar güvenlik arayışına girecek ve Irak’tan ayrılmaya başlayacaktır. Yasa gereği Filistinli mülteciler mülk sahibi de olamayacak, sendikalara katılamayacak ve üniversitelerde tam ücret ödemek zorunda kalacak.

Irak Filistinliler Derneği Başkanı Samir Meşiniş Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Kanun, Irak’taki Filistinlilerin daimi oturma iznini sona erdiriyor. Dolayısıyla insanlar şimdi resmi makamlara başvurarak oturma izinlerini yenilemek durumunda. Herhangi bir ihlal halinde Irak’tan sınır dışı edilme riski var. Zorunlu eğitim ve üniversite hakkı da tehlikeye girebilir. Bu da açıkça insanların eğitim durumunu etkiler ve zamanla cahil bir topluluk haline getirir. Bunun yanı sıra tüm sağlık hizmetlerinde azalma olacak ve insanlar pahalı ameliyatları karşılayamayacak, günlük mağduriyetler artacak.”

Londra’daki Filistin Dönüş Merkezi’nin başkanı Macid El Zir de Al-Monitor’a yaptığı değerlendirmede yeni kanunun “Filistinlilerin gördüğü muamele açısından geri adım” olduğunu vurguladı. Zir kanunun Filistinli mültecileri nasıl etkileyeceğini konuşmak üzere Irak’ın Londra Büyükelçisi Salih Hüseyin Ali ile görüşmek istediğini belirtti.