Ana içeriğe atla

Deyrizor: ABD Esad güçleriyle çatışmayı önlemek için Rusya’dan destek bekliyor

Beşar Esad güçleri ve ABD destekli muhalifler eş zamanlı olarak Suriye’nin doğusuna yönelirken Pentagon Moskova ile çatışmasızlık bölgeleri mutabakatını genişletmek istiyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
GettyImages-2.jpg

WASHINGTON — Rejim yanlısı güçler Suriye’nin doğusundaki en büyük kenti geri almak için ilerleyişlerini sürdürürken ABD öncülüğündeki İslam Devleti’yle (İD) mücadele koalisyonu isyancı bölgelerinde rejim destekli güçlerle olası karşılaşmaları engellemek için Rusya ile iş birliğini artırmayı düşünüyor.

İran destekli Suriye güçleri bu hafta başında İD’in yaklaşık 2 bin 500 savaşçıyla üç yıldır kuşatma altında tuttuğu Fırat nehri üzerindeki kritik noktalardan Deyrizor’a bir harekât başlattı. ABD’nin Esad yönetimiyle diplomatik ilişkisi yok. Ancak Doğal Kararlılık Harekâtı’nın sözcüsü Pentagon’un rejim yanlısı güçlerle olası çatışmayı önlemek için Rusya ile görüşerek “çatışmasızlık” bölgelerini genişletebileceklerini söyledi.

Albay Ryan Dillon, Pentagon’da perşembe günü düzenlenen basın toplantısında Al-Monitor’un sorularına şöyle yanıt verdi: “Tabka’nın güneyinden başlayarak Fırat nehrine paralel, yol boyunca uzanan bir çatışmasızlık hattı var. (...) Dolayısıyla hepimiz, hem Ruslar hem rejim hem de koalisyon İD’le mücadeleye öncelik verebiliriz. (Esad yanlısı güçler) Deyrizor gibi Fırat nehri vadisi bölgelerine ilerledikçe biz de Ruslarla çatışmasızlığı sürdürüyoruz. (...) Gerekirse bu hattı Fırat nehri vadisi boyunca genişleteceğiz.”

Washington ve Moskova, Suriye’de planladıkları hava saldırılarını birbirlerine önceden haber vermek için ABD’nin Katar’daki üssüyle Rus harekât merkezleri arasında kurulan çatışmasızlık irtibat hattını kullanıyorlar. Rusya’nın haziran ayında Akdeniz’de konuşlu savaş gemilerinden İD’e karşı düzenlediği füze saldırılarında da bu hat kullanılmıştı.

Çatışmasızlık mutabakatına göre ABD, Suriye’nin güneyindeki El Tanf üssünün yaklaşık 56 kilometre yarıçapında, Rakka’nın güneyinde ve Fırat nehrine paralel olarak faaliyet gösteriyor. Böylelikle seçilmiş Suriye muhalif savaşçılarının eğitimine Rusya ve Esad’dan misilleme korkusu olmadan devam ediliyor. Ancak Rusya, ABD ile rejim yanlısı güçler arasında çıkan çatışmaların mutabakatı baltalaması nedeniyle irtibat hattını kesebileceğini açıkladı.

Amerikan güçleri, haziran ayında Suriye güçlerine ait bir insansız hava aracını ve SU-22 savaş uçağını çatışmasızlık bölgelerine girmesinin ardından vurdu. Bu, ABD’nin yaklaşık son yirmi yıldır angaje olduğu ilk havadan havaya çatışmaydı. Koalisyon yetkilileri bu ay da Suriye çölünde sıkışan İD konvoyu ile sivilleri hava saldırısıyla birbirinden ayırmak için Rusya ile eş güdüm çabalarından sonuç alınamadığını bildirdi.

Çatışmasızlık mutabakatı Moskova’nın menfaatleriyle de örtüşüyor ve Esad yanlısı güçlerin son aylarda büyük nüfus merkezlerini ele geçirmeye başlamalarının ardından Kremlin’e Suriye’deki varlığını azaltma imkânı tanıyor. Ancak Şam ve Tahran’ın genişletilen güvenli bölge mutabakatına uyup uymayacakları net değil.

Orta Doğu Çalışmaları Merkezi’nde İran ordusu üzerine araştırmalar yapan Ahmet Macidyar Al-Monitor’a şu değerlendirmeyi yaptı: “Rusya ve ABD çatışmasızlık bölgeleri üzerinde faaliyet sürdürerek büyük bir savaşı önlemeye çalışıyorlar. Ancak Esad ve İranlılar bu tür mutabakatlara uymayabilirler.”

ABD öncülüğündeki koalisyon sayıları 6 bini geçmeyen İD savaşçılarının Irak-Suriye sınırında bulunan Fırat nehri vadisinde son bir atağa hazırlandıklarını düşünürken İran da sınır bölgesindeki varlığını genişletiyor. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif temmuzda İran’ın iki ülkede de danışmanları olduğunu söyledi. Son günlerde ölü sayısında gözlenen artış ise Tahran’ın bölgede geniş çaplı silahlı birlik ve müttefik Şii milis bulundurduğuna işaret ediyor.

Uzmanlar rejim güçlerinin Suriye’nin ikinci büyük kenti Deyrizor’u ele geçirmesinin hem Esad’ı hem de İran’ı güçlendireceğini düşünüyor. Böylelikle Şam ülkenin en büyük petrol yataklarına yeniden hâkim olacak, Tahran da Irak-Suriye sınırını kontrol altına alarak iki tarafta savaşan Şii milisler arasında bir bağlantı kurabilecek. Bunlara son olarak Tel Afer’i İD’den temizleyen milis gücü de dâhil.

Macidyar şöyle devam ediyor: “Deyrizor İran ve Suriye’yi bağlayan ana yol konumunda. İran da gözünü bu stratejik ödüle dikmiş durumda.” Macidyar’a göre İD güçlerinin süratle zayıflaması ABD-İran çatışmasını hızlandırabilir. Zira iki taraf da Irak-Suriye arasında yaşamsal bir geçiş noktası olan El Bukamal geçişini kontrol altına almaya çalışmak için güneye yönelebilir.

ABD de henüz bu stratejik ödülden vazgeçmiş değil. Nitekim ABD öncülüğündeki koalisyon son aylarda Deyrizor’a yönelik hava saldırılarını artırmış durumda. Dillon perşembe günkü basın toplantısında hava saldırılarının süreceğini, ABD’li yetkililerin, rejim güçlerinin İD’i kentten temizlemeyi başarabileceğini düşünmediklerini söyledi: “Örgütü Deyrizor’dan çıkarıp başka bir yere sürebilirler mi? Biz yardım edersek hayır.”

Dillon ABD destekli Arap ve Kürt savaşçıların ittifakıyla kurulan ve İD’in kalesi Rakka’nın kurtarılmasında öncü rol oynayan Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) yerel aşiretlerle kurdukları iş birliği sayesinde Deyrizor’u almaya hazır olduklarını söyledi. Ancak uzmanlara göre SDG’nin Deyrizor’u kurtarma çabalarına katılmaya hevesli olup olmadığı muallak. Zira yabancı İD savaşçılarının ön saflarda bulunduğu diğer cephelerin aksine Deyrizor’daki ön cephelerde yerel Arap aşiretlerinin üyeleri bulunuyor.

Washington Enstitüsü’nün ziyaretçi araştırmacılarından Fransa Lyon 2 Üniversitesi’nden Doçent Fabrice Balanche şöyle diyor: “Bu aşiretler arası bir mücadele. Araziyi ele geçirmek o kadar kolay değil.”

Dahası SDG’nin Deyrizor’daki mücadeleden önce Rakka’daki harekâtı tamamlaması gerekiyor. Şu ana kadar bölgenin yüzde 60’ı ele geçirilmiş durumda. Örgütü Rakka’nın merkezinden çıkaran örgüt İD’in ön karakol olarak kullandığı çocuk hastanesini ele geçirdi. Yaklaşık bin 500 İD savaşçısına ikmal hizmeti veren geniş yer altı tünel ağını çökertmek için şu an sokak sokak mücadele ediliyor.

ABD’nin İD’in temizlenmesinin ardından Suriye’ye müdahalesini sürdürmeyeceği ise belirsiz. Beyaz Saray Suriye’deki geçici ABD üslerine mühimmat ve ikmal için mali kaynak istese de ABD Başkanı Donald Trump 7 Eylül’de Washington’ın ülkedeki iç savaşa müdahalesine temkinli yaklaştı. Trump “Suriye konusuna gelince, Suriye’de İD’in kökünü kurutmak dışında yapacağımız fazla bir şey yok.” dedi.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial