Ana içeriğe atla

ABD İslam Devleti konusunda Rusya’yı test etmeli

Suriye savaşının girift bölgesel dinamikleri dikkate alındığında Rusya’dan yardım almak ABD’ye fayda sağlayabilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
US Secretary of State Rex Tillerson (L) listens to Russian Foreign Minister Sergei Lavrov (2ndR) at the start of a meeting at the World Conference Center in Bonn, Germany February 16, 2017. REUTERS/Brendan Smialowski/POOL - RTSYYRN

ABD Savunma Bakanı James Mattis, 16 Şubat’ta ABD’nin Rusya’yla “şu an askeri düzeyde iş birliği yapma konumunda olmadığını” ancak siyasi liderlerin Rusya’yla temas edeceğini ve “ortak bir zemin ya da bir yol” bulmaya çalışacağını belirtmişti. Aynı gün Rus mevkidaşı Sergey Lavrov ile görüşen Dışişleri Bakanı Rex Tillerson da şöyle demişti: “Amerikan halkının yararına olacak pratik iş birliği imkânının bulunduğu alanlarda ABD Rusya ile ortak çalışmayı değerlendirecek.”

Bu kayda değer bir yaklaşım. Kontrol ettiği topraklar giderek azalsa da İslam Devleti (İD) hem Rusya hem Batı için uzun vadeli bir terör tehdidi oluşturuyor. Trump yönetimi, Suriye’de güvenli bölgeler kurmak veya İD’in başkenti Rakka’nın alınmasına destek olmak için kara unsurları göndermeyi düşünüyorsa bu, askeri durumda büyük bir tırmandırma anlamına gelir. Suriye savaşının bulanık ve girift bölgesel dinamikleri düşünüldüğünde Rusya’dan yardım almak ABD’ye fayda sağlar.

Ulusal Menfaatler Merkezi’nin bu ay Moskova’da düzenlediği “ikinci kulvar” toplantılarına katılan Rus yetkililer ve uzmanlar, İD’le mücadelenin hem ortak bir menfaat hem de Batı’yla ilişkileri düzeltmenin bir yolu olduğunu belirttiler. Rusya’nın Batı’yla ilişkileri, Kırım’ı ilhak ettiği ve Ukrayna’nın doğusunda savaşa giriştiği 2014 yılından sonra keskin bir şekilde bozuldu.

ABD’li yetkililer geçmiş yıllarda Rus ordusunun İD’e karşı kâğıttan kaplan olduğunu öne sürmüştü. Bu benzetme büyük ölçüde doğru. Suriye ve Rusya İD’le mücadelede seçici davranıyor. Rusya’nın önceliği Suriye hükümetinin çöküşünü önlemek. Suriye hükümetinin çökmesi ve bunun Libya benzeri bir kaosa yol açması ABD’nin de menfaatlerinin aleyhine olur. Rusya’nın bir diğer önemli hedefi, Devlet Başkanı Beşar Esad rejimine verdiği destek üzerinden Suriye’deki konumunu uzun vadeli olarak sağlamlaştırmak. Rusya’nın Suriye’de hâlihazırda sahip olduğu büyük bir hava üssü ve deniz tesisleri onun Doğu Akdeniz’deki konumunun payandalarını oluşturuyor.

Dolayısıyla evet, Rusya İD’e karşı daha fazlasını yapabilir. El Kaide’nin Suriye’deki kolu olan Şam Fetih Cephesi’nin bertaraf edilmesi de ortak bir menfaat oluşturuyor. Nitekim Obama yönetimi de bu sonuca varmıştı. Eski Dışişleri Bakanı John Kerry ve Lavrov geçtiğimiz eylül ayında ABD ile Rusya arasında istihbarat ve askeri koordinasyon anlaşmasına varmış ancak ABD uçaklarının Deyrizor’da İD’le çatışan Suriyeli askerleri yanlışlıkla vurmasıyla anlaşma bozulmuştu.

ABD ve Rusya arasındaki eş güdüm, Suriye’de uzun vadeli siyasi çözüm arayışına da ivme kazandırır. Suriye yönetiminin Halep zaferiyle diplomatik kartların çoğunu ele geçiren Moskova güvenlik alanında Türkiye ve İran’la yeni görüşmeler yürütüyor, yeni Suriye anayasası için öneriler ortaya koyuyor. ABD’nin ise Suriye ve İran üzerinde hiçbir etki gücü yok, Türkiye ile ilişkileri de Suriyeli Kürtlere verdiği destek nedeniyle gergin. Öte yandan Ruslar da ABD’nin katılımı ve öncülüğü olmadan diplomatik sürecin başarıya ulaşamayacağını görüyor. Suriyeli Kürtleri, Avrupa ve Körfez devletlerini ancak Washington ikna edebilir. Kalıcı ateşkes ve siyasi çözüm olacaksa tüm bu tarafların işin içinde olması gerekir. Yeniden inşa aşamasında gerekecek finansmandan bahsetmiyoruz bile.

Peki, ABD Rusya’yla çalışmaya istekli olursa böyle bir iş birliği iki ülkenin uzun vadeli menfaatlerine hizmet eder mi? Rusya’nın Suriye’deki çıkarları Esad rejimi ve İran’ın çıkarlarıyla bağlantılı. Trump yönetiminin ise İran’a karşı yeni bazı baskı yöntemleri düşündüğü bildiriliyor. Moskova’da yaptığım son görüşmelerden hareketle ABD’nin İran konusunda yöneldiği sertlik yanlısı çizginin hem Suriye’de hem Orta Doğu genelinde ABD-Rusya iş birliğini engelleyebileceğini söyleyebilirim.

ABD’nin yapmaması gereken şey ise Irak ve Libya’da olduğu gibi yeni bir rejim değiştirme macerasına kapılmak. Güvenli bölgeler kurmak, Suriye’ye kara birlikleri göndermek askeri durumu önemli ölçüde tırmandırır ve beraberinde ciddi riskler getirir. Benzer şekilde Suriye’de önemli askeri ve istihbarat kaynakları olan ve bu ülkeden çıkma niyeti olmayan İran üzerindeki baskıyı artırmak savaşı muhtemelen uzatır ve bu da Suriye devletini çökertme riskini barındırır.

Eğer Rusya İD ve El Kaide’yle mücadelede ABD önderliğindeki koalisyonla iş birliğine istekli olursa ve Suriye iç savaşının BM aracılığındaki bir süreç üzerinden bitirilmesine yardım ederse bu olumlu karşılanmalı. Böyle bir iş birliği Rusya’yla Batı arasında bir kucaklaşma olmasa da bir el sıkışma anlamına gelir ve ilişkilerin mevcut hâli dikkate alındığında iyi bir başlangıç noktası olur.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial