Ana içeriğe atla

Irak’ın durumu Saddam döneminde daha mı iyiydi?

Irak’taki güvenlik kaosu nedeniyle bazı insanlar Saddam Hüseyin dönemine özlem duyuyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
Iraqi president Saddam Hussein admires a photograph of himself, presented to him by the Iraqi Information Ministry during an exhibition of gifts June 2001, presented to the Iraqi president for his birthday on April 28 2001. Picture taken June 2001.

fk/AA - RTRJZ1U

BAĞDAT – Eski Irak Cumhurbaşkanı Saddam Hüseyin liderliğindeki Baas rejimi ABD işgalinin ardından eylül 2003’te devrildi. Irak, o günden bu yana huzursuz ve hâlâ kendine gelebilmiş değil. Zaman zaman Saddam iktidarının göreceli istikrarını şimdiki güvenlik kaosu ile mukayese eden sesler yükseliyor. Ancak bu sesler kimin sesi?

Saddam’ın hatırlanmasına Irak’ın kötüleşen güvenlik durumu, olumsuz siyasi ve ekonomik koşullar neden oluyor. Sade vatandaştan aydınlarla aktif politikacılara kadar pek çok insan Saddam sonrası hükümetleri Saddam rejimiyle kıyaslıyor.

Örneğin eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı Ayad Allavi, Eşark El Avsat’a 25 Ocak’ta verdiği mülakatta ülkenin kötüleşen durumuna ve siyasi kutuplaşmaya işaret ederek “Iraklılar Saddam’ın günlerini özlüyor.’’ dedi. Bu sözler düşüncesizce söylenmiş gibi görülebilir ancak gergin siyasi ortamda tansiyonu arttırıyor ve karşılıklı suçlamalara neden oluyor.

Bu kıyaslamaların Saddam’ın adamları ya da Baasçılar tarafından sık sık yapıldığı söyleniyor. Örneğin El Masala sitesi Allavi’nin açıklamasında “şaibeli” amaçlar olduğunu, Allavi’nin Baas Partisi’nin dönüşüne zemin hazırladığını yazdı.

Parlamento üyeleri 8 Şubat’ta Baas Partisi’nin yasaklanmasını görüştü ancak konu henüz sonuca bağlanmış değil.

Mevcut siyasi baskıların altında Saddam zamanında zulüm gördüklerine inanan Şiiler de durumu gözden geçiriyor ve eski günlerin geri gelmesini istiyor. Eski bir tutuklu olan Halef Cevad, geçtiğimiz aylarda El Kuds El-Arabi’ye verdiği demeçte şöyle demişti: “Keşke Saddam mezarından kalkıp tekrar Irak’ın başına geçse. 1988’de içeri atılan siyasi tutuklulardan biriyim ama Saddam zamanındaki hayat bugünden iyiydi.”

Saddam döneminde yerlerinden edilen, kimyasal saldırılara maruz kalan Kürtler bile benzer şeyler söylüyor. Kürt gazeteci Şirzad Şikani 2 Şubat tarihli makalesinde “Kürt partilerin, Kürt vekillerin kötü icraatı yüzünden Kürtler aslında Saddam’ın günlerini özlüyor.” diye yazdı.

Peki, mevcut iktidarda siyasi gerilim ve yolsuzluğun olması, güvenlik ve hizmetlerin ortadan kalkması diktatörlüğün damga vurduğu, Irak’ı üç savaşa sürükleyen ve milyonlarca Iraklının canına mâl olan bir dönemin özlenmesi için yeterli mi?

1998’de Saddam’ın zulmünden kaçan, yerleştiği Avustralya’da Irak Kültür Derneği’nin başkanı olan yazar ve medya yorumcusu Tarik El Haris insanların bu tip fikirleri uydu kanallarında da dile getirdiğini söylüyor. Al-Monitor’a konuşan Haris’e göre “İnsanların sefalet içinde yaşadığı, kanlı bir diktatörlüğün özlenmesi utanç verici.”

Bazıları Saddam dönemini özleyenlerin ya Baasçı ya da kadim Saddam yandaşı olduğunu düşünüyor.

Al-Monitor’a konuşan yazar ve hekim Salama El Salhi ise şöyle diyor: “Birçok insanın Saddam’ı özlemesinin nedeni devletin o dönemde güçlü olması ve 2003 sonrası demokrasi deneyiminin değişim hedeflerini yerine getirememiş olmasıdır.”

El İrakiye uydu kanalının müdürü Kerim Hammadi ise bu özlem iddiasına kuşkuyla bakıyor. Hammadi, Saddam dönemini özleyenler Saddam’ın muhalifleri bastırmak ve öldürmek için tuttuğu maskeli Fedayinleri, özel mahkemeleri, istihbaratın zindanlarını, dil ve el kesmelerini, insanların onuruyla oynanmasını da özlüyor mu, diye soruyor. Hammadi’ye göre “Saddam döneminin geri gelmesini istemek ülkeyi Baasçı savaşlar ve uluslararası yalnızlık günlerine geri götürmek anlamına geliyor. (…) Saddam dönemini özleyenlerin sayısı çok az.”

Babil vilayetindeki Hilla’da yaşayan Şii âlim Saad El Yasiri de Saddam döneminin övülmesini şaşkınlıkla karşılıyor. Al-Monitor’a konuşan Yasiri şöyle diyor: “Dört erkek kardeşim, muhalif bir Şii partisiyle irtibatlı oldukları gerekçesiyle 1993’te Saddam tarafından infaz edildi. Çocukları, kardeşleri, akrabaları Saddam tarafından infaz edilen yüzlerce Iraklı var. Irak’taki siyasi sorunlar ve güvenlik problemi Baas’ın adamlarından, birçoğu İslam Devleti’ne katılan Saddam rejiminin kalıntılarından kaynaklanıyor. (…) Irak dışındaki Arapların Saddam dönemini övmesi beni şaşırtmıyor ama bunun bazı Iraklılar tarafından yapılması gerçekten tuhaf.”

Saddam ve rejimi Ürdün ve Fas gibi Arap ülkelerinde geniş halk desteği kazanmıştı. Saddam buralarda Filistin’in kurtuluşu için çalışan ulusal bir kahraman olarak görülüyordu.

Bu inanışın boş olduğunu söyleyen gazeteci Kasım Mozan şöyle devam ediyor: “Saddam rejimi 2003’ten sonra tamamen ortadan kalkmadı, bazı davranış ve yöntemlerde varlığını sürdürdü. Baas kalıntılarıyla bağlantılı terör çeteleri 2003’ten sonraki güvenlik kaosunun sebeplerinden birdir.”

Mozan’ın düşüncesine göre Irak’taki mevcut istikrarsızlığın arkasında hâlen Saddam yandaşları var. Ancak güvenlik durumuyla siyasi koşulların kötüleşmesinden bir tek Saddam kalıntılarını sorumlu tutmak bu koşullar yüzünden mağdur olan birçok insanı ikna etmiyor. Bu insanlara göre Saddam döneminin kanlı olayları ve insan hakları ihlallerine rağmen Saddam hâlâ cumhurbaşkanı olsaydı Irak bugün daha güçlü, bütünlük içinde bir ülke olurdu.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial