Ana içeriğe atla

İran ordusu Rus tanklarıyla ne kadar güçlenebilir?

Tahran Rusya’dan T-90 tankları almayı planlıyor ama bu tanklar İran ordusunu gerçekten güçlendirecek mi? İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
RTX13Z1Q.jpg

TAHRAN, İran – İran Kara Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Ahmet Rıza Purdistan 8 Aralık’ta şu açıklamayı yaptı: “Rusya’yla teçhizat tedariki konusunda köklü bir ilişkimiz var. İlk sözleşmemiz S-300 füze sistemleri içindi, şimdi de gündemimizde T-90 tipi tankların alımı var. Uzmanlarımız inşallah Rusya’ya giderek ilgili sözleşmeleri imzalayacak. Ancak henüz imzalanmış bir sözleşme söz konusu değil.”

Geçtiğimiz aylarda Viyana’da imzalanan Ortak Kapsamlı Eylem Planı’nın (OKEP) ardından İran ordusu gücünü artırmayı umuyor. Zira Rusya, Çin, Fransa, İngiltere, ABD ve Almanya’dan oluşan P5+1 Grubu, İran’ın OKEP kapsamında iyi niyetli davranarak verdiği taahhütlere uyması karşılığında BM’nin İran’a uyguladığı ağır silah ambargosunu beş yıl içinde kaldırmayı taahhüt etti.

İran ordusu alacağı ağır silahlarla ilk olarak hava kuvvetlerini büyütmeyi düşünüyor. Bu konuda Rusya ve Çin’le görüşmeler yapıldı bile. Hava kuvvetlerine ait teçhizatın büyük ölçüde eskimesi ve bozulması nedeniyle hava kuvvetleri İran kamuoyunda çağın gerisinde kalmış bir birim olarak görülüyor. Oysa kara kuvvetleri donanım açısından çok daha karmaşık ve derin sorunlarla karşı karşıya.

1979 İslam Devrimi öncesinde İran’ın zırhlı donanımı operasyonel yetenek açısından bölgesel rakiplerinden üstün olarak görülüyordu. Ancak İslam Devrimi ve 1980-1988 İran-Irak savaşından sonra bu donanımın büyük bölümü zayi oldu. Sekiz yıllık savaşın ardından İran’a uygulanan uluslararası kısıtlamalar durumu daha da kötüleştirdi, askeri teknolojinin uygun bir seviyeye yükseltilmesini zorlaştırdı.

İran son yıllarda zırhlı donanım üretiminde kendi kendine yetebilmek için birçok girişimde bulundu ama bunlar çok başarılı olmadı. Bu arada Türkiye, İsrail, Mısır ve Pakistan gibi ülkeler modern zırhlı donanımların tasarım ve üretiminde epey yol kat etti.

İran zırhlı kabiliyetlerini artırmak için yıllar içinde farklı yaklaşımlar denedi. Bunlardan ilki silah satın almaktı. İran-Irak savaşı sırasında ve sonrasında bazı zırhlı donanım ihtiyaçları yurt dışından temin edilmeye çalışıldı. Çin ve Rusya’dan T-59 ve T-72Z tankları alındı. Ancak T-59’lar günümüz savaşlarında kullanılmaya hiçbir şekilde uygun değil. Bu tankların İran’daki üst modeli olan T-72Z’ler ise eski Irak diktatörü Saddam Hüseyin’in ordusunda bulunan T-72’lere fazlasıyla benziyor. Bu modellerin özellikleri dikkatle incelendiğinde en zayıf ve en verimsiz tankların Rusya’da üretilenler olduğu anlaşılıyor.

İkinci yaklaşım ise mevcut tankların montajıydı. İran yukarıda bahsi geçen alımlardan sonra T-55 ve T-72 tanklarının montajını kendi başına yapmaya çalıştı. Bu tankların ne kalitesi ne de Irak savaşı sırasındaki performansları hakkında bilgi var. Ancak kesin olan şey şu: Bu tanklar İsrail, Türkiye ve Arap ordularında bulunan tankların gerisinde.

Üçüncü yaklaşım eski tankların modernize edilmesiydi. İran’ın envanterinde M-48, M-60, Scorpion ve Chieftain gibi pek çok eski tank bulunuyordu. İran yıllar içinde bu araçlardan bazılarını modernize ederek yeni isimlerle hizmete sokmayı denedi. Aralarında İkinci Dünya Savaşı sonrasından kalma araçların da bulunduğu bu tankların en yenileri 1970’lerde üretilmişti. Pek çoğu Arap-İsrail, Vietnam ve Kore savaşlarında kullanılan zırhlıları anımsatıyordu. Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan ve İsrail gibi ülkeler de M-60 gibi tankları modernize etme yoluna gitti. Ancak İran’ın sağladığı modernizasyon seviyesi bölgesel rakiplerinin sağladığı modernizasyonun yanından bile geçemez.

Dördüncü yaklaşım ise yerli tank üretimiydi. İran Zülfikar tanklarının üretimine büyük kaynaklar yatırdı. Yerli üretim tesisleri yirmi yılı aşkındır bu projenin üstünde çalışıyor. Ne var ki tankları ateş ederken gösteren görüntüler İran devlet televizyonunda ancak geçen yıl yayımlanabildi. Zülfikar tankı eski Rus, Çin ve Brezilya teknolojilerinin bir harmanı. Özellikleri ve verimliliği net değil. Dahası mevcut modellerin değiştirilmesi için gereken seri üretim seviyesine henüz geçilebilmiş değil.

Bütün bu hayal kırıklıklarından sonra İran ordusu günümüz savaş koşullarına uygun tanklar satın almayı ciddi şekilde düşünüyor. Bu bağlamda T-90 tipi tank alma kararının üç temel sebebi var. Birincisi bu model bugünün daha modern tanklarına göre daha ucuz. İkincisi İran ordusunun elindeki tanklara kıyasla daha fazla yeteneğe sahip. Üçüncüsü de Batılı ülkeler İran’a daha gelişkin modeller satmaya yanaşmıyor.

T-90’lar zırh delici kapasitesi, ateş gücü, navigasyon teknolojisi, atış kontrol ve güdüm sistemi, manevra kabiliyeti ve gelişkin elektronikleri bakımından İran’ın mevcut tanklarından üstün. Ancak alınan ya da üretilen her silahın savaşa hazırlık amacı taşıdığı unutulmamalı. İran’ın bölgesel rakipleri bugün çok daha gelişmiş ve verimli tanklara sahip.

Örneğin İsrail’in Merkava 4’ü, Türkiye’nin Leopard ve Altay’ı, BAE’nin Leclerc’i, Suudi Arabistan’ın da Abrams’ı var ve yakında da Leopard 2A7’si olacak. Mısır’ın elinde de Abrams tankları, Ürdün ve Umman’da Challenger 2’ler var. Bu tankların hepsi, zırh delici kapasiteleri, ateşleme hassasiyeti, motor ve zırh teknolojisi, koruma seviyesi, ısıtma sistemleri, kızılötesi ve navigasyon özellikleri bakımından T-90’lardan daha üstün.

Öte yandan tanksavar silahlara gelince TOW, Javelin, MILAN gibi Batı yapımı tanksavar sistemler T-90’ları kolayca hedef alabiliyor. T-90’lar aslında T-72’lerin geliştirilmiş versiyonudur ve bu yüzden onun tüm zayıf ve güçlü yanlarını taşıyor. 1990-91 Körfez Savaşı sırasında ABD ordusunun Abrams tankları karşısında T-72’ler kolayca paramparça olmuştu.

İran’ın ağır zırhlılar bakımından zayıf kalması modernize tank ihtiyacını haklı kılıyor. Nitekim İran’ın yeni silah alımları planladığına dair haberler akla ilk bunu getiriyor. Ancak bölgedeki diğer orduların her geçen gün güçlenip ilerlediği düşünüldüğünde ve çatışma olasılıklarına bakıldığında bu alımlar yoğun şekilde sorgulanacak. İran tank alımına muhtemelen 3 ila 5 milyar dolar arasında bir kaynak ayıracak. Olası çatışma durumunda bu tankların karşısında 800 Suudi Leopardı, İsrail ve Arap ülkelerine ait binlerce Abrams, Challenger, Leclerc ve Merkava tankları olacak. Böyle bir durumda sonucu tahmin etmek zor değil.

İşte bu nedenle İran’da kimi isimler bölgesel ülkelerin silahlarına bakıyor, bu ülkelerin mevcut ve gelecekteki ağır silahlarının teknik özellikleriyle İran’ın önündeki seçenekleri kıyaslıyor. Onlara göre mevcut durumda T-90’ların alımı Saddam ve devasa ordusunun başına gelenlerden de görüldüğü üzere milli servetin heba edilmesinden başka bir şey olmayacak.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Already a Member? Sign in

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial