Hariçten gazel okuyanların ‘Sünni’ kimliğiyle tanımlamaya bayıldığı Halep’te bir caddede siyahlara bürünmüş bir kadının işporta tezgâhına neler var diye takıldım. Suriye bayrağı, Hasan Nasrallah, Beşar Esad ve Hafız Esad’ın resmedildiği rozetler, ordu birliklerine ait armalarla doluydu. Bu tezgâh Suriye ordusunun kontrolündeki bölgelerde öne çıkan ya da çıkartılan fotoğrafın bir yansıması.

Hatırı sayılır Şii nüfus barındıran Humus’ta duvarları süsleyen Nasrallah’ın fotoğrafları şaşırtıcı değil ama Halep’te bazı işyerlerinde Esad ile birlikte Nasrallah’ın portreleri biraz ezber bozucu. ‘Öteki Suriye’de Nasrallah mezhepler üstü bu teveccühü Hizbullah’ın Kuseyr ile başlayıp Kalamun cephesi ile devam eden askeri katkısına borçlu. Benzer bir teveccühü, Humus’tan Tartus’a giderken kiraladığım taksinin Alevi sürücüsünün dinlettiği Nasrallah’ı öven şarkıya coşkulu bir şekilde eşlik eden Humuslu Hıristiyan rehberimde gördüm. Yine Şam’da Hamidiye Çarşısı’nda tarihi dondurmacı Bekdaş’ın duvarında ünlü müşterilerin fotoğraflarının dizildiği duvarda bir tek Nasrallah’ın direnişe verdiği maddi destekten dolayı Bekdaş müessesesine teşekkür etmek için gönderdiği mektubun kalmış olmasına şaşırdım diyemem. Dükkânın sahibine fotoğrafları neden kaldırdıklarını sorduğumda “Bu ülkeye kast eden hiç kimsenin fotoğrafı bu duvarda asılı kalamaz” yanıtını verdi.

Esad’ın işyerleri ve sokaklarda en fazla afişe edilen portresinin üzerindeki yazı ise ‘Maek’ yani ‘Seninleyiz’. Eskiden bu türden bir tapınmayı Muhaberat’tan ‘emin olma’ ihtiyacıyla izah etmek mümkündü. Ancak savaş ortamında lideri daha fazla simgeleştirme durumu var.

Rejimle ilgili eleştiriler bir yana Suriye’de 2011’de şiddet olayları patladığında ülkenin mezhebi hatlarında oluşan çatlağın ‘Suriyelilik’ kimliği ve Suriye devletini koruma refleksiyle geriletildiğini söylemek abartılı olmaz. Önceki Suriye gezilerimde edindiğim izlenimlere kıyasla “Alevi misin Sünni mi” sorusunda bir art niyet gören ve buna ‘Suriyeliyim” diye vurgulu bir şekilde yanıt verenlerin sayısındaki artış hikâyenin değiştiğini gösteriyor. Gerçi eskiden de mezhebi aidiyetin sorulması tabuydu. Fark şurada: Önceden yadırganan sorular şimdi öfke nedeni.