Ana içeriğe atla

Türk özel sektörü İran atağına hazırlanıyor

İran’a ambargo ve yaptırımların kalkması, bu yıl yürürlüğe giren Tercihli Ticaret Anlaşması sayesinde 13 sektördeki Türk firmalarını İran pazarında iddialı ve avantajlı konuma getirdi.
Turkish trucks and tankers, shuttling between Turkey and Iraq, queue on a road leading to the Habur border gate in southeastern Turkey, before crossing into Iraq with their goods, February 23, 2008. Turkey's exports to Iraq jumped nine percent last year to $2.8 billion and its influence can be felt across northern Iraq in the form of supermarkets, consumer goods, construction firms and traders from all over Turkey. To match feature TURKEY-IRAQ/CONFLICT REUTERS/Fatih Saribas  (TURKEY)  REUTERS/Fatih Saribas

İran’ın nükleer programı ile ilgili müzakerelerin anlaşmayla sonuçlanması, bir anda tüm dünyanın dikkatlerini, yıllardır küresel ekonomiden soyutlanmış bu dev pazara çevirdi.

Uygulanan ambargo ve yaptırımlar nedeniyle 2012’den bu yana küresel finansal sistemden çıkarılmış olan İran’ın 130 milyar dolarlık Merkez Bankası rezervleri, yurtdışı bankalarda bloke edilmiş durumda. Şimdi bu paranın serbest bırakılması ve İran ekonomisine dev nakit giriş sağlanması gündemde.

Türkiye’nin Suriye’den sonra en uzun sınıra sahip olduğu bu komşusuna yönelik ambargonun kalkması, Türk sanayi, ticaret, turizm, inşaat, ihracat, şirketlerinde büyük heyecan yaratmış durumda.

IŞİD’in Suruç’ta gerçekleştirdiği katliam ve son dönemde artan terör olayları nedeniyle Türkiye’ye en çok turist gönderen Almanya ve Rusya’nın da aralarında bulunduğu 9 Batılı ülke, yurttaşlarına “Türkiye’ye gitmemeleri, dikkatli olmaları” uyarısı yaptı. Buna karşılık, geçtiğimiz Ramazan Bayramı ve sonrasında Türkiye’de adeta İranlı turist patlaması yaşandı.

Türkiye’nin İran’la sınır kentlerinden birisi olan Van’a otobüs ve otomobilleriyle İranlı turistler akın etti. Bayram tatili nedeniyle işyerlerini kapatmış olan esnaf ve alışveriş merkezleri yeniden açıldı. İranlı turistler, otomobillerini Van Ferit Melen Havaalanı otoparkına bırakıp, uçaklarla İstanbul’a gitti.

Türkiye’nin en doğu ucundaki Van’da İranlı turistler ekonomiyi ve sosyal yaşamı canlandırırken, en batı ucundaki meşhur tatil beldesi Bodrum da İranlı turist akınına uğradı. Tahran-Bodrum arasında ilk kez başlatılan düzenli ve tarifeli uçak seferleri ile şık ve zengin İranlı turistler, Bodrum’un ünlü “beach club” larını, tatil köylerini doldurdu.

Ambargoların kalkmasının ardından İran’ın hızla dışa açılması, ekonomik canlanma ve büyümeyle yıllardır ertelenen yatırımların başlatılması çalışmaları, Türkiye’de 10’un üzerinde sektörü yakından ilgilendiriyor.

Ticaret ve sanayi odaları, ihracatçı birlikleri, üyelerine duyurular göndererek İran’la yeni döneme hazırlanmaları uyarısında bulunuyor. İran’a işadamı heyetleri, ticari heyetler ve fuar organizasyonları hazırlıklarına hız verilmiş durumda.

Anlaşmanın hemen ertesinde, Almanya Başbakan Yardımcısı, Ekonomi ve Enerji Bakanı Sigmar Gabriel ve beraberindeki işadamları heyeti Tahran’ı ziyaret etti. Gabriel, nükleer anlaşma sonrası Tahran’a giden ilk batılı ülke siyasetçisi olurken, yeniden açılan İran pazarında Almanya’nın “gözü olduğunun” ve rekabetin büyük olacağının da sinyalini verdi.

Türkiye, bu rekabete hazırlanmak için iş dünyasında adeta seferberlik ilan ederken, bir yandan da 1 Ocak 2015’te yürürlüğe giren Türkiye-İran Tercihli Ticaret Anlaşması’nın (TTA) sağladığı avantajlara güveniyor. Müzakereleri 10 yıl süren TTA’nın yürürlüğe girmesiyle Türkiye İran’a, tarımsal üretim ve gıda ağırlıklı toplam 140 üründe tarife indirimi ve kota artırımı sağladı. İran ise 125 üründe Türkiye'ye tarife indirimi, gümrük vergisi ve kota kolaylığını uygulamaya koydu. Böylece iki ülke, karşılıklı olarak toplam 265 üründe gümrük vergilerini aşağı çektiler. TTA uyarınca 2015 yılı sonunda ise indirim kapsamındaki ürün sayısı 300’e yükselecek.

Buna bağlı olarak, TTA’nın sağladığı avantajlarla Türkiye’de 10’dan fazla sektör İran pazarında üretim, satış, ihracat, yatırım ve imalat açısından güçlü ve etkin konuma gelecek. Bu sektörleri; turizm, plastik, demir-çelik, makine, deri, tekstil, perakende mağazacılık, lojistik ve taşımacılık, demiryolu imalat ve taşımacılık, gıda, metal endüstrisi ve beyaz eşya, kimya sanayii olarak sıralamak mümkün.

Perakende mağazacılık sektörü, 1-4 Eylül 2015’te Tahran’a ticari heyet ziyareti düzenleyecek. Sektördeki 35 markanın gelecek üç yılda İran’da 500 mağaza zinciri açacağı kaydediliyor. Metal ve beyaz eşya sektör temsilcileri ile üretici firmalar da 11-15 Eylül 2015’de ticari heyet toplantıları ve satış anlaşmaları imzalamak üzere Tahran’da olacak. İran pazarının yeniden açılmasına paralel olarak artacak talep ve tüketim harcamaları doğrultusunda diğer pek çok sektörde de İran’a yönelik heyet ve ticari toplantı, tanıtım fuarları düzenleme hazırlıkları yapılıyor.

Müteahhitlik ve inşaat sektörü, yeni dönemde İran pazarında Batılı ve özellikle de Alman, İtalyan, ABD’li dev inşaat firmalarının rekabeti nedeniyle endişeli. Hemen yanı başımızdaki İran pazarında Çin ve Güney Kore inşaat firmaları da büyük paya sahip olma hedefinde. 1983 yılında İran pazarına ilk kez giren Türk müteahhitlik şirketleri, ambargonun ağırlaştırıldığı 2012 yılına kadar İran’da 4,1 milyar dolarlık proje üstlendiler.

İnşaatın yanı sıra, İran’ın ucuz enerji avantajı nedeniyle mermercilik ve Türkiye’nin yüksek kapasiteye sahip olduğu çimentoda da dampingli fiyatlarla rekabete girişmesiyle bu sektörlerin sıkıntı yaşaması söz konusu.

Ekonomi Bakanlığı’nca, TTA’nın kapsadığı ürün ve sektörlerde İran’a yönelik ihracatın artacağı öngörüsüyle iki ülke ticaret hacminin gelecek yılsonunda 35 milyar dolara ulaşacağı, gelişmelere göre bu hedefin aşılacağı kaydediliyor.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mehmet Büyükekşi İran’la nükleer anlaşmanın olumlu sonuçlanmasının, Türkiye ekonomisi ve ihracatı üzerinde pozitif etkilerinin olacağını, güneydeki savaş ve çatışma ortamı nedeniyle kapanan ticaret yollarına karşı yeni ve büyük bir alternatifin doğacağını dile getiriyor.

Türkiye’nin TIR taşımacılığı ve Orta Asya, Kafkaslar, Rusya pazarlarına ihracat güzergâhı üzerindeki İran’la, karayolu taşımacılığı konusunda geçen yıl ciddi sıkıntılar yaşanmıştı. İran gümrüklerinde Türk TIR’larına uygulanan yüksek geçiş ücreti tarifeleri, iki ülke arasında gerginliğe neden olmuştu. Müzakereler sonrasında çözümlenen sorun, yeni dönemde iki ülke taşımacılık ve lojistik şirketlerinin karşılıklı işbirliği kapasitesinin büyümesini de gündeme getirecek.

Diğer taraftan Türkiye ile İran arasında Suriye başta olmak üzere Irak, Yemen, Füze Kalkanı vb. pek çok konuda görüş ayrılıkları ve yaklaşım farklılıkları söz konusu. Türkiye’nin Sünni eksenli diplomasisi nedeniyle Şii İran’la bazı uluslararası konularda farklı taraflarda yer alıyorlar. Bu da yeni dönemde küresel ekonomiyle entegrasyon olanağına kavuşacak olan İran’ın, ekonomik ilişkilerde Türkiye’ye yönelik tavrını kısmen de olsa negatif etkileyebilir.

İki ülke arasında büyük çaplı enerji işbirliği anlaşmaları, Türkiye-İran doğal gaz boru hattı projesiyle doğal gaz alımı ve İran doğal gazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırılması gündemde yer alıyor.

İran’ın ambargo altında olduğu dönemde, ambargoyu delmek amacıyla iki ülke arasında gizlice yürütülen “altın ticareti karşılığı petrol satışında” açığa çıkan milyarlarca dolarlık yolsuzluk ve rüşvete ilişkin soruşturmalarda ortaya çıkacak yeni bulgular, siyasi ilişkiler üzerinde etkili olabilir.

Join hundreds of Middle East professionals with Al-Monitor PRO.

Business and policy professionals use PRO to monitor the regional economy and improve their reports, memos and presentations. Try it for free and cancel anytime.

Free

The Middle East's Best Newsletters

Join over 50,000 readers who access our journalists dedicated newsletters, covering the top political, security, business and tech issues across the region each week.
Delivered straight to your inbox.

Free

What's included:
Our Expertise

Free newsletters available:

  • The Takeaway & Week in Review
  • Middle East Minute (AM)
  • Daily Briefing (PM)
  • Business & Tech Briefing
  • Security Briefing
  • Gulf Briefing
  • Israel Briefing
  • Palestine Briefing
  • Turkey Briefing
  • Iraq Briefing
Expert

Premium Membership

Join the Middle East's most notable experts for premium memos, trend reports, live video Q&A, and intimate in-person events, each detailing exclusive insights on business and geopolitical trends shaping the region.

$25.00 / month
billed annually

Become Member Start with 1-week free trial

We also offer team plans. Please send an email to pro.support@al-monitor.com and we'll onboard your team.

What's included:
Our Expertise AI-driven

Memos - premium analytical writing: actionable insights on markets and geopolitics.

Live Video Q&A - Hear from our top journalists and regional experts.

Special Events - Intimate in-person events with business & political VIPs.

Trend Reports - Deep dive analysis on market updates.

All premium Industry Newsletters - Monitor the Middle East's most important industries. Prioritize your target industries for weekly review:

  • Capital Markets & Private Equity
  • Venture Capital & Startups
  • Green Energy
  • Supply Chain
  • Sustainable Development
  • Leading Edge Technology
  • Oil & Gas
  • Real Estate & Construction
  • Banking

Start your PRO membership today.

Join the Middle East's top business and policy professionals to access exclusive PRO insights today.

Join Al-Monitor PRO Start with 1-week free trial